Około 2,3 mln nowych przypadków nowotworów złośliwych na świecie w 2024 roku można było przypisać zakażeniom, co stanowi 12 proc. wszystkich zachorowań na raka. Największy udział miały bakteria Helicobacter pylori oraz wirus brodawczaka ludzkiego (HPV). Tak wynika z globalnej analizy opublikowanej w „The Lancet Oncology”, obejmującej 12 czynników zakaźnych o potwierdzonym działaniu rakotwórczym. Naukowcy podkreślają, że znacznej części tych nowotworów można zapobiegać dzięki szczepieniom, diagnostyce i leczeniu zakażeń.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego infekcje odpowiadały za około 12 proc. wszystkich nowych przypadków raka na świecie w 2024 roku i jakie wyniki przyniosła globalna analiza opublikowana w „The Lancet Oncology”.
- Jakich jest pięć najważniejszych czynników zakaźnych związanych z rozwojem nowotworów, w tym Helicobacter pylori, HPV, HBV, EBV i HCV, oraz liczbę przypisywanych im zachorowań.
- Dlaczego nowotwory związane z zakażeniami częściej występują w niektórych regionach świata i jakie znaczenie mają nierówności w dostępie do profilaktyki oraz leczenia.
- Jak szczepienia przeciw HPV i HBV, diagnostyka oraz leczenie zakażeń mogą ograniczyć ryzyko rozwoju nowotworów i które działania profilaktyczne mają największe znaczenie.
Infekcje odpowiadają za 12 proc. przypadków raka na świecie
Zakażenia wirusowe, bakteryjne i pasożytnicze pozostają istotnym, choć często niedocenianym czynnikiem ryzyka rozwoju nowotworów złośliwych. Najnowsza analiza przeprowadzona przez międzynarodowy zespół badaczy pod kierunkiem Harriet Rumgay z Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) pokazuje skalę tego problemu. Według szacunków w 2024 roku około 2,3 mln nowych zachorowań na raka, czyli 12 proc. wszystkich przypadków na świecie, było związanych z czynnikami zakaźnymi. Oznacza to, że niemal co ósmy nowotwór można przypisać infekcjom.
Badanie opublikowane w październikowym numerze „The Lancet Oncology” uwzględniało 12 czynników zakaźnych sklasyfikowanych przez IARC jako rakotwórcze dla człowieka. Naukowcy wykorzystali dane z Global Cancer Observatory (GLOBOCAN), międzynarodowych rejestrów nowotworowych oraz publikacji naukowych. Oszacowali liczbę zachorowań, udział nowotworów przypisywanych zakażeniom i standaryzowane względem wieku współczynniki zachorowalności w poszczególnych regionach świata.
Helicobacter pylori i HPV odpowiadają za największą liczbę nowotworów
Analiza wykazała, że za większość przypadków raka związanych z zakażeniami odpowiada pięć patogenów. Największe znaczenie mają bakteria Helicobacter pylori i wirus brodawczaka ludzkiego (HPV). Szacowana liczba nowych przypadków raka przypisywanych poszczególnym zakażeniom w 2024 roku wyniosła:
Źródło: Rumgay H. i wsp., The Lancet Oncology, 2026. Szacowana liczba nowych przypadków raka przypisywanych zakażeniom w 2024 roku.
Łącznie zakażenia H. pylori i HPV odpowiadały za około 1,5 mln nowych przypadków nowotworów.
Helicobacter pylori a rak żołądka
Zakażenie Helicobacter pylori jest najważniejszym bakteryjnym czynnikiem ryzyka raka żołądka. Przewlekła infekcja może prowadzić do utrzymującego się stanu zapalnego błony śluzowej, zmian przednowotworowych i ostatecznie rozwoju nowotworu. Według analizy około 700 tys. przypadków raka żołądka poza wpustem przypisywano zakażeniu H. pylori, co stanowiło 85 proc. zachorowań na ten podtyp nowotworu.
Wczesne wykrywanie i eradykacja bakterii mogą ograniczać ryzyko rozwoju raka żołądka, dlatego diagnostyka i leczenie zakażenia mają znaczenie również w profilaktyce onkologicznej.
HPV odpowiada za większość nowotworów szyjki macicy
Drugim najważniejszym czynnikiem zakaźnym był wirus brodawczaka ludzkiego. Zakażeniom HPV przypisano około 750 tys. przypadków raka, z czego 600 tys. stanowiły zachorowania na raka szyjki macicy. Wirus HPV może również przyczyniać się do rozwoju raka odbytu, sromu, pochwy, prącia oraz części nowotworów ustnej części gardła. Kluczowe znaczenie w zapobieganiu tym nowotworom mają szczepienia przeciw HPV, szczególnie przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, oraz badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy.
HBV, HCV i EBV również odpowiadają za setki tysięcy zachorowań
Ważną grupę stanowią nowotwory związane z przewlekłymi zakażeniami wirusowymi. Zakażeniom HBV przypisano około 360 tys. przypadków raka, natomiast HCV odpowiadał za około 160 tys. zachorowań. W obu przypadkach dominował rak wątrobowokomórkowy.
Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby może prowadzić do włóknienia, marskości i zwiększonego ryzyka transformacji nowotworowej. Szczepienia przeciw HBV oraz skuteczne leczenie przeciwwirusowe stanowią zatem ważne narzędzia profilaktyki raka wątroby. Z kolei wirus Epsteina-Barr odpowiadał za około 260 tys. przypadków nowotworów. Zakażenie EBV jest związane między innymi z rakiem nosogardła, niektórymi chłoniakami oraz częścią przypadków raka żołądka.
W analizie uwzględniono także inne czynniki rakotwórcze, w tym HIV, wirusa HHV-8, poliomawirusa komórek Merkla oraz pasożyty związane z nowotworami pęcherza moczowego i dróg żółciowych.
Najwięcej nowotworów związanych z infekcjami występuje w Azji Wschodniej
Globalne obciążenie nowotworami przypisywanymi zakażeniom jest nierównomierne. Azja Wschodnia odpowiadała za 42 proc. wszystkich przypadków raka związanych z infekcjami, co oznacza około 990 tys. zachorowań. Standaryzowany względem wieku współczynnik zachorowalności wynosił tam 31,9 na 100 tys. osobolat, przy średniej światowej 22,7. Wyższe od globalnej średniej współczynniki odnotowano również w:
- Afryce Subsaharyjskiej – 28,5 na 100 tys. osobolat.
- Europie Środkowo-Wschodniej – 24,3.
- Azji Południowo-Wschodniej – 23,1.
W Afryce Subsaharyjskiej infekcjom przypisywano aż 25 proc. wszystkich nowych zachorowań na raka, w Azji Południowo-Wschodniej 16 proc., a w Europie Środkowo-Wschodniej 10 proc. Co istotne, 77 proc. nowotworów związanych z zakażeniami występowało w krajach o niskich i średnich dochodach. Wyniki wskazują na duże nierówności w dostępie do szczepień, diagnostyki, leczenia zakażeń i badań przesiewowych.
Szczepienia i leczenie infekcji mogą zapobiec wielu nowotworom
Autorzy badania podkreślają, że znaczna część nowotworów związanych z zakażeniami jest potencjalnie możliwa do uniknięcia. Do najważniejszych działań profilaktycznych należą szczepienia przeciw HPV i HBV, wykrywanie i leczenie zakażeń H. pylori, HBV, HCV oraz HIV, a także badania przesiewowe umożliwiające rozpoznawanie zmian przednowotworowych.
Istotne znaczenie mają również bezpieczne praktyki wykonywania iniekcji, profilaktyka zakażeń przenoszonych drogą płciową oraz dostęp do profilaktyki przedekspozycyjnej HIV (PrEP). Badacze wskazują ponadto na potrzebę rozwoju nowych szczepionek, szczególnie przeciwko EBV, H. pylori oraz wirusowi HHV-8. Jednocześnie skuteczność istniejących metod profilaktyki zależy od ich dostępności. Bariery finansowe, organizacyjne i społeczne nadal ograniczają możliwość zapobiegania zakażeniom, szczególnie w państwach o niższych dochodach.
Jak interpretować wyniki globalnej analizy?
Badanie dostarcza aktualnych szacunków obciążenia nowotworami związanymi z infekcjami, jednak autorzy wskazują na kilka ograniczeń. W niektórych regionach świata dostępność wiarygodnych rejestrów nowotworowych jest niewystarczająca. Ponadto część oszacowań oparto na modelowaniu i danych pochodzących z różnych źródeł.
Nie wyznaczono również przedziałów niepewności, co utrudnia precyzyjną ocenę dokładności przedstawionych wartości. Warto podkreślić, że wcześniejsze szacunki z 2018 roku wskazywały na około 2,2 mln przypadków raka związanych z zakażeniami. Nie można jednak bezpośrednio porównywać tej liczby z wynikiem 2,3 mln w 2024 roku, ponieważ w nowszej analizie zastosowano zmienioną metodologię i uwzględniono dodatkowe zależności między infekcjami, a nowotworami.
Profilaktyka zakażeń powinna być częścią strategii walki z rakiem
Wyniki opublikowane w „The Lancet Oncology” pokazują, że zapobieganie nowotworom wymaga współpracy onkologii, epidemiologii i medycyny chorób zakaźnych. Około 12 proc. nowych przypadków raka na świecie można przypisać infekcjom, a największy udział mają Helicobacter pylori i HPV. Oznacza to, że skuteczniejsze wykorzystanie istniejących szczepień, diagnostyki i leczenia zakażeń może istotnie ograniczyć przyszłe obciążenie chorobami nowotworowymi.
Dla systemów ochrony zdrowia szczególnie ważne pozostaje zwiększanie dostępności profilaktyki oraz eliminowanie nierówności zdrowotnych, które utrudniają zapobieganie nowotworom związanym z zakażeniami.
Główne wnioski
- Infekcje odpowiadały za około 2,3 mln nowych przypadków raka na świecie w 2024 roku, czyli 12 proc. wszystkich zachorowań. Tak wynika z globalnej analizy opublikowanej w „The Lancet Oncology”, obejmującej 12 czynników zakaźnych sklasyfikowanych przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) jako rakotwórcze dla człowieka.
- Helicobacter pylori i wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) odpowiadały za największą liczbę nowotworów związanych z zakażeniami. Bakterii H. pylori przypisano około 760 tys. przypadków raka, a HPV około 750 tys. Kolejne miejsca zajęły wirusy HBV (360 tys.), EBV (260 tys.) i HCV (160 tys.). Najczęściej były to nowotwory żołądka, szyjki macicy i wątroby.
- Największe obciążenie nowotworami związanymi z infekcjami odnotowano w Azji Wschodniej. Region ten odpowiadał za 42 proc. wszystkich takich zachorowań na świecie, czyli około 990 tys. przypadków. Jednocześnie 77 proc. nowotworów przypisywanych zakażeniom występowało w krajach o niskich i średnich dochodach, co wskazuje na istotne nierówności w dostępie do profilaktyki i leczenia.
- Znacznej części nowotworów związanych z infekcjami można zapobiegać dzięki szczepieniom, diagnostyce i leczeniu zakażeń. Autorzy badania podkreślają znaczenie szczepień przeciw HPV i HBV, wykrywania i leczenia zakażeń H. pylori, HBV, HCV oraz HIV, a także badań przesiewowych w kierunku zmian przednowotworowych. Skuteczniejsza profilaktyka zakażeń może istotnie zmniejszyć globalną liczbę zachorowań na raka.
Źródło:
- https://www.thelancet.com/journals/lanonc/article/PIIS1470-2045(26)00307-4/fulltext
- https://www.cancerhealth.com/article/1-8-cancer-cases-worldwide-due-infections
