Regularne uczestnictwo w badaniach przesiewowych w kierunku raka jelita grubego może wiązać się nawet z 43-procentowym zmniejszeniem ryzyka zgonu z powodu tej choroby. Tak wynika z 14-letniej obserwacji ponad 376 tys. osób w Szwecji. Badanie naukowców z Karolinska Institutet i Uniwersytetu w Umeå opublikowano w „JAMA Network Open”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- O ile badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego mogą zmniejszać ryzyko zgonu i dlaczego aktywne uczestnictwo w screeningu ma kluczowe znaczenie.
- Jakie są wyniki 14-letniej obserwacji 376 511 osób objętych szwedzkim programem badań przesiewowych.
- Jak wygląda screening raka jelita grubego z wykorzystaniem badania kału na obecność krwi utajonej i kiedy wykonywana jest kolonoskopia.
- Dlaczego około jedna trzecia zapraszanych osób nie uczestniczy w badaniach i jak może to ograniczać efekty programów profilaktycznych.
Badania przesiewowe mogą znacząco obniżać śmiertelność
Rak jelita grubego należy do najczęściej występujących nowotworów, a jego wczesne wykrycie istotnie zwiększa możliwości skutecznego leczenia. Jednym z narzędzi umożliwiających rozpoznanie choroby na wcześniejszym etapie są populacyjne programy badań przesiewowych. Nowa analiza ze Szwecji pokazuje, że korzyści mogą być większe, niż wskazywały wcześniejsze szacunki. Naukowcy z Karolinska Institutet i Uniwersytetu w Umeå przeanalizowali dane z programu badań przesiewowych prowadzonego w regionach Sztokholm i Gotlandia, gdzie rutynowy screening rozpoczęto już w 2008 roku.
Wcześniejsza ocena programu wskazywała, że samo otrzymanie zaproszenia na badanie było związane z 14-procentowym zmniejszeniem ryzyka zgonu z powodu raka jelita grubego.
Poprzednia ocena programu wykazała, że osoby, które otrzymały zaproszenie na badania przesiewowe, miały o 14 procent niższe ryzyko zgonu z powodu tej choroby – mówi Johannes Blom, starszy konsultant i adiunkt w Katedrze Nauk Klinicznych i Edukacji w Södersjukhuset, Karolinska Institutet, a także autor korespondencyjny badania. Teraz udało nam się wykazać, że śmiertelność jest znacznie niższa niż wśród osób faktycznie biorących udział w badaniach przesiewowych.
U uczestników ryzyko zgonu było niższe o 43 procent
Badacze porównali osoby zaproszone do programu w latach 2008–2012 z grupą kontrolną, której członkowie zostali zaproszeni później lub w ogóle nie otrzymali zaproszenia. Analiza wymagała uwzględnienia dwóch istotnych zjawisk: część zaproszonych osób nie uczestniczyła w badaniu, natomiast niektórzy członkowie grupy kontrolnej mogli zostać objęci screeningiem w późniejszym okresie. Dlatego naukowcy zastosowali metody statystyczne pozwalające skorygować wpływ tych czynników.
Po uwzględnieniu korekt zaproszenie na badania przesiewowe wiązało się z 26-procentowym zmniejszeniem ryzyka zgonu z powodu raka jelita grubego. Wśród osób, które faktycznie uczestniczyły w screeningu, oszacowana redukcja ryzyka wynosiła aż 43 procent. Różnica pokazuje, że ocena skuteczności programu wyłącznie na podstawie wszystkich zaproszonych osób może nie odzwierciedlać korzyści obserwowanych wśród uczestników, którzy rzeczywiście wykonują badanie.
Prosty test, a jedna trzecia osób nie uczestniczy w screeningu
W Szwecji populacyjne badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego są oferowane osobom w wieku 60–74 lat co dwa lata. Uczestnicy otrzymują do domu zestaw umożliwiający pobranie próbki kału. Materiał jest następnie analizowany pod kątem obecności niewielkich ilości krwi, których nie można dostrzec gołym okiem. Dodatni wynik testu jest wskazaniem do dalszej diagnostyki, zazwyczaj kolonoskopii. Mimo że badanie jest bezpłatne i można je wykonać w domu, około jedna trzecia zapraszanych osób nie odsyła próbki.
Chociaż badania przesiewowe są bezpłatne, a test jest prosty w wykonaniu, około jedna trzecia osób nie oddaje próbki – mówi Johannes Blom. Nasze badanie podkreśla wagę udziału w badaniach przesiewowych w kierunku raka jelita grubego i pokazuje, że mogą one faktycznie ratować życie.
Ponad 376 tys. osób i 14 lat obserwacji
Jednym z najważniejszych atutów analizy jest jej skala. Badanie objęło 376 511 osób, a uczestników obserwowano przez 14 lat. W tym czasie odnotowano 1668 zgonów z powodu raka jelita grubego. Do mocnych stron projektu należą również wykorzystanie szwedzkich rejestrów zdrowotnych oraz możliwość długoterminowej oceny programu prowadzonego w rzeczywistych warunkach populacyjnych.
Jednocześnie autorzy wskazują na ograniczenia. Wynik dotyczący 43-procentowej redukcji ryzyka nie pochodzi z prostego porównania uczestników z osobami nieuczestniczącymi, lecz został oszacowany przy wykorzystaniu metod statystycznych uwzględniających m.in. niepełne uczestnictwo i późniejsze objęcie części grupy kontrolnej screeningiem. Z tego powodu pozostaje obarczony pewną niepewnością.
Uczestnictwo kluczowe dla skuteczności programów przesiewowych
Wyniki mają znaczenie nie tylko kliniczne, ale również z perspektywy zdrowia publicznego. Samo stworzenie programu i wysłanie zaproszeń nie gwarantuje osiągnięcia pełnego efektu populacyjnego. Kluczowe pozostaje przekonanie odpowiednio dużej części osób do wykonania testu.
Jeżeli około jedna trzecia uprawnionych nie uczestniczy w screeningu, część potencjalnych korzyści wynikających z wcześniejszego wykrywania raka jelita grubego pozostaje niewykorzystana. Dane ze Szwecji wskazują więc na znaczenie działań zwiększających zgłaszalność, zwłaszcza że pierwszy etap badania jest prosty i nie wymaga wizyty w placówce medycznej.
Główne wnioski
- Aktywne uczestnictwo w badaniach przesiewowych wiązało się z oszacowanym o 43 proc. niższym ryzykiem zgonu z powodu raka jelita grubego, natomiast samo zaproszenie do programu – z redukcją ryzyka o 26 proc.
- Badanie naukowców z Karolinska Institutet i Uniwersytetu w Umeå objęło 376 511 osób obserwowanych przez 14 lat. W tym okresie odnotowano 1668 zgonów z powodu raka jelita grubego.
- W szwedzkim programie osoby w wieku 60–74 lat otrzymują co dwa lata test do pobrania próbki kału. Wykrycie krwi jest wskazaniem do dalszej diagnostyki, zazwyczaj kolonoskopii.
- Mimo bezpłatnego i prostego badania około jedna trzecia zapraszanych osób nie odsyła próbki, dlatego zwiększenie uczestnictwa może mieć istotne znaczenie dla ograniczania śmiertelności z powodu raka jelita grubego.
Źródło:
- https://news.ki.se/bowel-cancer-screening-could-reduce-mortality-by-over-40-per-cent
- https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2853098
