Inwestycje w opracowanie i dystrybucję szczepionek przeciwko COVID-19 przyniosły korzyści zdrowotne i ekonomiczne wielokrotnie przewyższające poniesione koszty. Według badania opublikowanego w „PLOS Medicine”, obejmującego 173 kraje, każdy dolar przeznaczony na szczepienia wygenerował w pierwszym roku ich stosowania od 59,70 do 809 dolarów wartości ekonomicznej. Naukowcy wykazali jednak, że korzyści te były nierównomiernie rozłożone, a największy zwrot z inwestycji odnotowano w państwach o wysokich dochodach.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie korzyści zdrowotne i ekonomiczne przyniosły szczepionki przeciwko COVID-19 w pierwszym roku ich stosowania.
- Dlaczego każdy dolar zainwestowany w szczepionki wygenerował nawet 809 dolarów wartości ekonomicznej.
- Jak naukowcy ocenili zwrot z inwestycji w szczepienia na podstawie danych ze 173 krajów.
- Dlaczego państwa o wysokich dochodach odniosły większe korzyści i jakie znaczenie ma równy dostęp do szczepionek.
Globalna analiza opłacalności szczepień przeciwko COVID-19
Szczepionki przeciwko COVID-19 odegrały kluczową rolę w ograniczaniu liczby ciężkich zachorowań, hospitalizacji i zgonów podczas pandemii. Ich opracowanie wymagało jednak bezprecedensowych nakładów finansowych ze strony rządów, przedsiębiorstw farmaceutycznych oraz organizacji międzynarodowych.
Zespół naukowców z London School of Hygiene & Tropical Medicine (LSHTM), Imperial College London i New York University przeprowadził pierwszą globalną analizę zwrotu z inwestycji w szczepionki przeciwko COVID-19. W badaniu opublikowanym w „PLOS Medicine” oceniono dane ze 173 krajów, koncentrując się na pierwszym roku dostępności szczepionek, od 8 grudnia 2020 r. do 8 grudnia 2021 r. Autorzy uwzględnili nie tylko bezpośrednie oszczędności w systemach ochrony zdrowia, lecz także wartość uratowanych lat życia, poprawę jakości życia oraz ograniczenie strat produktywności.
Każdy dolar inwestycji przyniósł nawet 809 dolarów korzyści
Wyniki analizy wskazują na wyjątkowo wysoką wartość ekonomiczną programów szczepień przeciwko COVID-19. Łączne koszty opracowania, produkcji i globalnej dystrybucji szczepionek oszacowano na 79,4 mld USD. Tymczasem korzyści zdrowotne i gospodarcze uzyskane w pierwszym roku szczepień wyniosły od 6,43 bln do 64,3 bln USD.
W zależności od zastosowanej metody wyceny oznaczało to zwrot w wysokości od 59,70 do 809 USD na każdego zainwestowanego dolara. Tak szeroki przedział wynika z różnic między metodami przypisywania wartości ekonomicznej uratowanemu życiu i poprawie zdrowia. Nie oznacza on bezpośrednich wpływów budżetowych ani zysku finansowego producentów szczepionek.
Badacze zastosowali dwa podejścia: analizę kosztów i korzyści, wykorzystywaną w ocenie inwestycji publicznych, oraz analizę efektywności kosztowej, powszechnie stosowaną w ekonomice zdrowia.
Jak szczepionki wpłynęły na gospodarkę i systemy ochrony zdrowia?
Ekonomiczna wartość szczepień wynikała przede wszystkim z ograniczenia konsekwencji zdrowotnych pandemii. Mniejsza liczba ciężkich zachorowań oznaczała niższe wydatki na hospitalizacje, intensywną terapię i leczenie powikłań. Jednocześnie zapobieganie przedwczesnym zgonom oraz ograniczanie zachorowań pozwalało zmniejszać straty związane z niezdolnością do pracy. Istotnym elementem analizy była również wartość dodatkowych lat życia i poprawy jego jakości.
Wcześniejsze modelowanie wskazywało, że w pierwszym roku stosowania szczepionek przeciwko COVID-19 udało się zapobiec około 14–20 mln zgonów na świecie. Nowe badanie rozszerza tę perspektywę, pokazując ekonomiczne znaczenie ochrony zdrowia populacji. Co istotne, autorzy uwzględnili również koszty opracowania szczepionek, które często pomijane są w standardowych analizach opłacalności programów szczepień.
Kraje bogate skorzystały bardziej niż państwa o niższych dochodach
Pomimo wysokiego globalnego zwrotu z inwestycji naukowcy zidentyfikowali znaczące nierówności między państwami. Największe korzyści ekonomiczne osiągnęły kraje o wysokich dochodach, które wcześniej uzyskały dostęp do preparatów i szybciej realizowały programy szczepień.
Dodatkowo ich populacje charakteryzowały się często większym udziałem osób starszych, szczególnie narażonych na ciężki przebieg COVID-19 i zgon. Natomiast wiele państw o niskich i średnich dochodach uzyskało szerszy dostęp do szczepionek dopiero pod koniec 2021 r. Do tego czasu znaczna część ich mieszkańców przeszła już zakażenie i nabyła pewien poziom odporności. Opóźnienia ograniczyły więc możliwe korzyści zdrowotne i ekonomiczne szczepień. Jednocześnie w państwach o niskich dochodach obciążenia związane z opieką zdrowotną i utratą produktywności pozostawały szczególnie dotkliwe w relacji do wielkości gospodarki.
Jakie znaczenie mają wyniki dla przyszłych pandemii?
Zdaniem autorów wyniki dostarczają argumentów za wczesnym finansowaniem badań nad szczepionkami oraz tworzeniem mechanizmów umożliwiających ich szybką i sprawiedliwą dystrybucję. Pandemia COVID-19 pokazała, że publiczne finansowanie badań, produkcji i zakupów szczepionek może ograniczać ryzyko inwestycyjne przedsiębiorstw farmaceutycznych i przyspieszać udostępnianie nowych technologii.
Jednak samo opracowanie skutecznego preparatu nie wystarcza. O jego rzeczywistym wpływie na zdrowie publiczne decydują również terminowość dostaw, możliwości organizacyjne systemów ochrony zdrowia oraz poziom wyszczepienia populacji. Autorzy podkreślają zarazem ograniczenia analizy. Badanie obejmuje wyłącznie pierwszy rok szczepień, dlatego jego wyników nie należy automatycznie odnosić do kolejnych etapów pandemii, kiedy zmieniały się poziom odporności populacyjnej, liczba zakażeń i sytuacja epidemiologiczna.
Główne wnioski
- Każdy dolar zainwestowany w szczepionki przeciwko COVID-19 wygenerował od 59,70 do 809 USD wartości ekonomicznej w pierwszym roku ich stosowania – wynika z badania opublikowanego w „PLOS Medicine”, obejmującego 173 kraje.
- Globalne koszty opracowania, produkcji i dystrybucji szczepionek wyniosły 79,4 mld USD, podczas gdy łączne korzyści zdrowotne i ekonomiczne oszacowano na 6,43–64,3 bln USD.
- Największe korzyści odniosły państwa o wysokich dochodach, dzięki wcześniejszemu dostępowi do szczepionek, szybszemu wdrażaniu programów szczepień i większej ochronie osób szczególnie narażonych na ciężki przebieg COVID-19.
- Szybki i sprawiedliwy dostęp do szczepionek ma kluczowe znaczenie dla przyszłych pandemii. Opóźnienia w dostawach do krajów o niskich i średnich dochodach ograniczyły możliwe korzyści zdrowotne i gospodarcze.
Źródło:
- https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.1004772
- https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2026/november/covid-vaccines-roi.html?challenge=d06e90d7-4d8f-4b88-9d8c-10b73beb60f1
