Ponad pięć miesięcy po zmianie zasad finansowania części badań diagnostycznych przez NFZ kolejki wyraźnie się wydłużyły – wynika z danych Alivia Onkoskaner. Największy wzrost dotyczy gastroskopii w znieczuleniu, na którą w trybie normalnym czeka się średnio 574 dni. Dłuższe są również kolejki do kolonoskopii, rezonansu magnetycznego i tomografii komputerowej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zmieniły się kolejki do gastroskopii i kolonoskopii po 1 kwietnia 2026 r.
- Ile obecnie wynosi średni czas oczekiwania na rezonans magnetyczny i tomografię komputerową.
- Jak NFZ finansuje badania wykonywane ponad wartość określoną w umowie.
- Którzy pacjenci onkologiczni zostali objęci pełnym finansowaniem diagnostyki.
Alivia: czas oczekiwania wydłużył się po zmianie zasad finansowania
Nowe zasady finansowania badań diagnostycznych weszły w życie 1 kwietnia 2026 r. Badania nadal formalnie pozostają świadczeniami nielimitowanymi, jednak zmienił się sposób rozliczania wykonania ponad wartość określoną w umowie z NFZ. Fundusz płaci za takie świadczenia 50% stawki w przypadku tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego oraz 60% w przypadku gastroskopii i kolonoskopii.
Już po wejściu zmian fundacja otrzymywała informacje o ograniczaniu zapisów i przesuwaniu dostępnych terminów. Po ponad pięciu miesiącach Alivia porównała dane gromadzone przez Alivia Onkoskaner dotyczące dostępności diagnostyki finansowanej przez NFZ w całej Polsce.
We wszystkich 12 zestawionych wariantach badań – uwzględniających tryb normalny i pilny oraz badania endoskopowe ze znieczuleniem i bez niego – średni czas oczekiwania jest obecnie dłuższy niż przed zmianą zasad finansowania.
Na gastroskopię w znieczuleniu średnio 574 dni
Największe wydłużenie kolejki Alivia odnotowała w przypadku gastroskopii wykonywanej w znieczuleniu. W trybie normalnym średni czas oczekiwania zwiększył się z 384 do 574 dni. Różnica wynosi 190 dni, czyli 49%.
W trybie pilnym kolejka do tego samego badania wydłużyła się z 333 do 515 dni – o 182 dni, czyli 55%. Oznacza to średnio ponad 17 miesięcy oczekiwania na gastroskopię w znieczuleniu w trybie pilnym.
W przypadku gastroskopii bez znieczulenia wzrost jest mniejszy w liczbach bezwzględnych, ale również wyraźny. W trybie normalnym czas oczekiwania zwiększył się ze 133 do 200 dni, czyli o 67 dni i 50%. Dla skierowań pilnych wzrósł z 94 do 150 dni – o 56 dni, czyli 60%.
– Badania endoskopowe, czyli gastroskopia i kolonoskopia, to jedne z podstawowych badań wykorzystywanych w diagnostyce nowotworów i innych chorób układu pokarmowego. Tak długi czas oczekiwania może oznaczać istotne opóźnienie całego procesu diagnostycznego i często poważne konsekwencje dla pacjentów – mówi Aleksandra Ciompała, koordynatorka ds. programów pomocowych w Onkofundacji Alivia.
Kolonoskopia – kolejka wydłużyła się nawet o 99 dni
Dane pokazują podobny kierunek zmian w przypadku kolonoskopii. Na badanie bez znieczulenia w trybie normalnym czeka się obecnie średnio 336 dni wobec 237 dni wcześniej. Kolejka wydłużyła się zatem o 99 dni, czyli 42%. Dla kolonoskopii bez znieczulenia wykonywanej w trybie pilnym średni czas wzrósł ze 168 do 262 dni – o 94 dni i 56%.
Jeszcze dłuższe są same kolejki do kolonoskopii w znieczuleniu. W trybie normalnym średni czas oczekiwania wynosi obecnie 501 dni wobec 407 dni przed zmianą zasad finansowania. W trybie pilnym jest to 426 dni wobec wcześniejszych 343 dni. Różnica wynosi odpowiednio 94 i 83 dni.
Do tego należy doliczyć oczekiwanie na wynik badania histopatologicznego. Według danych przedstawionych przez fundację może ono trwać do 32 dni.
Rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa – kolejki dłuższe o ponad 50%
Zmiana jest widoczna również w diagnostyce obrazowej. Na rezonans magnetyczny w trybie normalnym pacjenci czekają obecnie średnio 137 dni, podczas gdy wcześniej było to 85 dni. To wzrost o 52 dni, czyli 61%. W trybie pilnym czas oczekiwania na rezonans zwiększył się z 64 do 104 dni – o 40 dni, czyli 63%.
W przypadku tomografii komputerowej kolejka w trybie normalnym wzrosła z 51 do 80 dni. Różnica wynosi 29 dni, czyli 57%. Dla badań pilnych średni czas zwiększył się z 36 do 60 dni – o 24 dni i 67%. To najwyższy procentowy wzrost spośród wszystkich kategorii ujętych w zestawieniu Alivia Onkoskaner.
Na tym proces diagnostyczny się nie kończy. Fundacja wskazuje, że przygotowanie opisu rezonansu magnetycznego może zająć do 28 dni, a tomografii komputerowej – do 23 dni.
Część placówek nie prowadzi już zapisów na 2026 rok
Alivia zwraca uwagę, że problemem jest nie tylko długość kolejek, lecz także sama możliwość zapisania pacjenta na badanie.
– Część placówek, w związku z ograniczeniami finansowania, zakończyła już zapisy na 2026 r. i zapowiada uruchomienie nowych terminów dopiero w październiku, kiedy rozpocznie przyjmowanie zapisów na 2027 r. Inne prowadzą zapisy na bardzo odległe terminy – w niektórych przypadkach nawet na 2029, 2030 czy 2031 rok – podkreśla Aleksandra Ciompała.
Pacjenci onkologiczni zostali częściowo wyłączeni z nowych zasad
Po sygnałach dotyczących dostępności badań Ministerstwo Zdrowia zmieniło zasady dla części pacjentów onkologicznych. Od czerwca pełnym finansowaniem objęto m.in. tomografię komputerową, rezonans magnetyczny, gastroskopię i kolonoskopię wykonywane u pacjentów pozostających w diagnostyce z kartą DiLO, w trakcie leczenia onkologicznego oraz wymagających regularnych kontroli po jego zakończeniu.
Onkofundacja Alivia wskazuje jednak na grupę pacjentów, którzy mają podejrzenie nowotworu, ale nie zostali jeszcze objęci szybką ścieżką onkologiczną. Z przytoczonych przez fundację danych NFZ dotyczących realizacji tej ścieżki wynika, że 17% pacjentów, a w niektórych województwach ponad 30%, otrzymuje kartę DiLO dopiero na etapie leczenia szpitalnego – po potwierdzeniu nowotworu złośliwego.
Do momentu wystawienia karty ich diagnostyka może więc odbywać się poza szybką ścieżką onkologiczną, na zasadach ogólnych.
– Dobrze, że Ministerstwo Zdrowia dostrzegło problem i zdecydowało się zapewnić pełne finansowanie diagnostyki pacjentów pozostających pod opieką onkologiczną. Nie możemy jednak zapominać o osobach, które dopiero próbują uzyskać diagnozę. Część z nich nie ma jeszcze karty DiLO, a bez odpowiednich badań nie mogą przejść do etapu leczenia – mówi Paulina Gadomska-Dzięcioł, koordynatorka ds. relacji zewnętrznych w Onkofundacji Alivia.
Jak dodaje, dane Alivia Onkoskaner pokazują wydłużenie czasu oczekiwania po ograniczeniu finansowania, a fundacja postuluje zapewnienie szybkiej diagnostyki także pacjentom, którzy nie zostali jeszcze objęci ścieżką DiLO.
Czas oczekiwania na diagnostykę [Tabela porównawcza]
| Badanie | Tryb | Dni oczekiwania przed zmianą |
Dni oczekiwania po zmianie |
Dni różnicy | Zmiana procentowa |
|---|---|---|---|---|---|
| Kolonoskopia bez znieczulenia | normalny | 237 | 336 | + 99 | 42% |
| Kolonoskopia bez znieczulenia | pilny | 168 | 262 | + 94 | 56% |
| Kolonoskopia ze znieczuleniem | normalny | 407 | 501 | + 94 | 23% |
| Kolonoskopia ze znieczuleniem | pilny | 343 | 426 | + 83 | 24% |
| Gastroskopia bez znieczulenia | normalny | 133 | 200 | + 67 | 50% |
| Gastroskopia bez znieczulenia | pilny | 94 | 150 | + 56 | 60% |
| Gastroskopia ze znieczuleniem | normalny | 384 | 574 | + 190 | 49% |
| Gastroskopia ze znieczuleniem | pilny | 333 | 515 | + 182 | 55% |
| Rezonans magnetyczny | normalny | 85 | 137 | + 52 | 61% |
| Rezonans magnetyczny | pilny | 64 | 104 | + 40 | 63% |
| Tomografia komputerowa | normalny | 51 | 80 | + 29 | 57% |
| Tomografia komputerowa | pilny | 36 | 60 | + 24 | 67% |
Źródło: onkoskaner.pl
Alivia Onkoskaner monitoruje dostępność badań w całej Polsce
Alivia Onkoskaner to prowadzony przez Onkofundację Alivia serwis monitorujący dostępność diagnostyki finansowanej ze środków NFZ. Pacjenci mogą za jego pomocą sprawdzać terminy m.in. rezonansu magnetycznego, tomografii komputerowej, PET-CT, gastroskopii i kolonoskopii oraz szukać placówek oferujących krótszy czas oczekiwania.
Główne wnioski
- Na gastroskopię w znieczuleniu w trybie normalnym czeka się średnio 574 dni, czyli o 190 dni dłużej niż przed zmianą zasad finansowania.
- Średni czas oczekiwania na kolonoskopię bez znieczulenia w trybie normalnym wzrósł z 237 do 336 dni, a ze znieczuleniem z 407 do 501 dni.
- Na rezonans magnetyczny w trybie normalnym czeka się średnio 137 dni, a na tomografię komputerową 80 dni.
- Od czerwca pełnym finansowaniem części badań objęto określone grupy pacjentów onkologicznych, jednak część osób na etapie diagnostyki nie ma jeszcze karty DiLO.
Źródło:
- https://alivia.org.pl/informacja-prasowa/nowe-zasady-finansowania-paralizuja-diagnostyke/
