Palenie tytoniu jest jednym z najważniejszych możliwych do uniknięcia czynników ryzyka chorób i przedwczesnej śmierci. Od lat w badaniach epidemiologicznych obserwuje się jednak paradoksalną zależność: osoby palące rzadziej zapadają na chorobę Parkinsona. Nowe badanie obejmujące ponad pół miliona osób wskazuje, że jednym z możliwych wyjaśnień tej zależności może być ekspozycja na tlenek węgla (CO). Wyniki nie oznaczają jednak, że palenie chroni zdrowie ani że powinno być traktowane jako sposób zapobiegania chorobie Parkinsona.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego palenie tytoniu od lat wiązane jest z niższym ryzykiem zachorowania na chorobę Parkinsona i jakie są możliwe wyjaśnienia tego paradoksu.
- Jakie są wyniki badania obejmującego 512 701 dorosłych obserwowanych przez około 12 lat, w którym analizowano palenie oraz stężenie tlenku węgla w wydychanym powietrzu.
- Dlaczego tlenek węgla (CO) może być jednym z czynników związanych z niższym ryzykiem choroby Parkinsona także u osób niepalących.
- Dlaczego wyniki badania nie oznaczają, że palenie papierosów lub ekspozycja na tlenek węgla chronią przed chorobą Parkinsona i dlaczego potrzebne są dalsze badania.
Palenie a choroba Parkinsona – skąd bierze się paradoks?
Odwrotna zależność między paleniem papierosów, a ryzykiem choroby Parkinsona jest znana epidemiologom od lat. Jej interpretacja pozostaje jednak trudna. Nie wiadomo bowiem, czy odpowiada za nią biologiczne działanie któregoś ze składników dymu tytoniowego, czy też obserwowany związek wynika przynajmniej częściowo z innych czynników.
Nowe międzynarodowe badanie opublikowane w „JAMA Neurology” dostarcza kolejnej wskazówki. Naukowcy sprawdzili, czy znaczenie może mieć tlenek węgla – gaz powstający m.in. podczas niepełnego spalania i obecny w dymie tytoniowym.
Ponad 512 tys. osób obserwowanych przez 12 lat
Analiza objęła 512 701 dorosłych mieszkańców Chin, których stan zdrowia monitorowano przez około 12 lat. W tym czasie zidentyfikowano 1131 przypadków choroby Parkinsona oraz 2949 przypadków innych chorób neurodegeneracyjnych.
Badacze wykorzystali zarówno informacje dotyczące palenia deklarowane przez uczestników, jak i pomiary stężenia tlenku węgla w wydychanym powietrzu. Jest to biomarker silnie związany z ekspozycją na dym tytoniowy, choć jego poziom może zależeć również od innych źródeł środowiskowych. Analiza wykazała, że zarówno historia palenia, jak i wyższe stężenie CO w wydychanym powietrzu wiązały się z niższym ryzykiem rozwoju choroby Parkinsona.
Tlenek węgla może być częścią wyjaśnienia
Szczególnie interesujące okazały się wyniki dotyczące osób niepalących. Chociaż palacze mieli przeciętnie wyższe stężenia CO, również u osób niepalących wyższy poziom tlenku węgla w wydychanym powietrzu wiązał się z mniejszym ryzykiem choroby Parkinsona.
Co więcej, podobnej zależności nie stwierdzono w odniesieniu do innych analizowanych chorób neurodegeneracyjnych. Zdaniem badaczy może to wskazywać, że CO jest jednym z czynników uczestniczących w mechanizmie stojącym za obserwowanym od lat związkiem między paleniem, a chorobą Parkinsona. Nie oznacza to jednak, że udowodniono działanie ochronne tlenku węgla. Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego pozwala wykazać związek statystyczny, ale nie potwierdza związku przyczynowo-skutkowego.
Dlaczego CO może mieć znaczenie dla układu nerwowego?
Tlenek węgla kojarzony jest przede wszystkim z toksycznością, ponieważ przy dużym stężeniu ogranicza zdolność krwi do transportowania tlenu i może prowadzić do ciężkiego zatrucia. Jednocześnie niewielkie ilości CO są naturalnie wytwarzane w organizmie człowieka, m.in. podczas rozkładu hemu.
Endogenny CO pełni funkcję cząsteczki sygnałowej i jest przedmiotem badań dotyczących m.in. procesów zapalnych, stresu oksydacyjnego oraz funkcjonowania komórek. To właśnie te mechanizmy mogą być istotne również w kontekście neurodegeneracji. Na obecnym etapie nie wiadomo jednak, czy tlenek węgla rzeczywiście wpływa na procesy prowadzące do choroby Parkinsona, ani jaka ekspozycja mogłaby mieć znaczenie biologiczne. Wyniki stanowią przede wszystkim punkt wyjścia do dalszych badań mechanistycznych.
Czy palenie może chronić przed chorobą Parkinsona?
Nie. Wyników badania nie należy interpretować jako argumentu za paleniem papierosów. Dym tytoniowy zawiera tysiące substancji chemicznych, a palenie zwiększa ryzyko m.in. nowotworów, chorób układu sercowo-naczyniowego i oddechowego oraz przedwczesnej śmierci.
Co więcej, odwrotna zależność epidemiologiczna nie dowodzi, że samo palenie zapobiega chorobie Parkinsona. Możliwe są również inne wyjaśnienia, w tym różnice biologiczne i behawioralne występujące jeszcze przed rozpoznaniem choroby. Dlatego kluczowym pytaniem pozostaje nie to, czy palenie jest „ochronne”, lecz jaki mechanizm odpowiada za obserwowaną zależność i czy można go wykorzystać bez narażania pacjentów na toksyczne działanie tytoniu lub CO.
Główne wnioski
- W badaniu opublikowanym w „JAMA Neurology” przeanalizowano dane 512 701 dorosłych obserwowanych przez około 12 lat. W tym okresie zidentyfikowano 1131 przypadków choroby Parkinsona.
- Zarówno historia palenia, jak i wyższe stężenie tlenku węgla (CO) w wydychanym powietrzu wiązały się z niższym ryzykiem choroby Parkinsona.
- Podobną zależność dotyczącą CO zaobserwowano również u osób niepalących, co sugeruje, że tlenek węgla może być jednym z elementów mechanizmu stojącego za obserwowanym związkiem między paleniem a chorobą Parkinsona.
- Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie dowodzi, że palenie lub tlenek węgla chronią przed chorobą Parkinsona. Palenie pozostaje istotnym czynnikiem ryzyka wielu chorób i przedwczesnej śmierci.
Źródło:
- https://jamanetwork.com/journals/jamaneurology/fullarticle/2853694
- University of Oxford
