U części pacjentów po usunięciu gruczolaków wysokiego ryzyka pierwsza kolonoskopia kontrolna wykonywana po pięciu latach może być równie bezpieczna jak badanie po trzech latach. Wskazują na to wyniki międzynarodowego badania EPoS II z udziałem naukowców z Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie, opublikowane 17 września 2026 r. w „New England Journal of Medicine”. Autorzy zastrzegają jednak, że jest to analiza pośrednia, a badanie ma obejmować łącznie 10 lat obserwacji.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak w badaniu EPoS II porównano kolonoskopię kontrolną wykonywaną po 3 i 5 latach.
- Jak często rozpoznawano raka jelita grubego w obu grupach pacjentów.
- Dlaczego jakość kolonoskopii wyjściowej ma znaczenie dla bezpieczeństwa wydłużenia odstępu między badaniami.
- Jak wyniki EPoS II mogą wpłynąć na przyszłe zalecenia i dostępność kolonoskopii.
EPoS II: 10,8 tys. pacjentów z ośmiu krajów
EPoS II to randomizowane badanie kliniczne, którego celem jest ustalenie optymalnych odstępów między kolonoskopiami u pacjentów po usunięciu zmian przednowotworowych jelita grubego.
Do badania włączono 10 799 osób w wieku 40-74 lat z 49 ośrodków w ośmiu krajach europejskich. U pacjentów wcześniej usunięto gruczolaki wysokiego ryzyka, m.in. zmiany o średnicy co najmniej 10 mm, z dysplazją dużego stopnia lub komponentem kosmkowym oraz liczne gruczolaki.
Uczestników losowo przydzielono do dwóch grup. W jednej pierwszą kolonoskopię kontrolną wykonywano po trzech latach, w drugiej – po pięciu latach.
Rak jelita grubego u 0,77% i 0,82% pacjentów
Opublikowana analiza obejmuje pierwsze 5,5 roku obserwacji. Rak jelita grubego wystąpił u 0,77% pacjentów, u których pierwszą kontrolę zaplanowano po pięciu latach, oraz u 0,82% osób z kontrolą po trzech latach.
Strategia pięcioletnia spełniła przyjęte w badaniu kryterium nie-gorszości. Nie stwierdzono również istotnych różnic w stopniu zaawansowania rozpoznawanych nowotworów.
– Oznacza to, że w badanej populacji ponad 99% pacjentów po usunięciu gruczolaków wysokiego ryzyka nie zachorowało na raka jelita grubego w ciągu pięciu lat – niezależnie od tego, czy pierwszą kontrolną kolonoskopię wykonywano po trzech, czy po pięciu latach – wyjaśnia dr hab. n. med. Nastazja Pilonis, prof. CMKP z Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej NIO, jedna ze współautorek badania.
Warunkiem ewentualnego wydłużenia odstępu jest jednak wysoka jakość kolonoskopii wyjściowej. Pacjenci uczestniczący w badaniu mieli wykonane pełne badanie jelita grubego przy odpowiednim przygotowaniu oraz z całkowitym usunięciem wykrytych zmian.
Polska włączyła do badania ponad 1000 pacjentów
Polska była czwartym krajem pod względem liczby uczestników – do EPoS II włączono 1006 polskich pacjentów. Zespół Narodowego Instytutu Onkologii koordynował badanie w Polsce i uczestniczył również w projektowaniu całego przedsięwzięcia.
Wśród polskich współautorów publikacji znaleźli się prof. Michał F. Kamiński, prof. Nastazja Pilonis i prof. Jarosław Reguła z Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie, a także prof. Mirosław Szura z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz prof. Andrzej Białek z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie. Polski udział w projekcie uzyskał wsparcie Narodowego Centrum Nauki.
Mniej kolonoskopii kontrolnych może zwiększyć dostępność badań
Wyniki mogą mieć znaczenie również dla organizacji diagnostyki endoskopowej. Wraz z rozwojem badań przesiewowych rośnie liczba wykrywanych i usuwanych polipów oraz gruczolaków, a tym samym pacjentów wymagających późniejszego nadzoru.
Według autorów, gdyby dalsza obserwacja potwierdziła możliwość wykonywania pierwszej kontroli po pięciu zamiast po trzech latach, liczbę kolonoskopii wykonywanych w ramach nadzoru można byłoby ograniczyć o blisko połowę. Zwolnione zasoby pracowni endoskopowych mogłyby zostać wykorzystane do diagnostyki oraz badań przesiewowych.
– Główny punkt końcowy badania dotyczy 10-letniej obserwacji, dlatego rezultaty nie oznaczają automatycznej zmiany obowiązujących obecnie zaleceń dotyczących nadzoru po usunięciu gruczolaków wysokiego ryzyka – zaznacza prof. Jarosław Reguła.
Dalsze wyniki EPoS II pokażą, czy strategia pięcioletnia zachowuje bezpieczeństwo również w dłuższej perspektywie. Dopiero wtedy dane mogą stać się podstawą do aktualizacji wytycznych dotyczących nadzoru po usunięciu gruczolaków wysokiego ryzyka.
Główne wnioski
- W badaniu EPoS II rak jelita grubego wystąpił u 0,77% pacjentów z kontrolą po 5 latach i 0,82% z kontrolą po 3 latach.
- Strategia pięcioletnia spełniła kryterium nie-gorszości, a istotnych różnic nie stwierdzono również w stopniu zaawansowania rozpoznawanych nowotworów.
- Badanie objęło 10 799 pacjentów z 49 ośrodków w ośmiu krajach, w tym 1006 osób z Polski.
- Wyniki nie zmieniają obecnych zaleceń – główny punkt końcowy EPoS II dotyczy 10-letniej obserwacji.
Źródło:
- https://nio.gov.pl/badanie-epos-ii-moze-zmienic-zasady-wykonywania-kolonoskopii-kontrolnych
