Od 1 kwietnia 2026 r. Narodowy Fundusz Zdrowia wprowadza nowy model finansowania nadwykonań w ambulatoryjnej diagnostyce kosztochłonnej. Zmiany obejmują tomografię komputerową, rezonans magnetyczny, gastroskopię i kolonoskopię i zostały formalnie wdrożone zarządzeniem nr 34/2026/DSOZ Prezesa NFZ z 31 marca 2026 r. Decyzja została zmodyfikowana po konsultacjach społecznych – Fundusz podniósł pierwotnie proponowane stawki i przesunął wejście w życie regulacji na II kwartał 2026 r.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zmienia się finansowanie nadwykonań w diagnostyce ambulatoryjnej od 1 kwietnia 2026 r.
- Jakie stawki będą obowiązywać dla badań obrazowych i endoskopowych.
- Które grupy pacjentów zostały wyłączone ze zmian i zachowują pełne finansowanie.
- Jakie są przyczyny decyzji NFZ i jakie kwoty mogą zostać przesunięte w systemie.
- Jakie zapisy wprowadza zarządzenie Prezesa NFZ nr 34/2026/DSOZ i gdzie je znaleźć.
Degresywne finansowanie nadwykonań w AOS
Nowe zasady dotyczą świadczeń realizowanych ponad wartość kontraktu z NFZ. Nadal będą one rozliczane bez limitu, jednak ich finansowanie nie będzie już odbywać się według pełnej stawki.
Wprowadzono mechanizm degresyjny, w którym nadwykonania będą opłacane na poziomie:
- 60% stawki w przypadku badań endoskopowych (gastroskopia, kolonoskopia),
- 50% stawki w diagnostyce obrazowej (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny).
Rozliczenie tych świadczeń nastąpi dopiero po zakończeniu roku rozliczeniowego. Jednocześnie świadczenia wykonywane w ramach umowy – do jej wartości – pozostają finansowane na bieżąco i w pełnej wysokości.
Zmiana obejmuje wyłącznie świadczenia wykonane od 1 kwietnia 2026 r. Badania zrealizowane w pierwszym kwartale zostaną rozliczone według dotychczasowych zasad.
Efekt konsultacji społecznych
Pierwotna propozycja zakładała finansowanie nadwykonań na poziomie 40%. Po dwóch tygodniach konsultacji społecznych NFZ zdecydował się na korektę i podniesienie stawek. Uwzględniono także postulaty środowiska dotyczące przesunięcia wejścia w życie zmian – początkowo miały wejść w życie od 1 stycznia 2026 r.
Priorytet dla pacjentów onkologicznych i dzieci
Nowy model nie obejmuje wszystkich grup pacjentów. Ze zmian wyłączono:
- dzieci i młodzież do 18. roku życia,
- pacjentów onkologicznych posiadających kartę DiLO,
- osoby objęte programem profilaktyki raka jelita grubego.
Diagnostyka onkologiczna pozostaje finansowana poza omawianym mechanizmem, w ramach pakietu onkologicznego.
– W momencie, kiedy posługujemy się kartą DiLO, to wchodzimy również w rygor określonych terminów, jeśli chodzi o konieczność przeprowadzenia diagnostyki i rozpoczęcia leczenia – zaznacza Jakub Szulc, wiceprezes NFZ.
Prezes NFZ Filip Nowak wskazuje, że zmiany mają przywrócić pierwszeństwo dla pacjentów wymagających pilnej diagnostyki i leczenia onkologicznego oraz ograniczyć sytuacje, w których chorzy pozostają poza szybką ścieżką.
Rosnące koszty diagnostyki i presja na budżet NFZ
Decyzja Funduszu wynika z narastającej presji kosztowej. W ostatnich latach wydatki na świadczenia diagnostyczne rosły znacznie szybciej niż liczba wykonywanych badań.
Między 2021 a 2025 rokiem średni koszt:
- tomografii komputerowej wzrósł o 64%,
- rezonansu magnetycznego o 58%,
- kolonoskopii o 82%,
- gastroskopii aż o 133%.
W tym samym czasie liczba świadczeń w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej zwiększyła się jedynie o ok. 20%, podczas gdy ich wartość wzrosła o 152%.
Budżet NFZ przekroczył w 2026 r. poziom 200 mld zł, jednak tempo wzrostu kosztów – m.in. związane z ustawą podwyżkową dla personelu medycznego – pozostaje wyższe niż przyrost środków.
– Największy udział w świadczeniach nielimitowanych mają świadczenia w zakresie AOS. Kupujemy więc tylko nieco więcej świadczeń za ogromne pieniądze – wskazuje Filip Nowak.
Nieprawidłowości w rozliczaniu badań
Kontrole NFZ wykazały również problemy organizacyjne w realizacji diagnostyki. W części placówek badania obrazowe były dzielone na kilka odrębnych świadczeń, wymagających osobnych skierowań, mimo że mogły zostać wykonane jednorazowo.
Dotyczyło to m.in. badań kręgosłupa. W ponad 8,2 tys. przypadków spośród 12 tys. skontrolowanych rezonansów stwierdzono takie praktyki. W efekcie koszt świadczeń został zawyżony o ponad 1 mln zł przy łącznej wartości blisko 4,9 mln zł.
Nowy zespół ekspertów i standaryzacja kierowań
Równolegle NFZ powołuje zespół ekspertów, który ma przygotować standardy kierowania na wybrane badania obrazowe oraz zasady ich opisu i interpretacji.
W skład zespołu wejdą m.in. przedstawiciele środowiska radiologicznego, w tym konsultant krajowa w dziedzinie radiologii i diagnostyki obrazowej, prof. Edyta Szurowska.
Celem jest uporządkowanie procesu diagnostycznego i ograniczenie nieuzasadnionego wykonywania badań, które generują dodatkowe koszty bez poprawy efektów leczenia.
625 mln zł do przesunięcia w systemie
Według szacunków NFZ zmiany w finansowaniu nadwykonań mogą uwolnić ok. 625 mln zł – przypomnijmy, że pierwotnie miało to być 800 mln zł. Środki te mają zostać wykorzystane na zabezpieczenie świadczeń dla pacjentów wymagających pilnej diagnostyki oraz leczenia.
Nowy model będzie monitorowany przez Fundusz, który zapowiada ocenę jego wpływu na dostępność świadczeń i funkcjonowanie systemu.
Zarządzenie Prezesa NFZ już opublikowane
Nowe zasady finansowania nadwykonań w diagnostyce zostały już formalnie wdrożone. 31 marca 2026 r. opublikowano Zarządzenie nr 34/2026/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, które zmienia warunki zawierania i realizacji umów w rodzaju ambulatoryjna opieka specjalistyczna.
Dokument wprowadza opisane zmiany do systemu rozliczeń świadczeń diagnostycznych w AOS od 1 kwietnia 2026 r. Treść zarządzenia jest dostępna pod linkiem:
https://baw.nfz.gov.pl/NFZ/document/43837/Zarzadzenie-34_2026_DSOZ
Główne wnioski
- NFZ podniósł stawki po konsultacjach – zamiast 40% wprowadzono 50% dla TK i MRI oraz 60% dla endoskopii.
- Nowe zasady obowiązują od 1 kwietnia 2026 r. i zostały formalnie wprowadzone zarządzeniem nr 34/2026/DSOZ Prezesa NFZ.
- Zmiany nie obejmują kluczowych grup pacjentów – dzieci, pacjentów z kartą DiLO i programu profilaktyki raka jelita grubego.
- Mechanizm ma uwolnić ok. 625 mln zł oraz ograniczyć nieprawidłowości w rozliczaniu badań.
Źródło:
- https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/zarzadzenie-po-konsultacjach-spolecznych-nfz-uwzglednia-czesc-uwag-i-wprowadza-nowy-sposob-rozliczania-nadwykonan-w-diagnostyce,8916.html
