Czy świat rzeczywiście wyciągnął wnioski z pandemii COVID-19? To pytanie powraca w otwartym liście skierowanym do przywódców państw G7, G20, BRICS oraz wszystkich krajów członkowskich Światowej Organizacji Zdrowia. Dokument podpisany przez prezydenta Brazylii Luiza Inácio Lulę da Silvę oraz dyrektora generalnego WHO dr. Tedrosa Adhanoma Ghebreyesusa nie pozostawia złudzeń – globalna architektura bezpieczeństwa pandemicznego nadal pozostaje niekompletna. Autorzy listu ostrzegają, że bez sfinalizowania aneksu dotyczącego dostępu do patogenów i podziału korzyści (Pathogen Access and Benefit-Sharing – PABS) Porozumienie WHO w sprawie pandemii nie będzie mogło wejść w życie. Tymczasem ryzyko kolejnej pandemii w ciągu najbliższej dekady eksperci szacują na niemal 25%.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego WHO uważa, że świat nie dokończył jeszcze najważniejszej lekcji po pandemii COVID-19,
- Czym jest system PABS i dlaczego ma kluczowe znaczenie dla szybkiego opracowywania szczepionek, terapii i testów diagnostycznych,
- Jakie trzy apele skierowali do światowych przywódców Luiz Inácio Lula da Silva i dr Tedros Adhanom Ghebreyesus,
- Dlaczego eksperci ostrzegają, że następna pandemia może pojawić się szybciej, niż wielu polityków zakłada.
Miliony ofiar i obietnica złożona światu
Autorzy listu rozpoczynają od przypomnienia traumatycznych doświadczeń pandemii COVID-19. Przepełnione szpitale. Rodziny żegnające bliskich przez szybę lub ekran telefonu. Personel medyczny pracujący ponad siły. Zakłócone systemy edukacyjne i zerwane łańcuchy dostaw. Według szacunków WHO oraz innych organizacji pandemia mogła pochłonąć nawet 20 milionów istnień ludzkich. Jak podkreślono w liście:
Ludzkość, pogrążona w żałobie, obiecała sobie, że nie stanie ponownie w obliczu takiego dnia nieprzygotowana.
W maju 2025 roku państwa członkowskie WHO przyjęły Porozumienie Pandemiczne WHO. Był to pierwszy krok ku stworzeniu skuteczniejszego systemu zapobiegania, przygotowania i reagowania na pandemie. Jednak najważniejszy element układanki nadal pozostaje niedokończony.
Czym jest aneks PABS?
PABS (Pathogen Access and Benefit-Sharing System) to mechanizm regulujący zasady szybkiego udostępniania patogenów o potencjale pandemicznym oraz dzielenia się korzyściami wynikającymi z ich wykorzystania. W praktyce oznacza to, że państwa będą mogły:
- szybko przekazywać informacje genetyczne dotyczące nowych patogenów,
- udostępniać materiał biologiczny do badań,
- umożliwiać opracowanie testów diagnostycznych,
- przyspieszać rozwój terapii,
- wspierać produkcję szczepionek.
Jednocześnie system ma gwarantować sprawiedliwy dostęp do efektów tej współpracy. WHO podkreśla, że właśnie brak takich mechanizmów uwidocznił się podczas pandemii COVID-19.
Bez PABS Porozumienie nie wejdzie w życie
Autorzy listu nie mają wątpliwości:
Dopóki nie zostanie ono zawarte, Porozumienie nie wejdzie w życie. Obietnica pozostaje niedotrzymana.
Negocjacje dotyczące aneksu są wyjątkowo trudne. Dotyczą bowiem odpowiedzi na fundamentalne pytania:
- jak definiować korzyści wynikające z udostępniania patogenów,
- jak je sprawiedliwie dzielić,
- kto będzie zarządzał systemem,
- jak zagwarantować równość dostępu.
Ostatnia sesja negocjacyjna zakończyła się 1 maja 2026 roku bez osiągnięcia pełnego porozumienia. Kolejna została zaplanowana na 6–17 lipca.
Trzy apele do światowych przywódców
W swoim liście Luiz Inácio Lula da Silva i dr Tedros Adhanom Ghebreyesus wskazali trzy obszary, bez których sfinalizowanie aneksu PABS może okazać się niemożliwe. Ich zdaniem to właśnie decyzje podejmowane dziś przez światowych przywódców zdecydują o tym, czy społeczność międzynarodowa będzie lepiej przygotowana na kolejną pandemię niż podczas kryzysu COVID-19.
Po pierwsze: polityczna odwaga
WHO i prezydent Brazylii apelują o wyraźny sygnał ze strony szefów państw. Jak podkreślono:
Pozostałych kwestii nie da się rozwiązać wyłącznie za pomocą wysiłków technicznych.
Autorzy zwracają uwagę, że negocjatorzy potrzebują politycznego mandatu umożliwiającego osiągnięcie kompromisu. W liście czytamy:
Solidarność to nasz najlepszy immunitet, ale solidarność musi zostać wybrana, i to na szczycie.
Jednocześnie WHO odpiera zarzuty dotyczące ograniczania suwerenności państw. Przypomina, że:
Żadne z postanowień Porozumienia nie daje WHO żadnych uprawnień do kierowania lub zmieniania prawa lub polityki danego kraju, ani do nakładania środków takich jak lockdowny, ograniczenia w podróżowaniu czy obowiązkowe szczepienia.
Po drugie: równość
Jednym z najważniejszych filarów PABS ma być sprawiedliwy podział korzyści. WHO wskazuje, że państwa udostępniające patogeny muszą mieć pewność, że ich obywatele również uzyskają dostęp do powstałych dzięki temu szczepionek i terapii. Autorzy podkreślają:
To nie jest dobroczynność ani tylko sumienie. To także strategia.
W ich ocenie zatrzymanie epidemii u źródła jest nieporównywalnie tańsze niż walka z pandemią obejmującą cały świat. Jak zauważają:
Wirus pozostawiony gdziekolwiek, z czasem dopadnie wszystkich.
Po trzecie: pilność działania
Eksperci ostrzegają, że świat nie dysponuje luksusem czasu. Według przywołanych analiz prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnej pandemii w ciągu najbliższych 10 lat wynosi niemal jeden do czterech. Dodatkowo zagrożenia zwiększają:
- zmiany klimatyczne,
- przekształcanie środowiska naturalnego,
- zmiany w rolnictwie,
- rozwój biotechnologii bez równoległego wzmacniania bezpieczeństwa biologicznego.
Autorzy apelują:
Dlatego prosimy, abyście traktowali 17 lipca jako ostateczny termin, a nie kamień milowy.
Cena nieprzygotowania
WHO przypomina, że skutki pandemii COVID-19 wykraczały daleko poza ochronę zdrowia. Według Międzynarodowego Funduszu Walutowego pandemia kosztowała światową gospodarkę ponad 13 bilionów dolarów utraconej produkcji. Były to konsekwencje obejmujące m.in.:
- zamknięte przedsiębiorstwa,
- przerwane łańcuchy dostaw,
- przeciążone systemy ochrony zdrowia,
- zakłócenia edukacji całego pokolenia dzieci.
Tymczasem w chwili publikacji listu świat nadal zmaga się z zagrożeniami epidemicznymi. Autorzy przypominają:
W chwili, gdy piszemy te słowa, w dwóch krajach trwa epidemia eboli, bez zatwierdzonej szczepionki i lekarstwa (…). To nie jest odległa abstrakcja. To dzieje się teraz.
Historia pokazuje, że współpraca działa
Pomimo ostrzeżeń list ma również wymiar mobilizujący. WHO przypomina, że największe sukcesy zdrowia publicznego były możliwe właśnie dzięki międzynarodowej współpracy. Wśród nich wymieniono:
- eradykację ospy prawdziwej,
- niemal całkowite wyeliminowanie polio,
- ograniczenie skutków HIV,
- walkę z gruźlicą,
- zmniejszenie obciążenia malarią.
Zdaniem autorów sfinalizowanie Porozumienia Pandemicznego WHO stanowi naturalną kontynuację tego dziedzictwa.
„Bądźmy pokoleniem, które dotrzyma tej obietnicy”
List kończy się apelem o odpowiedzialność wobec przyszłych pokoleń. Autorzy podkreślają:
Złożyliśmy obietnicę milionom, których straciliśmy, i rodzinom, które wciąż odczuwają ich brak. I dodają: Bądźmy pokoleniem, które dotrzyma tej obietnicy.
W ich ocenie finalizacja aneksu PABS nie jest jedynie technicznym elementem międzynarodowych negocjacji. To decyzja, która może zadecydować o tym, jak świat poradzi sobie z następnym globalnym kryzysem zdrowotnym.
Główne wnioski
- Porozumienie Pandemiczne WHO nie wejdzie w życie bez sfinalizowania aneksu PABS, który reguluje zasady udostępniania patogenów o potencjale pandemicznym oraz sprawiedliwego podziału korzyści wynikających z opracowywania szczepionek, terapii i diagnostyki.
- WHO przypomina, że pandemia COVID-19 mogła pochłonąć nawet 20 milionów istnień ludzkich, a według Międzynarodowego Funduszu Walutowego kosztowała światową gospodarkę ponad 13 bilionów dolarów utraconej produkcji.
- Eksperci szacują, że prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnej pandemii w ciągu najbliższych 10 lat wynosi niemal jeden do czterech. Dodatkowo ryzyko zwiększają zmiany klimatyczne, przekształcenia środowiska oraz rozwój biotechnologii bez odpowiednich zabezpieczeń biologicznych.
- WHO i prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva zaapelowali do przywódców G7, G20, BRICS i wszystkich państw o wykazanie politycznej odwagi, działania w duchu równości oraz potraktowanie 17 lipca jako ostatecznego terminu zakończenia negocjacji, podkreślając, że „solidarność to nasz najlepszy immunitet”.
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/15-06-2026-open-letter-to-leaders-of-g7-g20-brics-and-all-nations-on-finalizing-the-who-pandemic-agreement-s-pathogen-access-and-benefit-sharing-annex
