Zmiany klimatu coraz wyraźniej wpływają na zdrowie najmłodszych mieszkańców Europy. Najnowsze dane organizacji Save the Children wskazują, że od początku stycznia do połowy lipca 2026 roku dwie trzecie dzieci w Europie Zachodniej było narażonych na ekstremalne fale upałów. To wynik bezprecedensowy – liczba dzieci dotkniętych tym zjawiskiem już teraz jest trzykrotnie wyższa niż w całym 2025 roku i najwyższa od rozpoczęcia pomiarów w 2003 roku. Eksperci podkreślają, że problem wykracza daleko poza dyskomfort związany z wysoką temperaturą. Ekstremalne upały zwiększają ryzyko poważnych problemów zdrowotnych, zakłócają edukację, pogłębiają nierówności społeczne i stanowią jedno z najważniejszych wyzwań zdrowia publicznego związanych ze zmianami klimatu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego dwie trzecie dzieci w Europie Zachodniej było narażonych na ekstremalne fale upałów już w pierwszej połowie 2026 roku.
- Jak ekstremalne temperatury wpływają na zdrowie dzieci oraz które grupy są najbardziej narażone na ich skutki.
- Jakie konsekwencje zmian klimatu obserwuje się już dziś w Europie, w tym dla edukacji i funkcjonowania społeczeństwa.
- Jakie działania rekomendują eksperci i organizacja Save the Children, aby ograniczyć zagrożenia dla najmłodszych.
Rekordowa liczba dzieci narażonych na ekstremalne fale upałów
Według Save the Children analizowany okres obejmował czas od 1 stycznia do 14 lipca 2026 roku, a więc również miesiące zimowe i wiosenne, kiedy temperatury zwykle są znacznie niższe. Mimo to już w połowie roku odnotowano rekordową skalę ekspozycji dzieci na ekstremalne upały. Organizacja przewiduje, że końcowe dane za cały 2026 rok mogą okazać się jeszcze bardziej niepokojące.
Analiza została oparta na satelitarnych pomiarach temperatury powierzchni Ziemi. Za ekstremalną falę upałów uznano okres co najmniej trzech kolejnych dni, podczas których temperatura należała do najwyższego 1% wartości odnotowanych w danej lokalizacji w ciągu ostatnich 30 lat.
Niemcy i Wielka Brytania z wyjątkowo niepokojącymi wynikami
Szczególnie alarmujące dane dotyczą Niemiec i Wielkiej Brytanii. W Niemczech liczba dzieci narażonych na ekstremalne upały w pierwszej połowie 2026 roku okazała się większa niż łącznie w ciągu poprzednich pięciu lat. Natomiast w Wielkiej Brytanii aż 10 milionów dzieci, czyli około trzy czwarte populacji dziecięcej, doświadczyło ekstremalnych upałów. To więcej niż w jakimkolwiek pojedynczym roku w ciągu ostatnich trzech dekad.
Według ekspertów zjawisko to pokazuje, jak szybko nasilają się skutki globalnego ocieplenia również w regionach, które dotychczas nie były kojarzone z tak wysokim ryzykiem ekstremalnych temperatur.
Dlaczego dzieci są szczególnie narażone?
Specjaliści przypominają, że organizm dziecka znacznie gorzej radzi sobie z wysokimi temperaturami niż organizm dorosłego. Wynika to z trwającego rozwoju fizycznego oraz mniejszej zdolności do regulacji temperatury ciała. W czasie fal upałów u dzieci wzrasta ryzyko:
- odwodnienia,
- zaburzeń gospodarki elektrolitowej,
- gorączki,
- chorób układu oddechowego,
- uszkodzenia nerek,
- wyczerpania cieplnego.
Największe zagrożenie dotyczy dzieci przewlekle chorych, z niepełnosprawnościami, żyjących w ubóstwie oraz dzieci uchodźców. Według Save the Children zmiany klimatyczne pogłębiają już istniejące nierówności społeczne i zdrowotne.
Głos młodych pacjentów
Raport zawiera również świadectwo 16-letniej Zainab, działaczki Save the Children UK chorującej na cukrzycę typu 1.
Dla wielu osób, zwłaszcza tych z chorobami przewlekłymi, ten upał jest nie tylko nieprzyjemny, ale i niebezpieczny. Dla niektórych fala upałów oznacza lody, dzień w parku lub włączenie wentylatora. Dla innych oznacza odwodnienie, wyczerpanie, zawroty głowy i ból. Leki mogą być trudniejsze do opanowania. Istniejące choroby stają się poważniejsze.
Dziewczyna podkreśla również osobisty wymiar zmian klimatu:
Wiem to, bo sama tego doświadczyłam. Przez większość życia chorowałam na cukrzycę typu 1. Kiedy temperatura rośnie, trudniej jest mi dbać o zdrowie. Moje ciało nie doświadcza ekstremalnych upałów jako drobnej niedogodności. Kryzys klimatyczny nie pozostaje za oknem. Wnika w moje ciało. Zmiany klimatyczne nie dotykają wszystkich w równym stopniu, ale wraz ze wzrostem temperatury rosną nierówności społeczne.
Fale upałów zakłócają również edukację
Konsekwencje ekstremalnych temperatur nie ograniczają się do zdrowia. W czerwcu 2026 roku szkoły we Francji oraz Wielkiej Brytanii zostały zmuszone do zamykania placówek lub zmiany organizacji zajęć, aby chronić uczniów przed niebezpiecznymi temperaturami. Zdaniem ekspertów podobne sytuacje mogą w kolejnych latach występować coraz częściej.
Zmiany klimatu coraz silniej wpływają na dzieci
Save the Children przypomina, że obecnie znacznie więcej dzieci doświadcza ekstremalnych upałów niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu. W latach 90. XX wieku oraz na początku XXI wieku ekstremalne fale upałów dotykały średnio około jednego na dziesięcioro dzieci na świecie każdego roku. Obecnie jest to już około jedno na siedmioro dzieci. Co więcej, dwa z czterech najgorszych lat pod względem ekspozycji dzieci na ekstremalne upały od 1990 roku przypadły na ostatnie trzy lata.
Według wcześniejszego raportu Save the Children i Vrije Universiteit Brussel około 38 milionów dzieci urodzonych w 2020 roku mogłoby uniknąć bezprecedensowej ekspozycji na ekstremalne upały, gdyby udało się ograniczyć globalne ocieplenie do 1,5°C zgodnie z założeniami Porozumienia paryskiego.
Save the Children apeluje o pilne działania
Matilde Angeltveit, starsza doradczyni i liderka ds. globalnego rzecznictwa klimatycznego w Save the Children, podkreśla, że dzieci ponoszą największe konsekwencje kryzysu klimatycznego, mimo że w najmniejszym stopniu przyczyniły się do jego powstania.
W ciągu ostatnich kilku miesięcy obserwowaliśmy, jak kryzys klimatyczny uwalnia nieznośne upały dla dzieci i rodzin w całej Europie. Takie upały szkodzą zdrowiu dzieci, zakłócają ich sen i naukę w szkole oraz paraliżują podstawowe usługi. Obawiamy się również, że plony nie ulegną porażce, a ceny żywności wzrosną z powodu upału w czasie, gdy rodziny już walczą o przetrwanie. Ekspertka dodaje: Dzieci są nieproporcjonalnie narażone na ekstremalne upały, a jednak zrobiły najmniej, aby przyczynić się do kryzysu klimatycznego. Wiemy już, że musimy jak najszybciej dostosować się do tej sytuacji – jednak dzieci potrzebują, abyśmy na pierwszym miejscu postawili ich życie, prawa i potrzeby. Chociaż potrzebujemy tego dzisiaj, ostatecznie, aby zabezpieczyć przyszłość dzieci, musimy doprowadzić do szybkiego wycofania paliw kopalnych i ich subsydiowania oraz przejścia na energię odnawialną w sposób sprawiedliwy i uczciwy. Wiemy, że leży to w naszej mocy i jeśli zrobimy to w coraz krótszym czasie, narażenie dzieci na te zagrożenia zostanie drastycznie ograniczone.
Organizacja apeluje do rządów o zwiększenie inwestycji w działania adaptacyjne, finansowanie ochrony klimatu oraz przyspieszenie odchodzenia od paliw kopalnych na rzecz odnawialnych źródeł energii.
Coraz większe wyzwanie dla zdrowia publicznego
Rosnąca liczba dzieci narażonych na ekstremalne temperatury pokazuje, że zmiany klimatu stają się jednym z najważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w Europie. Eksperci zwracają uwagę, że skuteczne działania wymagają zarówno ograniczania emisji gazów cieplarnianych, jak i dostosowania systemów ochrony zdrowia, edukacji oraz infrastruktury do coraz częstszych fal upałów. Szczególnej ochrony wymagają najmłodsi, którzy należą do najbardziej wrażliwych grup populacyjnych i już dziś odczuwają zdrowotne konsekwencje postępującego kryzysu klimatycznego.
Główne wnioski
- Dwie trzecie dzieci w Europie Zachodniej było narażonych na ekstremalne fale upałów między 1 stycznia a 14 lipca 2026 r. To trzykrotnie więcej niż w całym 2025 roku i najwyższy wynik od 2003 r.
- Dzieci należą do najbardziej wrażliwych grup podczas fal upałów. Ekstremalne temperatury zwiększają ryzyko odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych, chorób układu oddechowego i nerek, szczególnie u dzieci przewlekle chorych oraz żyjących w trudnych warunkach.
- Skutki zmian klimatu wykraczają poza zdrowie. W czerwcu 2026 r. szkoły we Francji i Wielkiej Brytanii były zmuszone do zamykania placówek lub zmiany organizacji zajęć z powodu rekordowych temperatur.
- Save the Children apeluje o pilne działania klimatyczne, w tym odchodzenie od paliw kopalnych, rozwój odnawialnych źródeł energii oraz zwiększenie finansowania działań chroniących dzieci przed skutkami zmian klimatu.
Źródło:
- https://resourcecentre.savethechildren.net/document/children-exposed-to-extreme-heatwaves-2026-update
- https://resourcecentre.savethechildren.net/document/born-climate-crisis-why-we-must-act-now-secure-childrens-rights
