Przewlekła samotność wiąże się z o 38% wyższym ryzykiem rozwoju demencji, podczas gdy sporadyczne poczucie osamotnienia nie wykazuje istotnego związku z występowaniem otępienia. Do takich wniosków doszli naukowcy z Uniwersytetu w Bordeaux, którzy przeanalizowali dane z 30-letniego badania osób starszych. Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Aging & Mental Health” wskazują na potrzebę uwzględnienia długotrwałej samotności w strategiach profilaktyki demencji.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak przewlekła i sporadyczna samotność wpływają na ryzyko rozwoju demencji u osób starszych.
- Jakie mechanizmy biologiczne i behawioralne mogą odpowiadać za związek samotności z pogorszeniem funkcji poznawczych.
- Dlaczego mieszkanie z partnerem lub rodziną nie zawsze chroni przed przewlekłą samotnością.
- Jakie działania rekomendują naukowcy w zakresie przeciwdziałania samotności i profilaktyki demencji.
Samotność i demencja – narastające wyzwania zdrowia publicznego
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) około 25% osób starszych doświadcza izolacji społecznej, natomiast 20–34% zgłasza poczucie samotności. Jednocześnie szacuje się, że do 2050 roku liczba osób żyjących z demencją na świecie może osiągnąć 150 mln.
Dotychczasowe badania wskazywały na związek samotności z pogorszeniem funkcji poznawczych. Nie było jednak jasne, czy każde doświadczenie osamotnienia niesie podobne konsekwencje zdrowotne, czy też kluczowe znaczenie ma jego długotrwały charakter.
Trzy trajektorie samotności w 30-letnim badaniu
Naukowcy przeanalizowali dane francuskiego badania kohortowego obejmującego 3777 osób w wieku co najmniej 65 lat, obserwowanych w latach 1988 – 2018. W pierwszej fazie, trwającej osiem lat, uczestników sklasyfikowano na podstawie częstotliwości zgłaszania samotności:
- brak samotności – 48,3% uczestników,
- sporadyczna samotność, zgłaszana podczas jednej lub dwóch wizyt – 34,4%,
- przewlekła samotność, zgłaszana podczas trzech lub czterech wizyt – 17,3%.
Do drugiego etapu badania zakwalifikowano 1540 osób, u których przez kolejne 20 lat oceniano ryzyko rozwoju demencji na podstawie standaryzowanych kryteriów medycznych.
Przewlekła samotność zwiększa ryzyko demencji o 38%
W okresie obserwacji demencję rozpoznano u 560 uczestników, co stanowiło 36,4% badanej populacji. Częstość występowania otępienia różniła się jednak znacząco w zależności od wcześniejszej trajektorii samotności.
| Trajektoria samotności | Liczba uczestników | Przypadki demencji | Odsetek |
|---|---|---|---|
| Brak samotności | 743 | 246 | 33,1% |
| Sporadyczna samotność | 530 | 183 | 34,5% |
| Przewlekła samotność | 267 | 131 | 49,1% |
Analiza wykazała, że przewlekła samotność wiązała się z o 38% wyższym ryzykiem rozwoju demencji w porównaniu z brakiem samotności. W przypadku sporadycznego osamotnienia nie stwierdzono istotnej statystycznie zależności.
Chociaż większość ludzi w pewnym momencie swojego życia doświadcza samotności, to jednak gdy samotność staje się przewlekła i uporczywa, może zwiększyć się ryzyko wystąpienia demencji – wyjaśnia Karine Pérès, współautorka badania z Bordeaux Population Health Center.
Jak przewlekła samotność może wpływać na funkcje poznawcze?
Badacze wskazują na kilka potencjalnych mechanizmów biologicznych i behawioralnych, które mogą tłumaczyć obserwowaną zależność.
Przewlekła samotność wywołuje długotrwały stan zapalny poprzez przedłużoną aktywację stresu i szlaków immunologicznych. Jest również związana z brakiem aktywności fizycznej i złą dietą, przyczyniając się do chorób układu krążenia i cukrzycy – obu czynników ryzyka demencji. Ponadto brak interakcji społecznych ogranicza stymulację poznawczą, a nierozwiązany stres społeczny prowadzi z czasem do akumulacji biologicznego zużycia – dodaje Karine Pérès.
Samotność nie zawsze oznacza życie w pojedynkę
Istotnym odkryciem było również to, że 29,6% uczestników doświadczających przewlekłej samotności nie mieszkało samotnie. Oznacza to, że obecność partnera lub rodziny nie musi chronić przed poczuciem osamotnienia.
Znaczenie mogą mieć jakość relacji interpersonalnych, obciążenia wynikające ze sprawowania opieki nad bliskimi oraz brak angażujących i wartościowych aktywności. Dlatego ocena ryzyka społecznego powinna uwzględniać subiektywne poczucie więzi, a nie wyłącznie sytuację mieszkaniową pacjenta.
Przeciwdziałanie samotności jako element profilaktyki demencji
Autorzy rekomendują częstsze badania przesiewowe w kierunku samotności w placówkach ochrony zdrowia, kierowanie pacjentów do inicjatyw wspierających aktywność społeczną oraz tworzenie przestrzeni sprzyjających integracji międzypokoleniowej.
Chociaż badanie miało charakter obserwacyjny, jego mocną stroną był długi okres monitorowania oraz uwzględnienie m.in. wieku, płci, wykształcenia, depresji, stanu zdrowia i przyjmowanych leków. Wykluczono również osoby z wczesnym pogorszeniem funkcji poznawczych. Ograniczeniem pozostaje natomiast ocena samotności na podstawie pojedynczego pytania.
Wyniki wskazują, że identyfikacja przewlekłej samotności może stanowić istotny element strategii zdrowego starzenia się. Konieczne są jednak dalsze badania, które pozwolą ustalić, czy interwencje ograniczające samotność rzeczywiście zmniejszają ryzyko rozwoju demencji.
Główne wnioski
- Badanie naukowców z Uniwersytetu w Bordeaux, obejmujące dane z 30 lat obserwacji, wykazało, że przewlekła samotność wiąże się z o 38% wyższym ryzykiem rozwoju demencji. W przypadku sporadycznej samotności nie stwierdzono istotnej statystycznie zależności.
- Spośród 1540 uczestników zakwalifikowanych do drugiej fazy badania demencję rozpoznano u 560 osób (36,4%). Otępienie rozwinęło się u 49,1% osób przewlekle samotnych, 34,5% sporadycznie samotnych i 33,1% osób niedoświadczających samotności.
- Przewlekła samotność może sprzyjać pogorszeniu funkcji poznawczych poprzez długotrwały stan zapalny, przewlekły stres, ograniczoną stymulację poznawczą oraz niekorzystne zachowania zdrowotne.
- Aż 29,6% osób doświadczających przewlekłej samotności nie mieszkało samotnie. Autorzy rekomendują badania przesiewowe w kierunku samotności oraz działania wspierające aktywność społeczną seniorów. Ich skuteczność w profilaktyce demencji wymaga jednak dalszych badań.
Źródło:
- https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13607863.2026.2733938

