Depresja i choroby somatyczne mogą mieć więcej wspólnych podstaw biologicznych, niż dotychczas przypuszczano. Naukowcy z QIMR Berghofer wykazali genetyczne powiązania między ciężką depresją, a chorobami układu pokarmowego, sercowo-naczyniowego, metabolicznego i immunologicznego. Najsilniejszy wspólny komponent genetyczny zaobserwowano w przypadku schorzeń przewodu pokarmowego. Wyniki opublikowano w „Nature Genetics”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie wspólne czynniki genetyczne mogą łączyć ciężką depresję z chorobami fizycznymi i dlaczego ich poznanie może zmienić sposób patrzenia na zdrowie psychiczne.
- Jakie są wyniki badania QIMR Berghofer wskazujące, że najsilniejsze genetyczne powiązanie z depresją wykazują choroby układu pokarmowego, m.in. zespół jelita drażliwego i choroba refluksowa przełyku.
- Jaką rolę w związku między depresją a zdrowiem fizycznym może odgrywać oś jelitowo-mózgowa i dlaczego stała komunikacja między jelitami a mózgiem jest przedmiotem badań.
- Dlaczego odkrycie wspólnych mechanizmów biologicznych może w przyszłości pomóc w poszukiwaniu nowych metod leczenia depresji i chorób współistniejących.
Depresja i choroby fizyczne mogą mieć wspólne podłoże genetyczne
Depresja jest zaburzeniem psychicznym, ale jej konsekwencje zdrowotne wykraczają daleko poza zdrowie psychiczne. U pacjentów często współwystępują różnego rodzaju choroby somatyczne, które mogą pogarszać rokowanie. Według danych przytoczonych przez QIMR Berghofer osoby z depresją mogą umierać nawet o 12 lat wcześniej niż osoby bez tego zaburzenia.
Naukowcy postanowili więc dokładniej zbadać biologiczne podstawy współwystępowania depresji i problemów ze zdrowiem fizycznym. Analiza koncentrowała się na genetycznych powiązaniach ciężkiej depresji z czterema grupami chorób: sercowo-naczyniowymi, metabolicznymi, żołądkowo-jelitowymi oraz immunologicznymi. Wspólne podłoże genetyczne stwierdzono we wszystkich czterech kategoriach. Szczególnie silny związek pojawił się jednak w przypadku układu pokarmowego.
Choroby jelit najsilniej genetycznie powiązane z depresją
Wśród analizowanych problemów zdrowotnych to choroby żołądkowo-jelitowe wykazywały najsilniejsze wspólne powiązania genetyczne z depresją. Dotyczyło to m.in. zespołu jelita drażliwego (IBS), choroby refluksowej przełyku (GERD), kamicy żółciowej oraz choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Badanie wykazało, że czynniki genetyczne ryzyka związane z analizowanymi chorobami fizycznymi występują u prawie połowy osób cierpiących na depresję. Wyniki wskazują zatem, że współwystępowanie problemów psychicznych i somatycznych może przynajmniej częściowo wynikać ze wspólnych mechanizmów biologicznych.
Odkryliśmy, że choroby układu pokarmowego mają najsilniejszy wspólny związek genetyczny z depresją, co potwierdza, że oś jelitowo-mózgowa odgrywa kluczową rolę w tym, dlaczego depresja często występuje razem z chorobą fizyczną – powiedział główny autor badania Damian Woodward.
Oś jelitowo-mózgowa może mieć kluczowe znaczenie
Oś jelitowo-mózgowa jest dwukierunkowym systemem komunikacji pomiędzy przewodem pokarmowym, a ośrodkowym układem nerwowym. Obejmuje m.in. mechanizmy neuronalne, immunologiczne i metaboliczne. Jelita bywają określane jako „drugi mózg” ze względu na rozbudowany jelitowy układ nerwowy oraz obecność wielu cząsteczek sygnałowych występujących również w układzie nerwowym. Komunikacja pomiędzy jelitami i mózgiem zachodzi nieustannie.
Nowe badanie wskazuje, że część mechanizmów odpowiadających za tę zależność może mieć podłoże genetyczne. Te same uwarunkowania mogą wpływać zarówno na ryzyko depresji, jak i dysfunkcji przewodu pokarmowego czy zaburzeń układu odpornościowego. Nie oznacza to jednak, że choroby jelit bezpośrednio powodują depresję lub odwrotnie. Wspólne czynniki genetyczne wskazują przede wszystkim na częściowo nakładające się mechanizmy biologiczne.
Leczenie depresji może wymagać spojrzenia poza mózg
Zdaniem autorów wyniki mają znaczenie nie tylko dla zrozumienia biologii depresji, ale także dla przyszłego podejścia do pacjentów.
Osoby z depresją często doświadczają szeregu poważnych chorób somatycznych. Dzięki lepszemu zrozumieniu biologicznych szlaków łączących te schorzenia, mamy nadzieję zidentyfikować nowe możliwości leczenia i pomóc zmniejszyć obciążenie zdrowotne związane z depresją – powiedział prof. Eske Derks, kierownik Laboratorium Neurogenomiki Translacyjnej QIMR Berghofer.
Badacze wskazują, że lepsza identyfikacja wspólnych szlaków biologicznych mogłaby w przyszłości pomóc zarówno w poszukiwaniu nowych terapii, jak i w ocenie możliwości wykorzystania już dostępnych leków w nowych wskazaniach.
Depresja wymaga szerszego spojrzenia na zdrowie pacjenta
Badanie opublikowane w „Nature Genetics” dostarcza kolejnych argumentów za traktowaniem zdrowia psychicznego i fizycznego jako wzajemnie powiązanych elementów. Szczególnie interesujący jest silny wspólny komponent genetyczny depresji i chorób przewodu pokarmowego, który wzmacnia znaczenie badań nad osią jelitowo-mózgową.
Wyniki mogą również przemawiać za większą czujnością wobec chorób somatycznych u osób z depresją. Kolejnym krokiem będzie ustalenie, które ze wspólnych mechanizmów biologicznych mogą stać się użytecznymi celami terapeutycznymi.
Główne wnioski
- Badanie QIMR Berghofer opublikowane w „Nature Genetics” wykazało wspólne podłoże genetyczne ciężkiej depresji oraz chorób sercowo-naczyniowych, metabolicznych, żołądkowo-jelitowych i immunologicznych.
- Najsilniejszy wspólny związek genetyczny z depresją stwierdzono w przypadku chorób układu pokarmowego, w tym zespołu jelita drażliwego (IBS), choroby refluksowej przełyku (GERD), kamicy żółciowej oraz choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy.
- Czynniki genetyczne ryzyka związane z analizowanymi chorobami fizycznymi występują u prawie połowy osób cierpiących na depresję, co wskazuje na istotne biologiczne powiązania zdrowia psychicznego i somatycznego.
- Wyniki wzmacniają znaczenie badań nad osią jelitowo-mózgową i wspólnymi szlakami biologicznymi, które w przyszłości mogą pomóc w identyfikacji nowych celów terapeutycznych oraz wykorzystaniu istniejących leków w nowych wskazaniach.
Źródło:
- https://www.nature.com/articles/s41588-026-02735-3
- QIMR Berghofer Medical Research Institute
