Rak jelita grubego pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań współczesnej onkologii. Co roku na świecie rozpoznaje się niemal 2 miliony nowych przypadków tej choroby, a w Polsce około 20 tysięcy. Najnowsze wyniki badania NordICC opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „The Lancet” dostarczają jednych z najważniejszych dotychczas danych dotyczących skuteczności kolonoskopii w profilaktyce tego nowotworu. Analiza pokazała, że już jedno zaproszenie na kolonoskopię przesiewową może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego o 19 proc.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak badanie NordICC oceniło skuteczność kolonoskopii w profilaktyce raka jelita grubego
- Dlaczego zgłaszalność pacjentów ma kluczowe znaczenie dla skuteczności programów przesiewowych
- Jakie różnice wykazano między kobietami i mężczyznami oraz między różnymi lokalizacjami nowotworów
- Dlaczego wyniki opublikowane w „The Lancet” są ważne dla organizacji profilaktyki onkologicznej na świecie
NordICC – jedno z najważniejszych badań dotyczących kolonoskopii
Badanie NordICC zostało zaprojektowane jako jedno z największych na świecie badań oceniających rzeczywisty wpływ kolonoskopii przesiewowej na ryzyko zachorowania i zgonu z powodu raka jelita grubego. Do projektu włączono 84 583 kobiety i mężczyzn w wieku od 55 do 64 lat pochodzących z Norwegii, Polski i Szwecji. Uczestnicy zostali losowo przydzieleni do dwóch grup.
Pierwsza grupa otrzymała zaproszenie na jednorazową kolonoskopię przesiewową, natomiast druga pełniła funkcję grupy porównawczej i nie otrzymała takiego zaproszenia. Następnie przez 13 lat badacze analizowali dane z krajowych rejestrów nowotworów i zgonów, sprawdzając liczbę rozpoznanych przypadków raka jelita grubego oraz liczbę zgonów związanych z tym nowotworem.
To niezwykle istotny element projektu, ponieważ badanie nie polegało na wykonywaniu wielokrotnych kolonoskopii wszystkim uczestnikom. Celem było sprawdzenie, jaki efekt w warunkach populacyjnych daje samo zaproszenie do programu przesiewowego – czyli sytuacja najbardziej zbliżona do realnych programów profilaktycznych prowadzonych przez państwa.
Kolonoskopia może nie tylko wykrywać raka, ale również mu zapobiegać
Eksperci podkreślają, że kolonoskopia jest wyjątkowym badaniem przesiewowym, ponieważ może działać na dwóch poziomach jednocześnie. Umożliwia wykrycie nowotworu na wczesnym etapie, ale również pozwala zapobiegać rozwojowi raka poprzez usuwanie zmian przednowotworowych.
Kolonoskopia jest badaniem wyjątkowym, ponieważ może działać na dwóch poziomach. Pozwala wykryć raka jelita grubego, ale może też zapobiec jego rozwojowi, jeśli podczas badania usuniemy polipy, z których w przyszłości mógłby powstać nowotwór. – prof. Michał Kamiński, kierownik Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej NIO, pierwszy autor publikacji w „The Lancet”
Mechanizm ten od lat uznawany jest za jeden z najważniejszych argumentów przemawiających za rolą kolonoskopii w profilaktyce nowotworów przewodu pokarmowego. Wyniki NordICC dostarczają jednak szczególnie cennych danych, ponieważ pokazują skuteczność badania w praktyce populacyjnej.
Jedna kolonoskopia zmniejszyła ryzyko raka jelita grubego o 19 proc.
Po 13 latach obserwacji rak jelita grubego rozpoznano u 1,46 proc. osób zaproszonych na kolonoskopię oraz u 1,80 proc. osób, które nie otrzymały zaproszenia. Oznacza to względne zmniejszenie ryzyka zachorowania o 19 proc. W liczbach bezwzględnych różnica wyniosła 0,34 punktu procentowego, co odpowiada około 3–4 mniej przypadkom raka jelita grubego na każde 1000 osób zaproszonych na badanie w ciągu 13 lat.
Choć różnica może wydawać się niewielka z perspektywy pojedynczego pacjenta, w zdrowiu publicznym ma ogromne znaczenie. W przypadku populacji liczących setki tysięcy osób przekłada się bowiem na tysiące unikniętych zachorowań.
Te wyniki trzeba czytać w dwóch perspektywach. Dla pojedynczej osoby różnica procentowa może wydawać się niewielka. Ale w zdrowiu publicznym patrzymy na całe populacje. Przy tak częstym nowotworze, jakim jest rak jelita grubego, kilka mniej zachorowań na każde 1000 zaproszonych osób oznacza realną korzyść. – prof. Jarosław Reguła, współautor publikacji i wieloletni kierownik Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej NIO-PIB.
Kluczowy problem: zbyt mała zgłaszalność pacjentów
Jednym z najważniejszych wniosków badania NordICC jest znaczenie zgłaszalności pacjentów do programów przesiewowych. Na kolonoskopię zgłosiło się jedynie 42 proc. osób zaproszonych do udziału w badaniu. Widoczne były również istotne różnice pomiędzy krajami. W Polsce badanie wykonało 33 proc. zaproszonych osób, w Szwecji 39,8 proc., natomiast w Norwegii aż 60,7 proc.
Eksperci podkreślają, że skuteczność profilaktyki nie zależy wyłącznie od dostępności badania. Równie istotne są edukacja zdrowotna, odpowiednia komunikacja z pacjentami oraz organizacja programu przesiewowego.
NordICC pokazuje, że w profilaktyce nie wystarczy zaoferować skutecznego badania. Trzeba jeszcze tak zorganizować program, aby pacjenci rozumieli jego znaczenie i chcieli w nim uczestniczyć. Zgłaszalność jest jednym z kluczowych warunków skuteczności badań przesiewowych. – prof. dr hab. n. med. Michał F. Kamiński z Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego.
U osób, które wykonały kolonoskopię, efekt był znacznie większy
Badacze przeprowadzili również analizę obejmującą wyłącznie osoby, które rzeczywiście poddały się badaniu. W tej grupie ryzyko zachorowania na raka jelita grubego było niższe o około 45 proc. w porównaniu z osobami, które nie wykonały kolonoskopii.
To jeden z najważniejszych argumentów przemawiających za rozwijaniem skutecznych programów zachęcających pacjentów do udziału w badaniach przesiewowych. Wyniki pokazują bowiem, że sama kolonoskopia może mieć bardzo silny efekt ochronny, jednak korzyści populacyjne zależą od liczby osób faktycznie uczestniczących w programie.
Różnice między lokalizacją nowotworów oraz płcią
Analiza NordICC wykazała również, że skuteczność kolonoskopii była większa w przypadku nowotworów zlokalizowanych w dalszej części jelita grubego, między innymi w obrębie esicy i odbytnicy. Zaobserwowano także różnice pomiędzy kobietami i mężczyznami. Redukcja ryzyka zachorowania była wyraźniejsza u mężczyzn, co może mieć znaczenie przy projektowaniu przyszłych programów przesiewowych oraz personalizacji działań profilaktycznych.
Co badanie wykazało w zakresie śmiertelności?
Badanie nie wykazało istotnego statystycznie zmniejszenia śmiertelności z powodu raka jelita grubego w całej grupie osób zaproszonych na kolonoskopię. Z powodu raka jelita grubego zmarło 0,41 proc. osób w grupie zaproszonej na badanie oraz 0,47 proc. osób w grupie kontrolnej. Autorzy podkreślają jednak, że śmiertelność w obu grupach była niższa, niż zakładano podczas projektowania badania, co utrudniło wykazanie dodatkowego efektu statystycznego.
W badaniu wykazaliśmy istotne zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka jelita grubego. Nie wykazaliśmy natomiast istotnego zmniejszenia śmiertelności w całej grupie zaproszonej, ponieważ ryzyko zgonu z powodu tego nowotworu było niższe, niż zakładano na etapie projektowania badania. To ważna informacja przy planowaniu programów przesiewowych. – prof. Michał Kamiński
Wyniki ważne dla organizacji profilaktyki na świecie
Publikacja wyników NordICC w „The Lancet” ma istotne znaczenie dla krajów prowadzących lub planujących programy badań przesiewowych raka jelita grubego. Badanie pokazuje, że skuteczność profilaktyki zależy od wielu współistniejących czynników. Znaczenie mają nie tylko jakość wykonania kolonoskopii czy wiek uczestników programu, ale także sposób zapraszania pacjentów, poziom edukacji zdrowotnej oraz gotowość społeczeństwa do udziału w przesiewie.
Dla nas najważniejsze jest to, aby wyniki badań przekładały się na lepszą organizację profilaktyki. Kolonoskopia może zapobiegać części zachorowań na raka jelita grubego, ale o skuteczności programu decyduje cały system: sposób zapraszania, jakość badania, informacja przekazywana pacjentom i ich gotowość do udziału w przesiewie. – prof. Michał Kamiński
Eksperci zwracają również uwagę na znaczenie udziału polskich naukowców w projekcie. Obecność prof. Michała F. Kamińskiego jako pierwszego autora publikacji w jednym z najważniejszych czasopism medycznych świata stanowi ważne osiągnięcie polskiej nauki oraz potwierdzenie międzynarodowej pozycji zespołów Narodowego Instytutu Onkologii.
Główne wnioski
- Jednorazowa kolonoskopia przesiewowa zmniejszyła ryzyko zachorowania na raka jelita grubego o 19 proc. w populacji objętej zaproszeniem do badania.
- W grupie osób, które rzeczywiście wykonały kolonoskopię, ryzyko zachorowania było niższe o około 45 proc..
- Badanie objęło 84 583 osoby z Polski, Norwegii i Szwecji obserwowane przez 13 lat.
- Autorzy podkreślają, że skuteczność profilaktyki zależy nie tylko od jakości badania, ale również od organizacji programu i zgłaszalności pacjentów.
Źródło:
- https://nio.gov.pl/juz-jedna-kolonoskopia-zmniejsza-ryzyko-raka-jelita-grubego-o-19-proc-wyniki-badania-nordicc-opublikowane-w-the-lancet
- https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(26)00508-8/abstract
