Charakterystyczne profile metabolitów we krwi mogą wyjaśniać nawet 51% związku między spożywaniem żywności ultraprzetworzonej, a ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych oraz 43% związku z cukrzycą typu 2. Tak wynika z badania naukowców z University College London (UCL) i Imperial College London, opublikowanego w „BMC Medicine”. Analiza ponad 6000 dorosłych Brytyjczyków sugeruje, że znaczenie dla zdrowia może mieć nie tylko skład odżywczy produktów, lecz także stopień ich przetworzenia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak dieta ultraprzetworzona wpływa na profil metabolitów we krwi i co oznacza to dla zdrowia.
- Dlaczego spożywanie żywności ultraprzetworzonej wiąże się z wyższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2.
- Jakie zmiany w poziomie kwasów omega-3, HDL i trójglicerydów zidentyfikowali naukowcy.
- Czy stopień przetworzenia żywności może mieć znaczenie dla zdrowia niezależnie od zawartości cukru, soli i tłuszczów.
Metabolity we krwi ujawniają wpływ żywności ultraprzetworzonej
Naukowcy przeanalizowali dane uczestników brytyjskiego badania kohortowego Whitehall II, których stan zdrowia monitorowano przez okres do 20 lat. Badani wypełniali kwestionariusze żywieniowe oraz przechodzili badania krwi. Zespół skoncentrował się na 233 metabolitach, czyli niewielkich cząsteczkach powstających podczas przemian metabolicznych zachodzących w organizmie. Ich stężenia oznaczono metodą spektroskopii jądrowego rezonansu magnetycznego (NMR). Następnie, wykorzystując algorytmy uczenia maszynowego, badacze zidentyfikowali dwa odmienne profile metaboliczne:
- 34 metabolity najsilniej związane ze spożywaniem żywności ultraprzetworzonej.
- 50 metabolitów charakterystycznych dla diety opartej na produktach minimalnie przetworzonych.
Osiem metabolitów występowało w obu zestawach. Uzyskane wyniki wskazują, że sposób odżywiania pozostawia we krwi rozpoznawalny ślad metaboliczny, który może dostarczać informacji o długoterminowym ryzyku chorób.
Dieta ultraprzetworzona a ryzyko chorób serca i cukrzycy typu 2
Wieloletnia obserwacja uczestników wykazała istotne zależności między stopniem przetworzenia spożywanej żywności, a zdrowiem metabolicznym i sercowo-naczyniowym. Osoby spożywające najwięcej żywności ultraprzetworzonej miały o 17% wyższe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych w porównaniu z uczestnikami spożywającymi jej najmniej. Jednocześnie w grupie o największym udziale produktów minimalnie przetworzonych odnotowano:
- 19% niższe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
- 40% niższe ryzyko cukrzycy typu 2.
Wyniki te uzyskano, porównując jedną trzecią uczestników o najwyższym spożyciu żywności minimalnie przetworzonej z jedną trzecią o najniższym spożyciu. Co ważne, analiza miała charakter obserwacyjny. Oznacza to, że wykazane zależności nie stanowią dowodu na bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.
Nawet połowę związku między dietą a chorobami mogą wyjaśniać metabolity
Jednym z najważniejszych odkryć było ustalenie, w jakim stopniu charakterystyczne profile metaboliczne mogą statystycznie wyjaśniać zależność między żywnością ultraprzetworzoną, a chorobami przewlekłymi. Badacze wykazali, że profil metabolitów związany z taką dietą odpowiadał za:
- 51% obserwowanego związku z chorobami układu krążenia.
- 43% obserwowanego związku z cukrzycą typu 2.
Nie oznacza to jednak, że metabolity odpowiadają za taki odsetek wszystkich przypadków tych chorób. Wyniki dotyczą części statystycznie obserwowanej zależności między dietą, a ryzykiem zachorowania. Co więcej, powiązania utrzymywały się również po uwzględnieniu zawartości cukru, soli i tłuszczów w diecie.
Kwasy omega-3, HDL i trójglicerydy – co wykazały badania krwi?
Analiza ujawniła wyraźne różnice w metabolizmie lipidów. Profil charakterystyczny dla wysokiego spożycia żywności ultraprzetworzonej obejmował przede wszystkim:
- Niższe stężenia kwasów tłuszczowych omega-3.
- Niższe poziomy lipoprotein HDL, uczestniczących w transporcie cholesterolu.
- Wyższe stężenia trójglicerydów transportowanych przez lipoproteiny VLDL.
Natomiast dieta minimalnie przetworzona wiązała się z korzystniejszym profilem lipidowym. Odkrycia sugerują, że zaburzenia metabolizmu tłuszczów mogą stanowić jeden z mechanizmów łączących żywność ultraprzetworzoną z ryzykiem kardiometabolicznym.
Czy samo przetwarzanie żywności zwiększa ryzyko chorób?
Badacze sprawdzili również znaczenie poszczególnych składników odżywczych. W zastosowanych analizach sól i tłuszcze nasycone nie wyjaśniały obserwowanych zależności z chorobami sercowo-naczyniowymi i cukrzycą typu 2. Natomiast cukier odpowiadał za około 27% związku z ryzykiem cukrzycy. Pozostała niewyjaśniona część zależności może wiązać się m.in. ze zmianami mikrobioty jelitowej, przewlekłym stanem zapalnym oraz zaburzeniami regulacji apetytu i sytości.
Autorzy podkreślają jednak, że konieczne są dalsze badania pozwalające oddzielić wpływ technologicznego przetwarzania żywności od jej składu i innych czynników. Odkrycie może mieć znaczenie dla przyszłych zaleceń żywieniowych. Brytyjski Komitet Doradczy ds. Żywienia (SACN) analizuje obecnie dowody dotyczące wpływu żywności ultraprzetworzonej na zdrowie.
Główne wnioski
- Badanie naukowców z University College London (UCL) i Imperial College London, obejmujące ponad 6000 dorosłych, wykazało, że charakterystyczne profile metabolitów krwi mogą wyjaśniać 51% związku diety ultraprzetworzonej z chorobami sercowo-naczyniowymi i 43% z cukrzycą typu 2.
- Osoby spożywające najwięcej żywności ultraprzetworzonej miały o 17% wyższe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Natomiast wysokie spożycie produktów minimalnie przetworzonych wiązało się z niższym ryzykiem chorób serca o 19% i cukrzycy typu 2 o 40%.
- Profil metaboliczny związany z dietą ultraprzetworzoną charakteryzował się niższym poziomem kwasów omega-3 i lipoprotein HDL oraz wyższym stężeniem trójglicerydów transportowanych przez VLDL, co może wskazywać na niekorzystne zmiany w metabolizmie lipidów.
- Wyniki opublikowane w „BMC Medicine” sugerują, że stopień przetworzenia żywności może mieć znaczenie dla ryzyka kardiometabolicznego niezależnie od jej składu odżywczego. Obserwacyjny charakter badania nie pozwala jednak potwierdzić związku przyczynowo-skutkowego.
Źródło:
- https://link.springer.com/article/10.1186/s12916-026-05081-7
- University College London
