Nowoczesna medycyna coraz częściej opiera decyzje terapeutyczne na precyzyjnej diagnostyce molekularnej i obrazowej. W wielu przypadkach to właśnie badania medycyny nuklearnej decydują o rozpoznaniu choroby, ocenie jej zaawansowania oraz wyborze najbardziej skutecznej terapii. Mimo dynamicznego rozwoju tej dziedziny eksperci alarmują, że polski system ochrony zdrowia wciąż nie wykorzystuje jej pełnego potencjału. Ograniczenia finansowe, limity refundacyjne, nierówny dostęp do badań oraz niedobór specjalistów sprawiają, że część pacjentów zbyt długo czeka na diagnostykę, od której zależy dalsze leczenie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego medycyna nuklearna odgrywa kluczową rolę w diagnostyce i doborze leczenia pacjentów z chorobami nowotworowymi, hematologicznymi i kardiologicznymi,
- Jakie znaczenie mają badania PET-CT i teranostyka dla oceny zaawansowania choroby oraz monitorowania skuteczności terapii,
- Z jakimi problemami mierzą się pacjenci w dostępie do badań medycyny nuklearnej i jakie mogą być konsekwencje opóźnionej diagnostyki,
- Dlaczego eksperci apelują o większe finansowanie, lepszą organizację systemu i edukację, aby pacjenci mogli szybciej korzystać z nowoczesnej diagnostyki.
Medycyna nuklearna stała się fundamentem nowoczesnej diagnostyki
Podczas XIX Zjazdu Polskiego Towarzystwa Medycyny Nuklearnej eksperci zgodnie podkreślali, że medycyna nuklearna nie jest już wyłącznie wyspecjalizowaną metodą obrazowania. Obecnie odgrywa kluczową rolę w diagnostyce i leczeniu pacjentów z chorobami nowotworowymi, hematologicznymi, endokrynologicznymi oraz kardiologicznymi. Jej przewaga nad klasycznymi metodami obrazowania polega na możliwości oceny funkcjonowania narządów i procesów biologicznych, a nie jedynie ich budowy anatomicznej.
Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Leszek Królicki z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, konsultant krajowy w dziedzinie medycyny nuklearnej:
Medycyna nuklearna, w odróżnieniu od tomografii komputerowej, od rezonansu magnetycznego, nawet od ultrasonografii, przedstawia zaburzenia czynnościowe. Przedstawia przepływ krwi, czynność układów receptorowych, mechanizmów transportujących i ten element stanowi bardzo ważny wkład w to, by wybrać właściwą metodę leczenia.
PET-CT coraz częściej decyduje o wyborze terapii
Badania PET-CT stały się jednym z najważniejszych narzędzi współczesnej medycyny precyzyjnej. Umożliwiają nie tylko rozpoznanie nowotworu, ale również ocenę jego zaawansowania, monitorowanie odpowiedzi na leczenie oraz podjęcie decyzji o zmianie lub kontynuacji terapii. Coraz większe znaczenie zyskuje również teranostyka, czyli podejście wykorzystujące ten sam cel molekularny zarówno do diagnostyki, jak i leczenia. Jak wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Zbigniew Adamczewski, kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej Centralnego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi:
My jako medycy nuklearni możemy rzeczywiście zaproponować postawienie ostatecznej diagnozy. To nie wszystko: jesteśmy w stanie określić stopień zaawansowania choroby, a dopiero wtedy tak naprawdę klinicysta rozpoczyna właściwe leczenie – precyzyjne, takie, które ma szansę uratować życie czy przedłużyć pacjentowi życie.
Bez PET-CT trudno dziś mówić o nowoczesnej hematologii
Znaczenie medycyny nuklearnej szczególnie wyraźnie widać w hematologii. Badanie PET-CT jest obecnie standardem w diagnostyce i monitorowaniu leczenia chłoniaków oraz szpiczaka plazmocytowego. Prof. dr hab. n. med. Tomasz Wróbel z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu podkreśla:
Współczesna hematologia nie może istnieć bez medycyny nuklearnej. Głównie mam na myśli badanie PET-CT, dlatego że leczenie nowotworów układu chłonnego, chłoniaków, ale też szpiczaka plazmocytowego, bez badania PET-CT właściwie nie jest współczesnym leczeniem.
Limity finansowania wydłużają czas oczekiwania pacjentów
Mimo rozszerzenia wskazań refundacyjnych dostęp do badań PET-CT nadal pozostaje jednym z największych problemów systemowych. Eksperci zwracają uwagę, że zwiększenie liczby pacjentów uprawnionych do diagnostyki nie zostało poparte odpowiednim wzrostem finansowania. Jak zauważa dr n. med. Andrzej Kołodziejczyk:
Co z tego, że limit kryterialny przejdzie pięciuset pacjentów, jeśli mamy pieniędzy na zrefundowanie jedynie trzystu. Czyli komu powiedzieć, kto jest bardziej chory, kto jest mniej chory?
W praktyce oznacza to tworzenie kolejek oraz konieczność odkładania badań, od których często zależy wybór dalszego leczenia.
Opóźniona diagnostyka może odebrać szansę na leczenie radykalne
Eksperci podkreślają, że w wielu chorobach nowotworowych czas ma kluczowe znaczenie. Prof. dr hab. n. med. Rafał Czepczyński zwraca uwagę na przykład raka płuca:
Może się okazać, że na przykład ten pacjent z rakiem płuca zamiast za dwa tygodnie ma badanie za trzy miesiące, a w tym czasie jego stopień zaawansowania może dramatycznie się zwiększyć i pacjent już nie będzie mógł być operowany.
Podobnie wygląda sytuacja w hematologii. Jak podkreśla prof. Tomasz Wróbel:
Jeżeli wynik przyjdzie za późno, to w zasadzie nie jesteśmy w stanie już go racjonalnie wykorzystać. Jeżeli badanie jest wykonane zbyt późno, jest wykonane bezsensownie.
Pacjenci często sami szukają miejsca, gdzie wykonają badanie
Problemy dotyczą nie tylko kolejek, ale również nierównomiernego rozmieszczenia ośrodków wykonujących badania medycyny nuklearnej. Joanna Frątczak-Kazana z Fundacji Onkologicznej Alivia wskazuje:
Z perspektywy pacjentów ważnym problemem jest brak dostępności i równości w dostępności tego badania. Jest regionalnie nierówny. Dodaje również: wciąż mamy brak koordynacji. Ponieważ ten dostęp jest nierówny, choć coraz lepszy, pacjenci muszą sami poszukiwać miejsc, w których ewentualnie mogliby takie badanie wykonać szybciej.
W efekcie odpowiedzialność za znalezienie odpowiedniej placówki często spada na samych chorych i ich rodziny.
Medycyna nuklearna rozwija się również w kardiologii
Choć badania PET i SPECT najczęściej kojarzone są z onkologią, ich znaczenie stale rośnie także w diagnostyce chorób sercowo-naczyniowych. Pozwalają one między innymi ocenić:
- ukrwienie mięśnia sercowego,
- ryzyko kolejnych incydentów sercowo-naczyniowych,
- rokowanie po zawale serca.
Jak podkreśla Agnieszka Wołczenko, prezes Stowarzyszenia EcoSerce:
Bardzo często pacjenci kardiologiczni nie mają bladego pojęcia, że tego typu badania mogą być wykorzystywane do obrazowania chociażby ukrwienia mięśnia sercowego czy oceny ryzyka przyszłych zdarzeń sercowo-naczyniowych. Dodaje również: my potrzebujemy ścieżki diagnostycznej maksymalnie rozbudowanej o wszystkie najnowsze technologie, które są dostępne w Europie, spełniają standardy i są rekomendowane w wytycznych.
Nadal potrzebna jest edukacja pacjentów i lekarzy
Eksperci zwracają uwagę, że słowo „nuklearna” wciąż budzi u wielu pacjentów niepotrzebny lęk. Prof. dr hab. n. med. Marek Ruchała podkreśla:
Musimy odkłamać rzeczywistość strachu przed izotopem. Często brak świadomości powoduje, że pacjent boi się przyjść do medyków nuklearnych, ponieważ to są IZOTOPY. Nie przejmuje się wszystkimi innymi niekorzyściami, progresją choroby, a boi się izotopów.
Jednocześnie edukacji wymagają również lekarze kierujący pacjentów. Jak zaznacza prof. Rafał Czepczyński:
Częściej jest tak, że lekarze nie kierują na te badania, ponieważ nie wiedzą, że mamy tak duże możliwości diagnostyczne, nie mówiąc już o terapeutycznych.
Rozwój medycyny nuklearnej powinien być inwestycją, a nie kosztem
Zdaniem ekspertów rozwój medycyny nuklearnej należy traktować jako inwestycję przynoszącą korzyści całemu systemowi ochrony zdrowia. Lepsza diagnostyka oznacza bowiem:
- szybsze rozpoznanie choroby,
- trafniejsze kwalifikowanie do leczenia,
- ograniczenie nieskutecznych terapii,
- lepsze wykorzystanie środków publicznych,
- większe szanse pacjentów na skuteczne leczenie.
Prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski zwraca uwagę:
Medycyna nuklearna w kontekście leczniczym jest traktowana po macoszemu. To jest rzeczywisty problem, bo przecież techniki medycyny nuklearnej to jest jedna z najbardziej dynamicznie rozwijających się części medycyny. Podobne stanowisko przedstawia Dorota Korycińska: warto rozmawiać językiem pieniędzy. Podkreślać, że wykorzystanie technik medycyny nuklearnej płatnikowi po prostu się opłaci, a wydatki w odniesieniu do całego procesu leczniczego będą niższe.
Główne wnioski
- Medycyna nuklearna, w tym badania PET-CT, coraz częściej decyduje o rozpoznaniu choroby, ocenie jej zaawansowania, kwalifikacji do leczenia oraz monitorowaniu efektów terapii w onkologii, hematologii, endokrynologii i kardiologii.
- Eksperci wskazują, że limity finansowania, kolejki oraz nierówny dostęp do badań mogą opóźniać rozpoczęcie leczenia i w niektórych przypadkach pozbawiać pacjentów szansy na terapię radykalną.
- Coraz większe znaczenie zyskuje teranostyka, która łączy diagnostykę i leczenie, umożliwiając bardziej precyzyjne dopasowanie terapii do biologii choroby oraz ocenę jej skuteczności.
- Zdaniem ekspertów rozwój medycyny nuklearnej powinien być traktowany jako strategiczna inwestycja w system ochrony zdrowia, ponieważ szybsza diagnostyka i trafniejsze decyzje terapeutyczne przekładają się na lepsze wyniki leczenia oraz bardziej efektywne wykorzystanie środków publicznych.
Źródło:
- Materiał prasowy
