Wirus HPV od lat kojarzony jest przede wszystkim z rakiem szyjki macicy i zdrowiem kobiet. Coraz więcej danych epidemiologicznych pokazuje jednak, że zakażenie HPV stanowi również istotny problem zdrowotny u mężczyzn. Eksperci alarmują, że wirus może odpowiadać za rozwój nowotworów gardła, jamy ustnej, odbytu oraz prącia, a liczba części z tych nowotworów systematycznie rośnie.
Podczas Tygodnia Walki z Rakiem Główny Inspektorat Sanitarny przypomina, że profilaktyka HPV nie powinna być postrzegana wyłącznie przez pryzmat zdrowia kobiet. Szczepienia ochronne, edukacja zdrowotna oraz zwiększanie świadomości społecznej dotyczą bowiem obu płci i mogą realnie zmniejszyć liczbę zachorowań na nowotwory HPV-zależne w przyszłości.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego wirus HPV zwiększa ryzyko nowotworów także u mężczyzn
- Jakie nowotwory HPV-zależne najczęściej rozwijają się u mężczyzn
- Dlaczego zakażenie HPV często pozostaje niewidoczne przez wiele lat
- Jak działają szczepienia przeciw HPV i kto może z nich skorzystać w Polsce
HPV to jedno z najczęstszych zakażeń przenoszonych drogą płciową
Według danych WHO i amerykańskiego Centers for Disease Control and Prevention (CDC) zakażenie wirusem HPV należy do najczęściej występujących infekcji przenoszonych drogą kontaktów seksualnych. Większość osób zakaża się wirusem przynajmniej raz w życiu, często nie mając świadomości obecności zakażenia.
W wielu przypadkach organizm sam eliminuje wirusa. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy dochodzi do przewlekłego zakażenia tzw. typami wysokoonkogennymi HPV. To właśnie one mogą prowadzić do rozwoju zmian nowotworowych. Eksperci podkreślają, że HPV nie jest wyłącznie problemem ginekologicznym. Coraz więcej badań wskazuje na jego znaczącą rolę w rozwoju nowotworów występujących u mężczyzn, zwłaszcza nowotworów głowy i szyi.
HPV u mężczyzn. Jakie nowotwory są związane z zakażeniem?
Według danych CDC około 40% nowotworów związanych z HPV występuje właśnie u mężczyzn. Najczęściej wymienia się:
- raka jamy ustnej,
- raka gardła i nosogardzieli,
- nowotwory okolic głowy i szyi,
- raka odbytu,
- raka prącia.
Szczególne obawy ekspertów budzi rosnąca liczba nowotworów gardła związanych z zakażeniem HPV. Obecnie są one uznawane za najczęściej występujące nowotwory HPV-zależne u mężczyzn. W praktyce oznacza to, że problem zakażeń HPV coraz wyraźniej wykracza poza tradycyjne skojarzenia związane wyłącznie z rakiem szyjki macicy. Z perspektywy zdrowia publicznego coraz większego znaczenia nabiera więc profilaktyka skierowana również do chłopców i mężczyzn.
Najbardziej niebezpieczne typy HPV
Za najbardziej niebezpieczne uznaje się wysokoonkogenne typy wirusa HPV, przede wszystkim HPV 16 i HPV 18. Szczególnie typ HPV 16 jest silnie związany z rozwojem nowotworów gardła i jamy ustnej, a także raka odbytu oraz raka prącia. Eksperci wskazują, że właśnie HPV 16 odpowiada za większość przypadków nowotworów orofaryngealnych związanych z HPV u mężczyzn. HPV 18 również zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów HPV-zależnych, choć u mężczyzn występuje rzadziej niż typ 16.
Do grupy wysokoonkogennych należą również inne typy wirusa, między innymi HPV 31, 33, 45, 52 i 58. Choć występują rzadziej, również mogą prowadzić do zmian nowotworowych.
Dlaczego HPV jest tak trudny do wykrycia?
Jednym z największych wyzwań związanych z HPV pozostaje bezobjawowy przebieg zakażenia. Osoba zakażona przez wiele lat może nie wiedzieć o obecności wirusa i jednocześnie nieświadomie przekazywać go kolejnym partnerom seksualnym. W przeciwieństwie do kobiet u mężczyzn nie funkcjonuje powszechny program badań przesiewowych w kierunku HPV. To właśnie dlatego eksperci tak mocno podkreślają znaczenie profilaktyki oraz edukacji zdrowotnej.
Brak objawów przez długi czas powoduje, że nowotwory HPV-zależne bywają rozpoznawane dopiero w bardziej zaawansowanych stadiach choroby. Z punktu widzenia zdrowia publicznego oznacza to konieczność wzmacniania działań profilaktycznych jeszcze przed pojawieniem się zakażenia.
Szczepienia przeciw HPV dotyczą także chłopców
Ministerstwo Zdrowia przypomina, że szczepienia przeciw HPV są rekomendowane zarówno dziewczętom, jak i chłopcom. W Polsce w ramach programu powszechnych szczepień bezpłatnie mogą szczepić się dzieci od ukończenia 9. do ukończenia 14. roku życia — niezależnie od płci. Program obejmuje dwa preparaty:
- Cervarix – szczepionkę 2-walentną chroniącą przed typami HPV 16 i 18,
- Gardasil 9 – szczepionkę 9-walentną zapewniającą szerszą ochronę, obejmującą dodatkowo typy 6, 11, 31, 33, 45, 52 i 58.
Młodzież w wieku od 14 do 18 lat może korzystać z pełnej refundacji preparatu Cervarix. W przypadku szczepionki Gardasil 9 zakres refundacji zależy między innymi od polityki zdrowotnej samorządów. Osoby dorosłe po ukończeniu 18. roku życia mogą obecnie skorzystać z 50% refundacji szczepionki Cervarix.
Szczepienia w aptekach mają zwiększyć dostępność profilaktyki
W 2026 roku rozszerzono możliwość wykonywania szczepień przeciw HPV w aptekach. Rozwiązanie to ma poprawić dostępność profilaktyki oraz uprościć proces szczepienia poprzez możliwość realizacji recepty i podania preparatu w jednym miejscu.
Eksperci podkreślają, że zwiększenie dostępności szczepień może odegrać istotną rolę w ograniczaniu liczby zachorowań na nowotwory HPV-zależne w kolejnych dekadach. Program szczepień przeciw HPV stanowi element Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020–2030 i ma realnie zmniejszyć skalę zachorowań na nowotwory związane z zakażeniem wirusem HPV.
Szczepienia mogą zapobiec większości nowotworów HPV-zależnych
Według ekspertów WHO oraz towarzystw naukowych szczepienia przeciw HPV mogą zapobiec ponad 90% nowotworów związanych z tym wirusem. Największą skuteczność osiąga się wtedy, gdy szczepienie zostanie wykonane jeszcze przed potencjalnym kontaktem z wirusem.
Z tego powodu szczepienia rekomendowane są przede wszystkim dzieciom i młodzieży. Coraz częściej podkreśla się jednak również znaczenie szczepień u chłopców, którzy przez wiele lat pozostawali mniej obecni w debacie publicznej dotyczącej profilaktyki HPV. Eksperci przypominają, że skuteczna profilaktyka nowotworowa nie polega wyłącznie na leczeniu chorób, ale przede wszystkim na zapobieganiu ich rozwojowi.
Profilaktyka HPV to wspólna odpowiedzialność
Główny Inspektorat Sanitarny zwraca uwagę, że nadal wiele osób błędnie uważa HPV za problem dotyczący wyłącznie kobiet. Tymczasem wirus stanowi realne zagrożenie onkologiczne także dla mężczyzn. Edukacja zdrowotna, zwiększanie świadomości społecznej oraz rozwijanie programów szczepień pozostają obecnie jednymi z najważniejszych narzędzi ograniczania liczby nowotworów HPV-zależnych.
Rozmowy prowadzone podczas Tygodnia Walki z Rakiem przypominają, że nowoczesna profilaktyka onkologiczna wymaga wspólnego zaangażowania całego systemu ochrony zdrowia, ekspertów oraz społeczeństwa.
Główne wnioski
- HPV odpowiada nie tylko za raka szyjki macicy, ale również za nowotwory gardła, odbytu i prącia u mężczyzn.
- Około 40% nowotworów związanych z HPV występuje u mężczyzn.
- Największe zagrożenie stanowią wysokoonkogenne typy HPV 16 i 18.
- Szczepienia przeciw HPV mogą zapobiec ponad 90% nowotworów związanych z tym wirusem.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/gis/hpv-a-nowotwory-meskie–dlaczego-ten-temat-dotyczy-takze-mezczyzn
