7 stycznia 2026 r. Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę zmieniającą zasady orzecznictwa lekarskiego w ZUS oraz kontrolę zwolnień lekarskich. Nowe regulacje wprowadzają jednolite procedury wydawania orzeczeń, zmieniają sposób pracy lekarzy orzeczników i doprecyzowują zasady przyznawania zasiłku chorobowego. Rząd wskazuje, że celem zmian jest skrócenie czasu oczekiwania na orzeczenia i ograniczenie nadużyć związanych z L4.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany wprowadza podpisana ustawa dotycząca orzecznictwa lekarskiego ZUS.
- Jak zmieniają się zasady kontroli i wykorzystywania zwolnień lekarskich L4.
- Jakie nowe uprawnienia otrzymają lekarze orzecznicy oraz inne zawody medyczne.
- Kiedy ubezpieczony może stracić prawo do zasiłku chorobowego.
Najważniejsze założenia podpisanej ustawy
Podstawą nowelizacji jest przebudowanie systemu wydawania orzeczeń oraz przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystywania L4. Ustawa obejmuje zarówno zmiany organizacyjne w ZUS, jak i szczegółowe przepisy dotyczące pracy lekarzy oraz innych zawodów medycznych.
Przewidziano ujednolicenie zasad orzekania dotyczących świadczeń z ubezpieczeń społecznych, zasiłków i świadczeń należących do kompetencji ZUS. Nowe przepisy mają uporządkować tryb wydawania orzeczeń i procedury odwoławcze, a także rozszerzyć zakres elektronizacji w kontaktach między ZUS a podmiotami udzielającymi świadczeń zdrowotnych.
Nowe zasady pracy lekarzy orzeczników
Ustawa wprowadza możliwość wyboru formy zatrudnienia – lekarz orzecznik będzie mógł pracować w ZUS na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej. Jednocześnie część stanowisk kierowniczych i nadzorczych pozostanie obowiązkowo w formule etatowej.
Wynagrodzenia orzeczników mają zostać oparte na mechanizmach zbliżonych do minimalnych wynagrodzeń w podmiotach leczniczych. Według danych rządowych oznacza to średnio ok. 25% wzrost płac. Nowe przepisy dopuszczają również zatrudnianie lekarzy bez tytułu specjalisty, co ma poszerzyć bazę kadrową.
Co istotne, określone rodzaje orzeczeń będą mogły wystawiać również fizjoterapeuci oraz pielęgniarki i pielęgniarze, po spełnieniu wymogów dotyczących kwalifikacji i pod nadzorem ZUS. To jedno z najbardziej dyskutowanych rozwiązań, które ma odciążyć lekarzy i przyspieszyć procesy orzecznicze.
Jednoosobowe orzekanie – nowy standard
Ustawa odchodzi od dwuinstancyjnego modelu opartego na komisjach. Zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji orzeczenie będzie wydawane przez jednego lekarza. Wyjątkiem będą sprawy szczególnie złożone – wówczas główny lekarz orzecznik lub jego zastępca będzie mógł skierować je do trzyosobowego zespołu.
Zmienia się także struktura organizacyjna orzecznictwa. W oddziałach ZUS mają powstać centra orzecznicze odpowiedzialne za prowadzenie postępowań i bezpośredni nadzór.
Zmiany zasad korzystania ze zwolnień lekarskich
Ustawa szczegółowo określa, kiedy ubezpieczony może stracić prawo do zasiłku chorobowego. Sankcje obejmą osoby, które podczas zwolnienia wykonują pracę zarobkową, podejmują aktywności niezgodne z celem L4 lub narażają proces rekonwalescencji, np. poprzez intensywny wyjazd.
Przepisy dopuszczają jednak wykonywanie zwykłych czynności dnia codziennego oraz czynności incydentalnych wymuszonych sytuacją.
Nowe przepisy pozwalają również na wystawienie zwolnienia lekarskiego tylko dla jednego z tytułów ubezpieczenia. To rozwiązanie kierowane do osób, które pracują w więcej niż jednym miejscu – jeśli rodzaj wykonywanej pracy na danym stanowisku nie wyklucza aktywności mimo choroby, zwolnienie może dotyczyć wyłącznie drugiego etatu. Dzięki temu ubezpieczony nie musi rezygnować z pracy w zakresie, który nadal jest dla niego możliwy do wykonania.
Kontrola L4 na nowych zasadach
ZUS otrzyma szersze uprawnienia do weryfikacji, czy zwolnienia są wykorzystywane zgodnie z ich celem. Kontrolą mają być objęci zarówno ubezpieczeni, jak i osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.
Zakład będzie mógł żądać od lekarzy i placówek medycznych dokumentacji pacjenta potrzebnej do oceny zasadności L4. W przypadku zasiłku opiekuńczego weryfikowane będzie również to, czy w gospodarstwie domowym nie ma innych osób mogących zapewnić opiekę.
Pakiet zmian w innych ustawach
Reforma wymagała dostosowania szeregu aktów prawnych – od ustawy o zawodzie felczera, przez przepisy o NIK, służbach mundurowych, rehabilitacji zawodowej i społecznej, aż po ustawę o prawach pacjenta czy regulacje dotyczące komorników sądowych. Wprowadzono też zmiany wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2023 r., dotyczącego sposobu obliczania okresów składkowych i nieskładkowych.
Ustawa zacznie obowiązywać po 3 miesiącach od ogłoszenia, przy czym część przepisów została rozłożona na terminy: 14 dni, 1 października 2026 r. oraz 1 stycznia 2027 r.
Główne wnioski
- Podpis Prezydenta z 7 stycznia 2026 r. uruchamia reformę orzecznictwa ZUS i kontroli L4, wprowadzając jednolite procedury orzekania i większą elektronizację.
- Zmienia się model pracy lekarzy orzeczników – możliwe będzie zatrudnienie na umowie o pracę lub cywilnoprawnej, a według założeń rządowych wynagrodzenia mają wzrosnąć średnio o ok. 25%.
- Nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich doprecyzowują przesłanki utraty prawa do zasiłku oraz rozszerzają uprawnienia ZUS do żądania dokumentacji medycznej i weryfikacji sposobu wykorzystywania L4.
- Ustawa porządkuje system świadczeń poprzez zmianę kilkudziesięciu ustaw sektorowych oraz wdrożenie nowych zasad, takich jak możliwość wystawienia L4 tylko dla jednego tytułu ubezpieczenia.
Źródło:
- https://www.prezydent.pl/aktualnosci/wydarzenia/prezydent-podpisal-cztery-ustawy,112836
