Rząd Wielkiej Brytanii zapowiedział istotną zmianę w polityce cenowej leków, która może stać się punktem zwrotnym w relacjach z globalnym przemysłem farmaceutycznym. Obniżenie stawki zwrotu kosztów dla innowacyjnych terapii w 2026 r. ma nie tylko poprawić klimat inwestycyjny, ale również wzmocnić pozycję kraju jako atrakcyjnego rynku dla badań klinicznych, produkcji i szybkiego dostępu pacjentów do nowych leków. Decyzja ta jest odpowiedzią na wieloletnią krytykę niskich wydatków Wielkiej Brytanii na innowacyjne terapie oraz odpływ inwestycji z sektora nauk przyrodniczych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego Wielka Brytania obniża stawkę rabatu na innowacyjne leki w 2026 r. i w jaki sposób ma to poprawić relacje z branżą farmaceutyczną.
- Jakie konkretne zmiany wprowadza program VPAG, w tym nowe poziomy zwrotu kosztów dla firm dostarczających leki do NHS.
- Jak porozumienie Wielkiej Brytanii ze Stanami Zjednoczonymi wpływa na rynek farmaceutyczny, kwestie ceł oraz finansowanie innowacyjnych terapii.
- Co te decyzje oznaczają dla inwestycji, badań klinicznych oraz dostępu pacjentów do nowych leków w Wielkiej Brytanii.
Niższy zwrot dla innowacyjnych leków w ramach VPAG
Kluczowym elementem zapowiedzianych zmian jest obniżenie stawki zwrotu kosztów dla innowacyjnych leków dostarczanych do brytyjskiej Narodowej Służby Zdrowia (NHS) w 2026 r. w ramach dobrowolnego programu cen leków markowych (VPAG). Firmy farmaceutyczne będą zobowiązane do zwrotu 14,5% kosztów, podczas gdy w 2025 r. stawka ta wynosiła 22,9%. Oznacza to redukcję o ponad jedną trzecią – ruch szeroko interpretowany jako sygnał odprężenia w relacjach państwo–przemysł.
Jednocześnie wskaźniki zwrotu dla starszych, markowych leków pozostaną bez zmian i w 2026 r. nadal będą mieścić się w przedziale 10–35%, w zależności od rodzaju terapii. Dodatkowo NHS otrzyma 1% w ramach komponentu finansowania inwestycji przedsiewnych, co w praktyce oznacza, że łączny zwrot dla nowszych leków wyniesie 15,5%.
Rząd: większa atrakcyjność dla badań i szybszy dostęp do terapii
Brytyjskie Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej podkreśla, że zmodyfikowany system rabatów ma zwiększyć konkurencyjność kraju w obszarze nauk przyrodniczych. Według resortu nowe zasady:
- wzmocnią atrakcyjność Wielkiej Brytanii jako ośrodka badań klinicznych,
- zachęcą do lokowania produkcji farmaceutycznej,
- ułatwią szybkie wprowadzanie innowacyjnych leków na rynek NHS.
Zmiany te mają również przeciwdziałać utrwalonemu wizerunkowi Wielkiej Brytanii jako rynku o szczególnie niekorzystnych warunkach cenowych dla producentów leków innowacyjnych.
Kontekst międzynarodowy: porozumienie z USA i NICE
Obniżenie stawek VPAG wpisuje się w szerszy kontekst geopolityczny i regulacyjny. Jest ono zgodne z przełomowym porozumieniem pomiędzy rządem Wielkiej Brytanii a administracją Donalda Trumpa, na mocy którego Wielka Brytania nie będzie płacić ceł na import produktów farmaceutycznych do Stanów Zjednoczonych. To pierwszy kraj, który zawarł z USA tego typu umowę.
W zamian Wielka Brytania zobowiązała się do zwiększenia wydatków na innowacyjne leki w ramach NHS, zgodnie z rekomendacjami Narodowego Instytutu Zdrowia i Doskonałości Opieki (NICE). Oznacza to pierwsze od ponad dwóch dekad podwyższenie progu opłacalności NICE, co może realnie przełożyć się na większą liczbę nowoczesnych terapii finansowanych ze środków publicznych.
Limit zwrotu po 2026 r. i głos branży
Zgodnie z ustaleniami wynikającymi z umowy brytyjsko-amerykańskiej, w latach 2027–2028 wprowadzony zostanie 15% limit odzyskiwania środków. Jak zauważył Richard Torbett, dyrektor generalny Stowarzyszenia Brytyjskiego Przemysłu Farmaceutycznego (ABPI), rozwiązanie to „zapewni firmom większą pewność” w średnim okresie. Jednocześnie Torbett podkreślił, że obecne działania nie są wystarczające, aby Wielka Brytania odzyskała pełną konkurencyjność międzynarodową.Jak zaznaczył:
Stawki płatności są nadal znacznie wyższe niż w podobnych krajach, a NHS musi poczynić pewne kroki, aby przyspieszyć wdrażanie i stosowanie opłacalnych leków.
Reakcje ekspertów: ostrożny optymizm
Decyzja rządu spotkała się z pozytywnym, choć wyważonym odbiorem wśród ekspertów rynku ochrony zdrowia. Dr Scott Purdon, przewodniczący koalicji charytatywnej na rzecz dostępu do leków, ocenił, że zapowiedziane zmiany mogą przynieść „znaczące korzyści”, o ile niższy poziom odzyskiwania środków faktycznie przełoży się na większe inwestycje oraz szerszy dostęp pacjentów do terapii. Z kolei Janet Beal, analityk zarządzający ds. ekonomiki zdrowia i dostępu do rynku na Europę i WNP w firmie GlobalData, zwróciła uwagę na element zaskoczenia dla branży:
Fakt, że niedawno uzgodniony limit zwrotu VPAG w wysokości 15% nie musiał obowiązywać w 2026 r., a standardowy mechanizm obliczył niższą wartość, wynoszącą 14,5%, prawdopodobnie będzie sporym i mile widzianym zaskoczeniem dla brytyjskiego sektora farmaceutycznego.
Beal prognozuje również, że „bardzo prawdopodobne” jest pozostanie większości firm w programie VPAG przynajmniej przez kolejny rok, ponieważ alternatywa w postaci obowiązkowego programu ustawowego – z 24,3% stawką zwrotu w 2026 r. – jest znacznie mniej korzystna.
Kryzys zaufania i zamrożone inwestycje
Tło obecnych decyzji stanowi wyraźne pogorszenie relacji Wielkiej Brytanii z przemysłem farmaceutycznym w ostatnich latach. Niedostateczne inwestycje w innowacyjne leki doprowadziły do wstrzymania ekspansji badawczo-rozwojowej przez takie firmy jak MSD, AstraZeneca czy Sanofi.
Krytyczne głosy płynęły również z USA. David Ricks, prezes Eli Lilly, nazwał Wielką Brytanię „prawdopodobnie najgorszym krajem w Europie” pod względem cen leków – wypowiedź ta padła jeszcze przed zawarciem porozumienia brytyjsko-amerykańskiego. Co istotne, mimo późniejszego optymizmu Ricksa, firma nie zdecydowała się jeszcze na odmrożenie inwestycji.
Dane makroekonomiczne dodatkowo potwierdzają skalę problemu. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w sektorze nauk przyrodniczych spadły w Wielkiej Brytanii o 58% w latach 2021–2023, co wyraźnie wskazuje na erozję zaufania inwestorów.
Warunki trwałej odbudowy
W opinii ekspertów same zmiany w systemie rabatów nie wystarczą. Globalna kancelaria prawna Sidley Austin w swojej nocie badawczej podkreśliła, że Wielka Brytania musi „utrzymać swoje nowe zaangażowanie i inwestycje w nauki przyrodnicze”, jeśli chce realnie odwrócić negatywny trend.
Kluczowe znaczenie będzie miało także dalsze wykorzystanie pozycji MHRA jako suwerennego regulatora oraz usuwanie barier administracyjnych, które nadmiernie utrudniają zakładanie i rozwój firm farmaceutycznych na brytyjskim rynku.
Główne wnioski
- Stawka zwrotu dla innowacyjnych leków w ramach VPAG spadnie w 2026 r. z 22,9% do 14,5%, co oznacza obniżkę o ponad jedną trzecią i wyraźny sygnał odprężenia wobec przemysłu.
- Łączny zwrot dla nowych terapii wyniesie 15,5% po uwzględnieniu 1% komponentu finansowania inwestycji przedsiewnych dla NHS.
- Porozumienie handlowe z USA eliminuje cła na produkty farmaceutyczne i wiąże się z pierwszym od ponad 20 lat podniesieniem progu opłacalności NICE.
- Mimo pozytywnych zmian Wielka Brytania nadal musi przyspieszyć wdrażanie leków w NHS, aby realnie odbudować konkurencyjność i zatrzymać odpływ inwestycji z sektora nauk przyrodniczych.
Źródło:
- opracowanie własne, Fierce Pharma, Pharmaceutical Technology, BioWorld MedTech, BioWorld
