Dezinformacja medyczna oraz pseudoterapie od lat stanowią rosnący problem zdrowia publicznego. W mediach społecznościowych i internecie regularnie pojawiają się osoby oraz firmy promujące niesprawdzone preparaty i „alternatywne” metody leczenia poważnych chorób. Teraz w Polsce powstało nowe narzędzie mające pomagać osobom poszkodowanym przez pseudomedycznych szarlatanów. Stowarzyszenie Pravda uruchomiło platformę ofiaraszarlatana.pl, która umożliwia anonimowe zgłaszanie przypadków związanych z pseudomedycznymi praktykami.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego powstała pierwsza w Polsce platforma dla ofiar pseudomedycznych szarlatanów i jak można anonimowo zgłaszać takie przypadki
- Jak sprawa tzw. „wody plazmowanej” promowanej jako „lek” na autyzm doprowadziła do uruchomienia projektu
- Dlaczego ściganie pseudomedycznych praktyk jest trudne dla policji i organów ścigania
- W jaki sposób pseudomedyczne preparaty wykorzystują pseudonaukowy język i dezinformację medyczną do zdobywania zaufania odbiorców
Pierwsza polska platforma dla ofiar pseudomedycznych praktyk
Nowa platforma została stworzona z myślą o osobach, które zetknęły się z działalnością pseudoterapeutów, samozwańczych uzdrowicieli lub sprzedawców preparatów reklamowanych jako „cudowne” środki na ciężkie choroby. Za pośrednictwem formularza użytkownicy mogą anonimowo opisać swoją historię oraz dołączyć materiały dokumentujące sprawę, w tym:
- zdjęcia,
- paragony,
- faktury,
- zrzuty ekranu,
- dokumenty PDF.
Twórcy projektu podkreślają, że zgłoszenia nie wymagają podawania danych osobowych ani adresu e-mail, a wszystkie informacje mają trafiać wyłącznie do zespołu stowarzyszenia. Według organizacji celem platformy jest nie tylko dokumentowanie przypadków pseudomedycznych nadużyć, ale również budowanie materiału dowodowego, który może pomóc w działaniach prawnych i edukacyjnych.
Uruchamiamy https://t.co/nHNodyf8BG – pierwszą w Polsce platformę zgłoszeniową dla osób poszkodowanych przez pseudomedycynę.
— Stowarzyszenie Pravda (Pravda Association) (@pravda_org) May 7, 2026
Historia, która do tego doprowadziła, jest dość konkretna: po raz pierwszy w historii Pravdy zeznawaliśmy na policji.
Podmiot sprawy: sprzedawca tzw.… pic.twitter.com/Fpn7BM1vAT
Impulsem była sprawa „wody plazmowanej na autyzm”
Bezpośrednim powodem uruchomienia platformy była sprawa tzw. „wody plazmowanej”, promowanej w internecie jako rzekomy „lek” na autyzm. Przedstawiciele Stowarzyszenia Pravda poinformowali, że po raz pierwszy w historii organizacji składali w tej sprawie zeznania na policji. Jak relacjonują, rozmowy z funkcjonariuszami pokazały, jak trudne jest ściganie pseudomedycznych praktyk.
Organizacja zwraca uwagę, że postępowania tego typu wymagają konkretnych dowodów, dokumentacji transakcji oraz udokumentowanych szkód zdrowotnych, podczas gdy ofiary często nie zgłaszają spraw z powodu wstydu, bezradności lub braku wiedzy, gdzie szukać pomocy. We wpisie opublikowanym na platformie X stowarzyszenie napisało:
Sprawy szarlatanerii medycznej są dla organów ścigania uciążliwe – wymagają konkretnych poszkodowanych, transakcji i szkody zdrowotnej. Jej ofiary często jednak milczą. Ze wstydu, z bezradności, czasem dlatego, że nie wiedzą, gdzie mogłyby się udać.
Aby zgromadzić materiał dowodowy, członkowie organizacji zakupili sześć litrów „wody plazmowanej” za 365 zł. Według stowarzyszenia celem było uzyskanie fizycznego produktu, faktury oraz dokumentacji sprzedaży, które mogłyby zostać wykorzystane podczas dalszych działań prawnych.
W takich sprawach każda historia, każdy paragon, każda faktura ma znaczenie. Nie dla statystyki, a dla konkretnego śledztwa i decyzji prokuratora – podkreśla Pravda.
Pseudomedyczne preparaty często wykorzystują pseudonaukowy język
Stowarzyszenie zwraca uwagę, że jednym z najczęściej wykorzystywanych mechanizmów marketingowych w pseudomedycynie jest stosowanie skomplikowanego, pseudonaukowego języka mającego budować wrażenie profesjonalizmu i wiarygodności. Dotyczy to między innymi produktów reklamowanych jako „superwody”, „terapie energetyczne”, „oczyszczanie organizmu” czy preparaty mające rzekomo wpływać na leczenie chorób neurologicznych, nowotworowych lub autoimmunologicznych.
Organizacja podkreśla, że nie kwestionuje samych technologii badawczych związanych np. z wodą plazmowaną, które w przyszłości mogą znaleźć zastosowanie w medycynie. Problemem jest jednak przypisywanie takim produktom właściwości terapeutycznych bez potwierdzenia w badaniach klinicznych. Eksperci ostrzegają, że podobne praktyki mogą prowadzić do:
- opóźniania właściwej diagnostyki,
- rezygnacji z terapii o potwierdzonej skuteczności,
- strat finansowych,
- pogorszenia stanu zdrowia pacjentów,
- wzrostu nieufności wobec medycyny opartej na dowodach naukowych.
Pravda chce dokumentować i weryfikować zgłoszenia
Twórcy platformy deklarują, że każde zgłoszenie będzie analizowane indywidualnie. Organizacja zapowiada weryfikację informacji, sprawdzanie źródeł oraz analizę kontekstu opisywanych sytuacji. Działania stowarzyszenia mogą obejmować:
- przygotowywanie materiałów ostrzegawczych,
- publikację analiz edukacyjnych,
- współpracę z instytucjami,
- dokumentowanie przypadków potencjalnych nadużyć.
Jednocześnie organizacja zaznacza, że platforma nie zastępuje zgłoszenia sprawy organom ścigania. W przypadku podejrzenia przestępstwa użytkownicy nadal powinni kontaktować się z policją lub prokuraturą.
Dezinformacja medyczna staje się coraz większym wyzwaniem
Problem pseudomedycznych terapii i dezinformacji zdrowotnej od kilku lat znajduje się w centrum zainteresowania ekspertów zajmujących się zdrowiem publicznym, cyberbezpieczeństwem oraz edukacją medialną. Rozwój mediów społecznościowych sprawił, że treści promujące niesprawdzone metody leczenia mogą bardzo szybko docierać do dużych grup odbiorców. Szczególnie narażeni są pacjenci cierpiący na choroby przewlekłe, nowotworowe oraz rodzice dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi. Eksperci wskazują, że pseudomedyczne narracje często wykorzystują:
- lęk pacjentów,
- brak dostępu do specjalistycznej wiedzy,
- frustrację wynikającą z przewlekłego leczenia,
- nieufność wobec instytucji medycznych,
- emocjonalny przekaz oparty na pojedynczych historiach.
Według Stowarzyszenia Pravda przeciwdziałanie temu zjawisku wymaga zarówno edukacji społecznej, jak i skuteczniejszych narzędzi prawnych oraz organizacyjnych.
Czym zajmuje się Stowarzyszenie Pravda?
Pravda to organizacja pozarządowa zajmująca się fact-checkingiem, edukacją medialną oraz przeciwdziałaniem dezinformacji. Stowarzyszenie należy między innymi do Międzynarodowej Sieci Fact-checkingowej (IFCN), Europejskiej Sieci Standardów Fact-checkingowych oraz współpracuje z Europejskim Obserwatorium Mediów Cyfrowych (EDMO). Organizacja prowadzi również działania edukacyjne skierowane do uczniów i studentów, obejmujące:
- krytyczne myślenie,
- weryfikację informacji,
- umiejętności cyfrowe,
- cyberbezpieczeństwo,
- rozpoznawanie pseudonauki.
W materiałach publikowanych przez stowarzyszenie regularnie pojawiają się analizy dotyczące pseudoterapii, manipulacji informacyjnych oraz dezinformacji medycznej.
Główne wnioski
- Stowarzyszenie Pravda uruchomiło platformę ofiaraszarlatana.pl, umożliwiającą anonimowe zgłaszanie przypadków pseudomedycznych praktyk.
- Impulsem do stworzenia projektu była sprawa „wody plazmowanej” reklamowanej jako „lek” na autyzm, w związku z którą przedstawiciele organizacji składali zeznania na policji.
- Platforma pozwala dołączać paragony, faktury, zdjęcia i zrzuty ekranu, które mogą pomóc w dokumentowaniu potencjalnych nadużyć i działań pseudoterapeutów.
- Eksperci ostrzegają, że pseudomedyczne narracje mogą prowadzić do rezygnacji z terapii opartych na dowodach naukowych oraz pogłębiać dezinformację zdrowotną.
Źródło:
- https://ofiaraszarlatana.pl/
- https://pravda.org.pl/
- Stowarzyszenie Pravda X
