Palenie tytoniu może negatywnie wpływać na płodność zarówno kobiet, jak i mężczyzn, a także ograniczać skuteczność leczenia niepłodności. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podsumowała dostępne dowody dotyczące wpływu tytoniu na zdrowie reprodukcyjne. Szczególnie niepokojące są dane wskazujące, że ryzyko może dotyczyć również osób narażonych na bierne palenie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak palenie tytoniu może wpływać na płodność kobiet i mężczyzn oraz dlaczego WHO uznaje je za istotny modyfikowalny czynnik ryzyka.
- Jakie są dane wskazujące, że kobiety palące mają o 40 proc. wyższe ryzyko niepłodności niż kobiety niepalące.
- Jak palenie może wpływać na jakość nasienia, funkcje seksualne mężczyzn oraz skuteczność leczenia niepłodności, w tym zapłodnienia in vitro.
- Dlaczego również bierne palenie może mieć znaczenie dla płodności oraz co wiadomo o potencjalnym wpływie e-papierosów i innych produktów nikotynowych.
WHO: palenie tytoniu wiąże się z większym ryzykiem niepłodności
Niepłodność jest problemem zdrowotnym o globalnej skali. Według WHO doświadcza jej w pewnym momencie życia około 1 na 6 osób w wieku rozrodczym. Jest definiowana jako niemożność uzyskania ciąży po co najmniej 12 miesiącach regularnego współżycia bez zabezpieczenia.
Nowa publikacja WHO wskazuje palenie tytoniu jako jeden z czynników, które mogą negatywnie wpływać na zdrowie reprodukcyjne. Zależność ta dotyczy nie tylko kobiet. Dostępne badania wskazują również na wpływ palenia na jakość nasienia i funkcje seksualne mężczyzn. Co ważne, problem może mieć znaczenie także dla par korzystających z metod wspomaganego rozrodu.
Kobiety palące mają o 40 proc. wyższe ryzyko niepłodności
Jednym z najważniejszych wniosków przytoczonych przez WHO są wyniki systematycznego przeglądu badań przeprowadzonych w latach 2000–2026. Wykazał on, że kobiety obecnie palące tytoń miały o 40 proc. wyższe ryzyko niepłodności niż kobiety niepalące. Jednocześnie dane wskazują na potencjalne korzyści związane z zaprzestaniem palenia. U kobiet, które paliły w przeszłości, ale przestały, ryzyko niepłodności mogło być o około 25 proc. niższe niż u kobiet nadal palących.
Wyniki te nie oznaczają, że rzucenie palenia gwarantuje uzyskanie ciąży, ponieważ płodność zależy od wielu czynników. Wskazują jednak, że zaprzestanie używania tytoniu może być istotnym elementem działań na rzecz zdrowia reprodukcyjnego.
Palenie może pogarszać jakość nasienia i funkcje seksualne mężczyzn
WHO zwraca uwagę, że niepłodność nie jest wyłącznie problemem dotyczącym zdrowia kobiet. Przegląd 44 badań obejmujących ponad 60 tys. mężczyzn wykazał związek palenia z zaburzeniami funkcji rozrodczych. U palących mężczyzn częściej obserwowano zaburzenia erekcji oraz problemy z wytryskiem. Palenie wiązało się również z nieprawidłowościami dotyczącymi nasienia, w tym brakiem plemników w ejakulacie, ograniczoną ruchliwością plemników oraz nieprawidłową ich budową. Oznacza to, że w przypadku par mających trudności z uzyskaniem ciąży ocena używania tytoniu powinna dotyczyć obojga partnerów.
Palenie może zmniejszać skuteczność in vitro
Szczególne znaczenie mogą mieć dane dotyczące osób korzystających z leczenia niepłodności. WHO przywołuje wcześniejszą analizę 21 badań, w których oceniano wyniki metod wspomaganego rozrodu, m.in. zapłodnienia pozaustrojowego (IVF). Palenie papierosów wiązało się z mniejszą liczbą ciąż oraz żywych urodzeń. Według przytoczonych danych szanse na powodzenie leczenia mogły być u osób palących mniej więcej o połowę mniejsze. Oznacza to zatem, że kwestia palenia może mieć znaczenie nie tylko na etapie naturalnych starań o dziecko, ale również podczas leczenia niepłodności.
Bierne palenie również może wpływać na płodność
Niepokojące są także obserwacje dotyczące osób, które same nie palą. WHO wskazuje, że narażenie na dym tytoniowy może zwiększać ryzyko niepłodności. U kobiet narażonych na bierne palenie obserwowano wyższe ryzyko problemów z płodnością oraz mniejsze prawdopodobieństwo poczęcia w poszczególnych miesiącach starań. Ograniczenie ekspozycji na dym tytoniowy może być zatem istotne nie tylko dla osoby planującej ciążę, ale również dla jej partnera i najbliższego otoczenia.
E-papierosy i inne produkty nikotynowe – potrzebne są dalsze badania
Najsilniejsze dowody dotyczą obecnie tradycyjnych papierosów. Znacznie mniej wiadomo o długoterminowym wpływie na płodność e-papierosów, fajek wodnych oraz tytoniu bezdymnego. WHO zaznacza jednak, że inne produkty tytoniowe i nikotynowe również mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia reprodukcyjnego. Nie należy więc automatycznie traktować ich jako bezpiecznej dla płodności alternatywy dla papierosów.
WHO: osoby planujące ciążę powinny otrzymać wsparcie w rzucaniu palenia
WHO rekomenduje, aby personel medyczny informował osoby i pary planujące ciążę o potencjalnych konsekwencjach używania tytoniu dla zdrowia reprodukcyjnego. Jednocześnie osoby palące powinny mieć dostęp do opartych na dowodach metod wspierających zerwanie z nałogiem. Organizacja zaleca także konsekwentne udzielanie użytkownikom tytoniu korzystającym z opieki zdrowotnej krótkich porad dotyczących zaprzestania palenia.
Palenie a płodność – ważny modyfikowalny czynnik ryzyka
Niepłodność ma wiele możliwych przyczyn, dlatego palenia nie można traktować jako jedynego czynnika decydującego o szansach na rodzicielstwo. Podsumowanie WHO wskazuje jednak, że używanie tytoniu może negatywnie oddziaływać na płodność kobiet i mężczyzn, jakość nasienia oraz wyniki leczenia niepłodności. Szczególnie ważne jest to, że palenie należy do czynników modyfikowalnych. Dlatego ograniczenie ekspozycji na dym tytoniowy i zaprzestanie palenia mogą być ważnym elementem przygotowania do ciąży oraz postępowania u par starających się o dziecko.
Główne wnioski
- Według danych przytoczonych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) około 1 na 6 osób w wieku rozrodczym doświadcza niepłodności w pewnym momencie życia.
- Systematyczny przegląd badań z lat 2000–2026 wykazał, że kobiety obecnie palące tytoń mają o 40 proc. wyższe ryzyko niepłodności niż kobiety niepalące. U kobiet, które rzuciły palenie, ryzyko mogło być o 25 proc. niższe niż u nadal palących.
- Przegląd 44 badań obejmujących ponad 60 tys. mężczyzn powiązał palenie m.in. z zaburzeniami erekcji i wytrysku oraz nieprawidłowościami dotyczącymi liczby, ruchliwości i budowy plemników.
- Palenie może również zmniejszać szanse powodzenia leczenia niepłodności, w tym metod wspomaganego rozrodu. Analiza 21 badań sugerowała, że szanse na powodzenie leczenia u osób palących mogą być mniej więcej o połowę mniejsze. WHO zwraca również uwagę na potencjalne ryzyko związane z biernym paleniem.
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/08-09-2026-tobacco-smoking-may-be-harming-your-chances-of-having-a-baby
