W maju 2025 roku Kraków stał się centrum europejskiej debaty o przyszłości nauk o życiu. Konferencja LifeScience4EU, zorganizowana przez Klaster LifeScience Kraków, zakończyła się publikacją raportu „The Kraków Agenda for Europe’s Life Sciences”. Dokument ten wskazuje nie tylko na silne strony sektora, ale przede wszystkim na poważne wyzwania, z którymi mierzy się europejski ekosystem biomedyczny. Wnioski są jednoznaczne: bez pilnych działań Europa straci pozycję lidera na rzecz USA i Chin.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są główne bariery dla rozwoju sektora nauk o życiu w Europie.
- Dlaczego Europa traci udziały rynkowe na rzecz USA i Chin.
- Jakie konkretne rozwiązania zaproponowano w raporcie LifeScience4EU.
- Co powinno się zmienić w finansowaniu, regulacjach i współpracy międzynarodowej.
Life sciences – filar gospodarki i źródło przełomów
Zgodnie z danymi raportu, sektor nauk o życiu odpowiada za około 10% PKB Unii Europejskiej i daje zatrudnienie 29 milionom osób. Europejskie firmy farmaceutyczne wciąż generują znaczną nadwyżkę handlową (193,6 mld euro), a innowacyjne terapie i technologie stanowią jeden z ostatnich obszarów przewagi technologicznej UE.
Jednak dane te nie powinny uspokajać. Udział Europy w globalnym rynku urządzeń medycznych spadł w latach 2015–2023 z 39% do 26% (przykładowo w USA udział wzrósł z 42% do 47%), a w badaniach klinicznych – z 25,6% do 19,3%. Europejskie firmy biotechnologiczne mają dostęp zaledwie do 20% środków finansowych dostępnych dla ich amerykańskich odpowiedników.
Fragmentacja zabija innowację
Najczęściej powtarzanym hasłem w Krakowie było słowo „fragmentacja” – i nie bez powodu. Różne interpretacje przepisów przez państwa członkowskie, brak jednolitego rynku danych, rozproszone podejścia do oceny technologii medycznych i czasochłonne procedury regulacyjne hamują wdrażanie przełomowych rozwiązań.
Europejski model nie potrzebuje deregulacji, ale modernizacji i ujednolicenia. Wdrażana od 2025 roku unijna regulacja HTA to krok w dobrą stronę, ale – jak zauważają autorzy raportu – jej skuteczność będzie zależeć od faktycznego zaangażowania krajów członkowskich w dobrowolną współpracę.
Potrzebna skala i prędkość
Europa nadal ma potencjał naukowy, ale nie osiąga efektu skali. Brakuje wsparcia dla wieloośrodkowych badań klinicznych, a infrastruktura produkcyjna – zwłaszcza w zakresie zaawansowanych terapii czy technologii mRNA – pozostaje niewystarczająca.
Tymczasem Chiny w 2023 roku zatwierdziły rekordową liczbę 48 terapii klasy first-in-class, wspieranych przez agresywną rekrutację talentów, megafundusze i reformy regulacyjne. Europa musi działać szybciej – nie tylko w finansowaniu, ale również w przekładaniu badań na realne wdrożenia kliniczne.
Dane, które mogą napędzać postęp
Kolejnym filarem transformacji powinien być wspólny europejski rynek danych zdrowotnych. European Health Data Space (EHDS) to szansa na przełom w projektowaniu badań, wykorzystywaniu precyzyjnej profilaktyki i rozwoju AI w medycynie. Jednak wiele państw członkowskich nie jest gotowych na jego skuteczne wdrożenie – zarówno od strony technicznej, jak i legislacyjnej.
Finanse, które nie nadążają
Brak efektu skali to także rezultat niedopasowanych instrumentów finansowania. Publiczne granty często koncentrują się na publikacjach, a nie translacji badań do praktyki klinicznej. Małe i średnie firmy z Europy Środkowo-Wschodniej mają trudności z pozyskaniem kapitału na rozwój przełomowych terapii.
Raport wzywa do utworzenia dedykowanego Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego dla Life Sciences (ELSIF), który wspierałby scale-upy i współinwestował z funduszami venture capital.
Edukacja, talent, kompetencje
Kluczowym wyzwaniem jest zatrzymanie talentów i budowa zintegrowanych ścieżek kariery w naukach o życiu. Potrzebne są programy doskonalenia umiejętności w obszarach takich jak genetyka, AI czy głębokie technologie. Inicjatywa “Choose Europe for Science” ma być odpowiedzią, ale eksperci apelują o działania systemowe.
Współpraca to nie opcja – to konieczność
Jednym z mocnych wniosków raportu jest konieczność budowy trwałych modeli współpracy między nauką, przemysłem i pacjentami. Przykłady z projektu RADAR-AD, czy sukcesy monitoringu glikemii u dzieci pokazują, że zaawansowane technologie powstają tylko tam, gdzie jest realny dialog i wspólne cele.
Pełny raport dostępny jest: https://lifescience4eu.eu/wp-content/uploads/2025/07/LifeScience4EU_Conference-Report_2025.pdf
Główne wnioski
- Europa traci pozycję lidera w naukach o życiu – udział UE w badaniach klinicznych spadł z 25,6% do 19,3%, a w rynku urządzeń medycznych z 39% do 26% w latach 2015–2023.
- Regulacyjna fragmentacja i powolne wdrażanie innowacji są głównymi barierami dla rozwoju sektora – raport wzywa do stworzenia jednolitego rynku dla nauk o życiu.
- Brakuje skoordynowanego finansowania innowacji – zaproponowano utworzenie Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego dla Life Sciences (ELSIF) oraz uproszczenie ścieżek grantowych.
- Współpraca, dane i kompetencje są kluczowe – raport podkreśla znaczenie integracji badań, przemysłu, pacjentów i systemów opieki zdrowotnej w ramach wspólnych europejskich inicjatyw.
Źródło:
- lifescience4eu.eu
