Cukrzyca, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) i przewlekłe choroby układu krążenia mogą obniżać potencjalny PKB Polski średnio o 3,65% rocznie do 2050 r. – wynika z danych OECD przytoczonych przez Polski Instytut Ekonomiczny (PIE). To więcej niż prognozowane straty dla całej Unii Europejskiej. Największym obciążeniem dla gospodarki nie są przy tym wydatki na leczenie, lecz utrata pracowników, absencje chorobowe i spadek wydajności pracy.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak cukrzyca, POChP i przewlekłe choroby układu krążenia mogą wpływać na potencjalny PKB Polski do 2050 r.
- Dlaczego nawet 90% kosztów ekonomicznych tych chorób wiąże się z ograniczeniem podaży pracy i jej wydajności.
- Jakie oszczędności dla finansów publicznych może przynieść skuteczna profilaktyka chorób przewlekłych.
- Dlaczego starzenie się społeczeństwa zwiększa gospodarcze konsekwencje chorób cywilizacyjnych.
Choroby przewlekłe mogą obniżać PKB Polski o 3,65% rocznie
Polski Instytut Ekonomiczny w „Tygodniku Gospodarczym” nr 40/2026 z 8 października 2026 r. przedstawił analizę ekonomicznych następstw trzech grup chorób przewlekłych: cukrzycy, POChP oraz chorób układu krążenia. Przywołane prognozy OECD wskazują, że ich wpływ na polską gospodarkę może być większy niż przeciętnie w krajach Unii Europejskiej.
Według szacunków do 2050 r. państwa UE mogą tracić z powodu tych schorzeń niemal 3% potencjalnego PKB rocznie. W Polsce przewidywane straty wynoszą średnio 3,65% rocznie. Wyliczenia obejmują wyłącznie ekonomiczne następstwa ograniczenia aktywności zawodowej i produktywności pracowników, bez bezpośrednich kosztów opieki zdrowotnej.
Największy wpływ na potencjalny PKB Polski mają mieć przewlekłe choroby układu krążenia. Ich konsekwencje dla rynku pracy mogą obniżać ten wskaźnik średnio o 1,26% rocznie. Niewiele mniejsze straty przypisano POChP – 1,25%, natomiast w przypadku cukrzycy prognozowany spadek wynosi 1,14%.
| Grupa chorób | Prognozowany średni roczny spadek potencjalnego PKB Polski |
|---|---|
| Przewlekłe choroby układu krążenia | 1,26% |
| Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) | 1,25% |
| Cukrzyca | 1,14% |
| Łącznie | 3,65% |
Nawet 90% kosztów ekonomicznych chorób wynika z ograniczenia podaży pracy
Z analizy OECD wynika, że od 83% do 90% całkowitych kosztów ekonomicznych cukrzycy, POChP i przewlekłych chorób układu krążenia w badanych państwach wiąże się z ograniczeniem podaży pracy oraz obniżeniem jej wydajności.
Na gospodarcze konsekwencje chorób przewlekłych składają się przede wszystkim przedwczesne zgony, trwała lub czasowa niezdolność do pracy, wcześniejsze przechodzenie na świadczenia rentowe oraz wycofywanie się osób chorych z aktywności zawodowej.
Straty dotyczą również pracowników, którzy mimo problemów zdrowotnych pozostają zatrudnieni. Przewlekłe schorzenia zwiększają ryzyko absencji chorobowej, a także prezenteizmu, czyli wykonywania obowiązków zawodowych przy obniżonej sprawności i produktywności.
Pozostałe 10-17% kosztów ekonomicznych stanowią wydatki na opiekę zdrowotną. Jak wskazuje PIE, skuteczna profilaktyka mogłaby ograniczyć część tych obciążeń, pozwalając przeznaczyć uwolnione środki na inwestycje wspierające rozwój gospodarczy.
Skala problemu jest globalna. Według danych Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), przywołanych przez PIE, w 2023 r. cukrzyca, POChP i choroby układu krążenia mogły dotyczyć łącznie około 1,4 mld osób na świecie.
Profilaktyka cukrzycy, POChP i chorób serca może ograniczyć wydatki publiczne
Korzyści wynikające z ograniczenia zachorowalności nie sprowadzają się do utrzymania większej liczby osób na rynku pracy. PIE wskazuje również na możliwość zmniejszenia wydatków publicznych przeznaczanych na długotrwałe leczenie pacjentów z chorobami przewlekłymi. Ekonomiczne następstwa skutecznej profilaktyki różnią się jednak w zależności od rodzaju schorzenia.
W przypadku cukrzycy i POChP ograniczenie kosztów leczenia mogłoby przynieść bezpośrednie oszczędności dla finansów publicznych. Inaczej przedstawia się sytuacja przewlekłych chorób układu krążenia, które wiążą się z wysokim ryzykiem przedwczesnej śmierci.
Skuteczniejsze zapobieganie tym chorobom mogłoby wydłużyć życie pacjentów, a jednocześnie ograniczyć wydatki na ich leczenie. Dłuższe życie wiązałoby się jednak także z koniecznością finansowania świadczeń społecznych przez większą liczbę lat, między innymi emerytur.
Według analizy przytoczonej przez PIE oszczędności w opiece medycznej przewyższałyby jednak dodatkowe koszty transferów socjalnych.
Starzenie się społeczeństwa zwiększa znaczenie zapobiegania chorobom przewlekłym
Starzenie się społeczeństwa i kurczące się zasoby pracowników sprawiają, że ekonomiczne skutki chorób przewlekłych mogą być coraz bardziej odczuwalne dla polskiej gospodarki.
W takich warunkach przedwczesne wycofanie się pracowników z rynku pracy lub długotrwałe ograniczenie ich produktywności staje się dodatkowym obciążeniem dla gospodarki. Dotyczy to zwłaszcza chorób, które wymagają wieloletniego leczenia i mogą prowadzić do utraty zdolności do wykonywania pracy.
PIE zwraca uwagę, że zapobieganie chorobom przewlekłym powinno być rozpatrywane nie tylko jako element polityki zdrowotnej, ale również jako instrument wspierający stabilność finansów publicznych i długoterminowy rozwój gospodarczy.
W raporcie wskazano przede wszystkim na potrzebę ograniczania dwóch czynników ryzyka – otyłości i palenia tytoniu. Skuteczna profilaktyka w tych obszarach może zmniejszyć wydatki na opiekę zdrowotną oraz straty gospodarcze wynikające z absencji chorobowej, niezdolności do pracy i przedwczesnych zgonów.
Główne wnioski
- Polska może tracić średnio 3,65% potencjalnego PKB rocznie do 2050 r. z powodu ekonomicznych następstw cukrzycy, POChP i przewlekłych chorób układu krążenia. To więcej niż prognozowane niemal 3% dla całej Unii Europejskiej.
- Od 83% do 90% kosztów ekonomicznych chorób przewlekłych w badanych państwach wynika z ograniczenia podaży pracy i spadku jej wydajności. Pozostałe 10-17% stanowią wydatki na opiekę zdrowotną.
- Największe straty dla potencjalnego PKB Polski mają generować choroby układu krążenia (1,26%), następnie POChP (1,25%) i cukrzyca (1,14%).
- Ograniczanie otyłości i palenia tytoniu może zmniejszyć zachorowalność, wydatki na leczenie oraz straty gospodarcze związane z niezdolnością do pracy i przedwczesnymi zgonami.
Źródło:
- https://pie.net.pl/tygodnik-gospodarczy-40-2026-8-pazdziernika-2026-r/
