Czytanie książek dla przyjemności może być czymś więcej niż sposobem na odpoczynek. Naukowcy z University of Cambridge wskazują, że regularne czytanie wiąże się z lepszą pamięcią, koncentracją i zdrowiem psychicznym, a w starszym wieku także z wolniejszym pogarszaniem się funkcji poznawczych i niższym ryzykiem demencji. Korzyści mogą pojawiać się już w dzieciństwie i utrzymywać przez całe życie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak czytanie dla przyjemności może wspierać pamięć, koncentrację, funkcje wykonawcze i zdrowie psychiczne na różnych etapach życia.
- Jakie są wyniki badań pokazujące, jakie korzyści z regularnego czytania obserwowano u ponad 10 tys. dzieci i młodzieży.
- Dlaczego czytanie może mieć znaczenie dla zdrowego starzenia się mózgu i co wiadomo o jego związku z ryzykiem demencji oraz choroby Alzheimera.
- Dowiesz się, jak wspólne czytanie i kluby książki mogą łączyć stymulację poznawczą z korzyściami wynikającymi z kontaktów społecznych.
Czytanie dla przyjemności może wspierać zdrowie mózgu
Naukowcy z University of Cambridge we współpracy z The Queen’s Reading Room przeanalizowali dotychczasowe dowody dotyczące wpływu czytania dla przyjemności na zdrowie i funkcjonowanie poznawcze. Wnioski przedstawili na łamach „Psychological Medicine”. Autorzy zwracają uwagę, że znaczenie może mieć nie tylko samo czytanie, lecz także jego społeczny wymiar – na przykład wspólne czytanie rodziców z dziećmi czy uczestnictwo w klubach książki.
Czytanie to świetny sposób na wspieranie zdrowia mózgu, rozwijanie ważnych umiejętności poznawczych i poprawę samopoczucia. Powinniśmy zachęcać do tego od najmłodszych lat, biorąc pod uwagę coraz liczniejsze dowody na jego dobroczynne działanie, szczególnie u dzieci. Tak naprawdę nigdy nie jest za późno, aby zacząć, a czytanie może przynosić korzyści przez całe życie, aż po starość – powiedziała prof. Barbara Sahakian z University of Cambridge.
Dzieci, które czytają dla przyjemności, mogą osiągać więcej korzyści
Jedne z istotnych danych pochodzą z wcześniejszego badania obejmującego ponad 10 tys. młodych osób. Dzieci, które wcześniej zaczęły czytać dla przyjemności, uzyskiwały lepsze wyniki dotyczące koncentracji, pamięci i funkcji wykonawczych. Obserwowano u nich również lepsze osiągnięcia szkolne i mniej problemów ze zdrowiem psychicznym. Zależność obejmowała także codzienne zachowania. Młodzi czytelnicy spali dłużej i spędzali mniej czasu przed ekranami.
Czytanie może wspierać nie tylko rozwój kompetencji językowych. Autorzy zwracają uwagę na jego związek z osiągnięciami matematycznymi. Obie aktywności wykorzystują bowiem częściowo wspólne procesy poznawcze, w tym pamięć, funkcje wykonawcze i zdolności językowe. Jednocześnie większość tego rodzaju danych nie pozwala stwierdzić, że wszystkie obserwowane korzyści są bezpośrednim skutkiem samego czytania. Znaczenie mogą mieć również czynniki rodzinne, edukacyjne i społeczno-ekonomiczne.
Pięć minut czytania a stres i koncentracja
Korzyści nie kończą się wraz z okresem edukacji. U dorosłych czytanie dla przyjemności wiązano m.in. z lepszym samopoczuciem, większą empatią, większą otwartością na perspektywę innych osób oraz redukcją stresu. W badaniu neurobiologicznym zleconym w 2024 roku przez The Queen’s Reading Room już pięć minut czytania fikcji wiązało się ze zmniejszeniem stresu nawet o 20 proc. Obserwowano również poprawę koncentracji i zdolności rozwiązywania problemów oraz mniejsze poczucie samotności. Czytanie jest też popularnym sposobem odpoczynku. Według przywoływanych danych 38 proc. dorosłych wybiera książkę jako preferowaną metodę relaksu.
Czy czytanie może zmniejszać ryzyko demencji?
Szczególnie interesujące są wyniki dotyczące starzenia się mózgu. Aktywności poznawcze podejmowane w czasie wolnym, w tym czytanie, są wiązane z wolniejszym spadkiem sprawności poznawczej w późniejszych latach życia. W badaniu obejmującym blisko 5,5 tys. osób w wieku co najmniej 55 lat częste podejmowanie aktywności takich jak czytanie wiązało się z niższym prawdopodobieństwem rozwoju zaburzeń poznawczych podczas pięciu lat obserwacji.
W innym badaniu czytanie książek, czasopism i gazet powiązano natomiast z 33-procentowym niższym ryzykiem rozwoju choroby Alzheimera. Wyniki te należy jednak interpretować ostrożnie. Związek statystyczny nie oznacza, że samo czytanie zapobiega demencji. Osoby regularnie czytające mogą różnić się pod względem wykształcenia, stylu życia, aktywności społecznej czy ogólnego stanu zdrowia.
Czytanie wiąże się również ze zmianami w mózgu
Możliwego biologicznego wyjaśnienia dostarczają badania neuroobrazowe. Czytanie wiązano z różnicami w strukturze obszarów mózgu uczestniczących m.in. w przetwarzaniu języka, uczeniu się, kontroli wykonawczej i regulacji emocji. Obserwowano m.in. większą objętość wybranych struktur, większą grubość kory mózgowej oraz silniejszą łączność istoty białej wspierającą przetwarzanie języka.
Istnieją również pierwsze dane interwencyjne. W niewielkim badaniu 11 dzieci z dysleksją w wieku 7–11 lat ośmiotygodniowy trening czytania poprawił umiejętności uczestników, a zmianom tym towarzyszył wzrost objętości istoty szarej w wybranych obszarach mózgu. Ze względu na bardzo małą grupę wynik wymaga jednak potwierdzenia w większych badaniach.
Wspólne czytanie może przynosić dodatkowe korzyści
Kluby książki i inne formy wspólnego czytania łączą stymulację poznawczą z kontaktem społecznym. Może to mieć szczególne znaczenie dla osób starszych, w tym mających ograniczoną mobilność. Interakcje społeczne pomagają ograniczać samotność i izolację, które same są wiązane z gorszym zdrowiem oraz wyższym ryzykiem pogorszenia funkcji poznawczych. Czytanie w grupie może więc jednocześnie angażować mózg i tworzyć przestrzeń do regularnych kontaktów z innymi.
Czytanie jako element zdrowego stylu życia
Dotychczasowe badania nie pozwalają traktować czytania jako metody zapobiegania konkretnym chorobom. Dostarczają jednak coraz więcej argumentów, że może ono być prostą i łatwo dostępną formą aktywności poznawczej wspierającą dobrostan na różnych etapach życia.
W dzieciństwie wiąże się z rozwojem poznawczym i osiągnięciami edukacyjnymi, u dorosłych może sprzyjać relaksowi i redukcji stresu, natomiast w starszym wieku pozostaje jednym ze sposobów regularnego angażowania mózgu. Dodatkową wartość może przynosić czytanie wspólne, które łączy aktywność poznawczą z relacjami społecznymi.
Główne wnioski
- Badanie obejmujące ponad 10 tys. młodych osób wykazało, że wcześniejsze rozpoczęcie czytania dla przyjemności wiązało się m.in. z lepszą koncentracją, pamięcią i funkcjami wykonawczymi, lepszymi wynikami w nauce oraz mniejszą liczbą problemów ze zdrowiem psychicznym.
- U dorosłych czytanie dla przyjemności wiąże się m.in. z redukcją stresu, większą empatią i lepszym samopoczuciem. W badaniu zleconym przez The Queen’s Reading Room pięć minut czytania fikcji wiązało się ze zmniejszeniem stresu nawet o 20 proc.
- W badaniach osób starszych regularna aktywność poznawcza, w tym czytanie, była związana z wolniejszym pogarszaniem się funkcji poznawczych. Jedno z badań powiązało czytanie książek, gazet i czasopism z 33-procentowym niższym ryzykiem choroby Alzheimera.
- Dotychczasowe wyniki nie dowodzą, że samo czytanie zapobiega demencji. Wskazują jednak, że może być ono łatwo dostępną formą aktywności poznawczej, a wspólne czytanie dodatkowo wspiera kontakty społeczne i może ograniczać poczucie izolacji.
Źródło:
- https://www.cambridge.org/core/journals/psychological-medicine/article/reading-and-associations-with-brain-health-cognition-wellbeing-and-mental-health/1A3565FA61831A975813113DE1AB2B09
- University of Cambridge
