Narodowy Fundusz Zdrowia rozpoczął wczoraj konsultacje zmian dotyczących finansowania części ambulatoryjnych świadczeń diagnostycznych. Propozycje mają ograniczyć presję kosztową na budżet Funduszu, który w ostatnich latach mierzy się z dynamicznym wzrostem wydatków na świadczenia nielimitowane. Projekt zakłada zmianę zasad rozliczania nadwykonań w wybranych procedurach diagnostycznych. Konsultacje publiczne potrwają do 24 marca 2026 r.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany w finansowaniu nadwykonań w diagnostyce proponuje Narodowy Fundusz Zdrowia.
- Które badania diagnostyczne obejmie nowe rozliczanie nadwykonań na poziomie 40%.
- Dlaczego koszty świadczeń w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej rosną szybciej niż liczba wykonywanych badań.
- Jakie grupy pacjentów zostały wyłączone z projektowanych zmian oraz do kiedy trwają konsultacje publiczne.
Nielimitowane świadczenia coraz większym obciążeniem dla NFZ
Narodowy Fundusz Zdrowia od kilku lat obserwuje szybki wzrost kosztów świadczeń nielimitowanych. W 2025 r. ich finansowanie pochłonęło ponad 25% całego planu finansowego Funduszu.
Jednocześnie składka zdrowotna nie pokrywa już wszystkich zobowiązań systemu ochrony zdrowia. W praktyce oznacza to konieczność stałego zasilania budżetu NFZ dodatkowymi środkami z budżetu państwa. W 2025 r. dotacja państwowa osiągnęła rekordowy poziom blisko 33 mld zł. Szczególnie widoczny wzrost kosztów dotyczy ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.
– Największy udział w świadczeniach nielimitowanych to świadczenia w zakresie Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej. Na przestrzeni lat liczba świadczeń w tym zakresie wzrosła niewiele, o 20%, ale ich wartość poszybowała o 152%. Kupujemy więc tylko nieco więcej świadczeń za ogromne pieniądze – mówi Filip Nowak, prezes NFZ.
Koszty badań rosną szybciej niż liczba świadczeń
Zniesienie limitów w diagnostyce ambulatoryjnej miało przyspieszyć dostęp pacjentów do badań i wizyt specjalistycznych. W praktyce liczba świadczeń wzrosła jedynie umiarkowanie, natomiast koszty ich finansowania znacząco się zwiększyły. W latach 2021–2025 średni koszt badań wzrósł bardzo wyraźnie:
- tomografia komputerowa – o 64%
- rezonans magnetyczny – o 58%
- kolonoskopia – o 82%
- gastroskopia – o 133%
Jednym z powodów wzrostu kosztów jest ustawa regulująca minimalne wynagrodzenia w ochronie zdrowia, która przekłada się na coroczne podwyżki płac. Tylko w 2025 r. skumulowany koszt rekomendacji Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji przekroczył 58 mld zł, czyli około 25% budżetu NFZ.
Rynek diagnostyki oparty na kontraktach lekarskich
Istotną częścią rynku diagnostyki obrazowej i endoskopii są prywatne podmioty realizujące świadczenia na rzecz publicznego systemu ochrony zdrowia. Spółki prowadzące pracownie diagnostyczne często zatrudniają lekarzy w formie kontraktów. W tej części rynku aż około 95% lekarzy pracuje właśnie na kontraktach cywilnoprawnych. Wynagrodzenia są najczęściej ustalane jako procent od ceny wykonywanego badania.
– Propozycja, z którą wychodzimy, ma dać narzędzia pracodawcom do zapanowania nad galopującymi stawkami na medycznym rynku pracy. Musimy bowiem dbać o jak najbardziej racjonalne wydatkowanie środków z ograniczonego budżetu – zaznacza Jakub Szulc, wiceprezes NFZ.
NFZ proponuje zmianę zasad rozliczania nadwykonań
Fundusz nie planuje powrotu do limitowania świadczeń, ale proponuje zmianę sposobu finansowania nadwykonań w części kosztownych badań diagnostycznych wykonywanych ambulatoryjnie. Zmiana miałaby objąć cztery rodzaje świadczeń:
- tomografię komputerową
- rezonans magnetyczny
- gastroskopię
- kolonoskopię
Procedury te nadal byłyby formalnie nielimitowane. Po wyczerpaniu wartości kontraktu z NFZ Fundusz płaciłby jednak jedynie 40% wartości świadczenia wykonanego ponad zakontraktowany limit.
Dotyczyłoby to wyłącznie nadwykonań, czyli badań wykonanych ponad wartość umowy. Świadczenia realizowane w ramach kontraktu nadal byłyby rozliczane na bieżąco i w pełnej wysokości.
Drugą proponowaną zmianą jest przesunięcie rozliczenia nadwykonań na koniec roku. Obecnie rozliczenia w tych świadczeniach odbywają się zazwyczaj po zakończeniu kwartału.
Wyjątki dla dzieci i pacjentów onkologicznych
Projekt zawiera ważne zastrzeżenia dotyczące grup pacjentów, których zmiany nie obejmą. Nowe zasady finansowania nadwykonań nie będą dotyczyć:
- dzieci i młodzieży do 18 roku życia
- pacjentów posiadających kartę Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego (DiLO)
Konsultacje społeczne rozpoczęły się 11 marca
Narodowy Fundusz Zdrowia rozpoczął konsultacje publiczne projektu zarządzenia 11 marca 2026 r.
– Właśnie rozpoczęliśmy konsultacje społeczne proponowanych zmian – informuje Filip Nowak.
Fundusz zapowiada również bieżące monitorowanie skutków wprowadzanych zmian. Jak wskazuje Filip Nowak, podobne obawy pojawiały się wcześniej przy wprowadzaniu mechanizmu premiującego pierwszą wizytę u specjalisty. Z danych NFZ wynika jednak, że rozwiązanie to zwiększyło dostęp nowych pacjentów do leczenia specjalistycznego, a jednocześnie nie ograniczyło świadczeń dla osób już pozostających pod opieką ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.
Według szacunków NFZ proponowane zmiany w rozliczaniu nadwykonań w ambulatoryjnych świadczeniach diagnostycznych kosztochłonnych mogą uwolnić około 800 mln zł w budżecie Funduszu.
Uwagi do projektu można zgłaszać do 24 marca 2026 r.
Główne wnioski
- Narodowy Fundusz Zdrowia rozpoczął 11 marca 2026 r. konsultacje zmian dotyczących finansowania nadwykonań w części ambulatoryjnych świadczeń diagnostycznych, a uwagi do projektu można zgłaszać do 24 marca.
- Po wyczerpaniu wartości kontraktu NFZ chce płacić 40% za nadwykonania w czterech procedurach diagnostycznych: tomografii komputerowej, rezonansie magnetycznym, gastroskopii oraz kolonoskopii.
- W latach 2021–2025 koszty badań diagnostycznych znacząco wzrosły – tomografia komputerowa o 64%, rezonans magnetyczny o 58%, kolonoskopia o 82%, a gastroskopia o 133%.
- Według szacunków NFZ zmiana zasad rozliczania nadwykonań może uwolnić około 800 mln zł w budżecie Funduszu, przy jednoczesnym utrzymaniu nielimitowanego charakteru tych świadczeń.
Źródło:
- https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/zapanowac-nad-nadmiernymi-kosztami-fundusz-przedstawil-propozycje-zmian-w-finansowaniu-czesci-swiadczen-diagnostycznych,8908.html
