Nieinwazyjna terapia skupionymi ultradźwiękami pod kontrolą rezonansu magnetycznego (MRgFUS) może zmniejszać drżenie, sztywność mięśni i inne zaburzenia ruchowe u pacjentów z chorobą Parkinsona. Badanie kliniczne z udziałem 54 osób wykazało, że etapowe leczenie obu półkul mózgu może przynieść dodatkową poprawę sprawności ruchowej. Na podstawie uzyskanych wyników amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła w lipcu 2025 r. obustronne stosowanie tej technologii u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Na czym polega nieinwazyjne leczenie choroby Parkinsona skupionymi ultradźwiękami (MRgFUS) i jak działa ta technologia.
- Jakie wyniki przyniosło badanie kliniczne z udziałem 54 pacjentów i w jakim stopniu terapia może łagodzić objawy ruchowe.
- Jakie są korzyści i potencjalne zagrożenia związane z obustronnym leczeniem mózgu za pomocą skupionych ultradźwięków.
- Kiedy FDA zatwierdziła obustronną terapię MRgFUS i którzy pacjenci z chorobą Parkinsona mogą z niej skorzystać.
Skupione ultradźwięki w leczeniu choroby Parkinsona
Choroba Parkinsona jest postępującym schorzeniem neurodegeneracyjnym, które prowadzi do zaburzeń kontroli ruchu. Do jej charakterystycznych objawów należą drżenie spoczynkowe, sztywność mięśni, spowolnienie ruchowe oraz trudności z utrzymaniem równowagi. U części pacjentów pojawiają się również dyskinezy, czyli mimowolne ruchy, często związane z długotrwałym leczeniem dopaminergicznym.
Chociaż farmakoterapia pozostaje podstawą leczenia, z czasem może nie zapewniać wystarczającej kontroli objawów. Alternatywą dla wybranych pacjentów jest MRgFUS (magnetic resonance-guided focused ultrasound) – metoda wykorzystująca skupione ultradźwięki pod kontrolą rezonansu magnetycznego. W przeciwieństwie do głębokiej stymulacji mózgu (DBS) procedura nie wymaga chirurgicznego wszczepiania elektrod. Nie oznacza to jednak braku ingerencji w tkankę mózgową, ponieważ ultradźwięki powodują powstanie niewielkiej, trwałej zmiany w wybranym obszarze.
Jak działa terapia MRgFUS?
Podczas zabiegu pacjent znajduje się w aparacie rezonansu magnetycznego, a specjalny system kieruje wiązki ultradźwięków przez czaszkę do precyzyjnie określonego celu w mózgu. Energia ultradźwiękowa powoduje miejscowy wzrost temperatury, prowadząc do kontrolowanego uszkodzenia tkanki odpowiedzialnej za przekazywanie nieprawidłowych sygnałów ruchowych.
Rezonans magnetyczny umożliwia dokładne określenie miejsca działania oraz monitorowanie temperatury w czasie rzeczywistym. W opisywanym badaniu celem terapii był szlak bladowzgórzowy, łączący gałkę bladą wewnętrzną (GPi) ze wzgórzem. Struktury te uczestniczą w regulacji aktywności ruchowej, a zaburzenia przekazywania sygnałów między nimi odgrywają rolę w rozwoju objawów choroby Parkinsona.
Badanie kliniczne obejmujące 54 pacjentów z chorobą Parkinsona
Naukowcy z Weill Cornell Medicine i współpracujących ośrodków przeprowadzili wieloośrodkowe badanie oceniające bezpieczeństwo i skuteczność etapowego leczenia obu półkul mózgu metodą MRgFUS. Wyniki opublikowano w czasopiśmie naukowym „The Lancet Neurology”. Do badania włączono 54 pacjentów z chorobą Parkinsona, u których oceniono wyjściowe nasilenie zaburzeń ruchowych. Leczenie przebiegało etapowo:
- Najpierw wykonywano zabieg po stronie mózgu odpowiadającej bardziej nasilonym objawom po przeciwnej stronie ciała.
- Po upływie co najmniej sześciu miesięcy pacjenci mogli zdecydować o leczeniu drugiej półkuli.
- Ostatecznie 40 uczestników przeszło obustronną terapię MRgFUS.
Podejście takie pozwoliło ocenić zarówno potencjalne dodatkowe korzyści, jak i ryzyko związane z drugim zabiegiem.
U 86% pacjentów odnotowano poprawę po drugim zabiegu
Według analizy FDA 86% pacjentów zgłosiło przynajmniej pewną poprawę trzy miesiące po leczeniu drugiej półkuli mózgu. Jednocześnie 62% uczestników deklarowało zadowolenie z obustronnej terapii. Wyniki wskazują, że MRgFUS może zmniejszać nasilenie wybranych objawów motorycznych, szczególnie u osób, u których farmakoterapia nie zapewnia wystarczającej poprawy.
Jednak korzyści uzyskane po drugim zabiegu były mniejsze niż po pierwszym. Ponadto leczenie obustronne wiązało się ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń mowy, chodu i równowagi. Dlatego terapia MRgFUS nie jest odpowiednia dla wszystkich pacjentów z chorobą Parkinsona. Kwalifikacja wymaga indywidualnej oceny objawów, sprawności funkcjonalnej oraz ryzyka neurologicznego.
FDA zatwierdziła obustronne leczenie ultradźwiękami
Technologia skupionych ultradźwięków była stopniowo wprowadzana do praktyki klinicznej w Stanach Zjednoczonych. FDA zatwierdziła ją w 2016 r. do leczenia drżenia samoistnego, a w 2018 r. rozszerzyła zastosowanie na drżenie związane z chorobą Parkinsona. Kolejne rozszerzenie wskazań nastąpiło w 2021 r.
W lipcu 2025 r. FDA dopuściła etapowe leczenie obu półkul mózgu z wykorzystaniem ocenianej platformy MRgFUS. Decyzję oparto na wynikach badania klinicznego dotyczącego obustronnej terapii. Zgodnie z oceną regulatora procedura powinna być rozważana przede wszystkim u pacjentów z istotnymi objawami po stronie dotychczas nieleczonej, którzy dobrze tolerowali pierwszy zabieg. Od marca 2026 r. procedura została również objęta finansowaniem przez amerykański program Medicare.
Czy ultradźwięki mogą zastąpić operację mózgu?
MRgFUS stanowi alternatywę dla części pacjentów rozważających bardziej inwazyjne metody leczenia zaburzeń ruchowych, w tym głęboką stymulację mózgu. Jej zaletą jest brak konieczności otwierania czaszki i wszczepiania urządzeń. Jednak w przeciwieństwie do regulowanej stymulacji elektrycznej efekt ablacji ultradźwiękowej jest trwały.
Co ważne, MRgFUS nie leczy przyczyny choroby Parkinsona ani nie zatrzymuje jej postępu. Celem procedury jest ograniczenie wybranych objawów i poprawa codziennego funkcjonowania. Przykładem potencjalnych korzyści jest historia Stana Au, uczestnika badania, który po leczeniu obu półkul mózgu odzyskał część sprawności ruchowej. Poprawa umożliwiła mu powrót do aktywności sportowej. Jednocześnie pacjent korzystał z dodatkowej terapii farmakologicznej podawanej za pomocą pompy, dlatego jego poprawy nie można przypisywać wyłącznie ultradźwiękom.
Główne wnioski
- Terapia MRgFUS wykorzystuje skupione ultradźwięki pod kontrolą rezonansu magnetycznego, aby precyzyjnie oddziaływać na struktury mózgu odpowiedzialne za zaburzenia ruchowe w chorobie Parkinsona, bez konieczności otwierania czaszki.
- W badaniu klinicznym uczestniczyło 54 pacjentów, z których 40 przeszło obustronne leczenie. Według analizy FDA 86% pacjentów zgłosiło przynajmniej pewną poprawę trzy miesiące po drugim zabiegu, a 62% było zadowolonych z terapii.
- Obustronna terapia MRgFUS może zmniejszać drżenie, sztywność mięśni i inne zaburzenia ruchowe, jednak drugi zabieg przynosił mniejsze dodatkowe korzyści i wiązał się z większym ryzykiem zaburzeń mowy, chodu oraz równowagi.
- W lipcu 2025 r. FDA zatwierdziła etapowe leczenie obu półkul mózgu metodą MRgFUS u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów z chorobą Parkinsona. Terapia łagodzi wybrane objawy, ale nie zatrzymuje postępu choroby.
Źródło:
- https://www.thelancet.com/journals/laneur/article/PIIS1474-4422(26)00142-0/abstract
- Weill Cornell Medical College
