Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) po raz kolejny jednoznacznie potwierdziła brak związku przyczynowo-skutkowego między szczepionkami a zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD). Globalny Komitet Doradczy WHO ds. Bezpieczeństwa Szczepień (GACVS), po analizie dwóch nowych przeglądów systematycznych obejmujących dane z lat 2010–2025, przedstawił 11 grudnia 2025 r. oficjalne oświadczenie, które wzmacnia wcześniejsze, wieloletnie wnioski płynące z badań epidemiologicznych, metaanaliz i kohort populacyjnych. Najnowsze dowody nie pozostawiają wątpliwości: szczepionki – w tym zawierające tiomersal lub adiuwanty glinowe – nie powodują autyzmu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie nowe dowody przeanalizował WHO, w tym 31 badań pierwotnych i 5 metaanaliz dotyczących szczepionek i ASD.
- Dlaczego szczepionki – także z tiomersalem i glinem – nie powodują autyzmu, zgodnie z aktualnymi i wcześniejszymi ocenami GACVS.
- Jakie błędy metodologiczne występowały w badaniach sugerujących związek szczepionek z ASD, oraz dlaczego ich wartość dowodowa oceniono jako bardzo niską.
- Co potwierdziły duże kohorty populacyjne, m.in. rejestr duński obejmujący dzieci urodzone w latach 1997–2018.
GACVS analizuje nowe dowody: 31 badań pierwotnych i 5 metaanaliz
Komitet przeprowadził ocenę dwóch obszernych, metodologicznie rygorystycznych przeglądów systematycznych. Pierwszy z nich aktualizował stan wiedzy w zakresie potencjalnego wpływu szczepionek, w tym tych zawierających tiomersal, na ryzyko ASD. Przegląd objął publikacje od 2010 do 2025 r., a w jego ramach przeanalizowano:
- 31 badań pierwotnych, w tym:
- 16 dotyczących szczepionek z tiomersalem,
- 15 badań dotyczących szczepionek i ASD w ogólnym ujęciu;
- 5 metaanaliz, z których każda została wykonana z zastosowaniem wysokich standardów metodologii epidemiologicznej.
Najważniejszy wniosek z przeglądu brzmi:
Dwadzieścia z 31 głównych prac badawczych pochodzących z 11 różnych krajów (…) nie wykazały żadnych dowodów potwierdzających związek między szczepionkami, niezależnie od zawartości tiomersalu, a ASD.
WHO podkreśliła również,że jedenaście badań sugerujących możliwy związek miało liczne ograniczenia metodologiczne, wysokie ryzyko błędu systematycznego oraz bardzo niską wiarygodność danych. Wiele z nich pochodziło z jednej grupy badawczej w USA, co dodatkowo ogranicza ich reprezentatywność. Komitet podsumował:
Obszerny zbiór dostępnych, wysokiej jakości dowodów naukowych (…) nadal silnie potwierdza pozytywny profil bezpieczeństwa i brak związku przyczynowo-skutkowego z ASD szczepionek stosowanych w dzieciństwie i w ciąży.
Analiza bezpieczeństwa szczepionek zawierających adiuwanty glinowe
Drugi przegląd systematyczny objął badania oceniające bezpieczeństwo szczepionek z adiuwantem glinowym, stosowanych powszechnie w celu wzmocnienia odpowiedzi immunologicznej. Analiza obejmowała publikacje z sześciu baz literatury oraz dodatkowe źródła do marca 2023 r. Najważniejsze ustalenia:
- 10 randomizowanych badań kontrolowanych i 7 dużych badań kohortowych nie wykazało związku między adiuwantami glinowymi a chorobami przewlekłymi lub ogólnoustrojowymi.
- Dwa badania, które sugerowały związek między ekspozycją na glin a ASD, okazały się badaniami ekologicznymi – z natury niewystarczającymi do wykazania związku przyczynowego i obciążonymi krytycznym ryzykiem błędu systematycznego.
WHO podkreśliła, że poziom dowodów w tych dwóch pracach oceniono jako „bardzo niski”, a wnioski – jako niewiarygodne.
Nowe dane z duńskiego rejestru: analiza 50 zaburzeń przewlekłych
GACVS uwzględnił również wyniki najnowszego badania kohortowego, obejmującego ogólnokrajowy rejestr wszystkich dzieci urodzonych w Danii w latach 1997–2018. Badanie oparte na wyjątkowo silnej metodologii wykazało, że:
- nie istnieje związek między wczesną ekspozycją na szczepionki zawierające glin a występowaniem ASD,
- nie wykazano zwiększonej częstości żadnego z 50 analizowanych przewlekłych zaburzeń zdrowotnych.
Wyniki te dodatkowo wzmacniają dotychczasową wiedzę – nie ma podstaw, aby twierdzić, że śladowe ilości glinu obecne w niektórych szczepionkach stanowią zagrożenie neurorozwojowe. WHO podsumowała jednoznacznie:
Dostępne wysokiej jakości dowody naukowe wskazują, że szczepionki, w tym te zawierające tiomersal lub aluminium lub oba te składniki, nie powodują autyzmu.
Wieloletnia ciągłość dowodów naukowych: lata 2002, 2004, 2012 i 2025
Najnowsze przeglądy, obejmujące ponad dekadę nowych danych, potwierdzają wcześniejsze wnioski zawarte w raportach WHO z:
- 2002 r.,
- 2004 r.,
- 2012 r.
Od ponad 20 lat nie znaleziono żadnego wiarygodnego badania wysokiej jakości, które wskazywałoby na przyczynowy związek między szczepionkami, a ASD. Jednocześnie setki publikacji epidemiologicznych i genetycznych potwierdzają, że zaburzenia ze spektrum autyzmu mają złożone podłoże biologiczne, obejmujące czynniki genetyczne i środowiskowe – niezwiązane ze szczepieniami.
Znaczenie oświadczenia GACVS dla zdrowia publicznego
Komunikat WHO ma duże znaczenie dla praktyki klinicznej, komunikacji zdrowotnej oraz walki z dezinformacją. W szczególności:
- wzmacnia zaufanie do programów szczepień ochronnych,
- podkreśla znaczenie wysokiej jakości dowodów naukowych,
- prostuje medialne narracje opierające się na badaniach o niskiej wiarygodności,
- dostarcza jasnych rekomendacji dla lekarzy, rodziców i decydentów zdrowotnych.
W dobie rosnącej dezinformacji w zakresie bezpieczeństwa szczepionek, opublikowane w grudniu 2025 r. stanowisko GACVS stanowi jedno z najbardziej kompleksowych i wyczerpujących podsumowań aktualnej wiedzy naukowej.
Główne wnioski
- GACVS przeanalizował dwa nowe przeglądy systematyczne, obejmujące 31 badań pierwotnych i 5 metaanaliz – żadne badania wysokiej jakości nie wykazały związku między szczepionkami a ASD.
- 20 z 31 badań oraz wszystkie metaanalizy nie potwierdziły żadnego ryzyka, natomiast 11 badań sugerujących związek oceniono jako obarczone poważnymi błędami metodologicznymi i bardzo niską wiarygodnością.
- Szczepionki zawierające adiuwanty glinowe również nie wykazują związku z ASD – potwierdziło to 10 RCT, 7 badań kohortowych oraz duńskie badanie populacyjne obejmujące lata 1997–2018.
- WHO utrzymuje stanowisko z lat 2002, 2004 i 2012: dostępne wysokiej jakości dowody naukowe wskazują, że szczepionki – niezależnie od zawartości tiomersalu lub glinu – nie powodują autyzmu.
Źródło:
- WHO
