Osoby z cukrzycą typu 2 częściej chorują na nowotwory niż osoby bez cukrzycy, a różnica ta w ostatnich latach stała się jeszcze większa. Pokazuje to duńskie badanie populacyjne obejmujące 27 lat obserwacji. Szczególnie wyraźne różnice odnotowano w przypadku nowotworów związanych z otyłością. Wyniki przedstawiono podczas dorocznego spotkania Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą (EASD) w Mediolanie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zmieniła się zapadalność na nowotwory wśród osób z cukrzycą typu 2 na przestrzeni 27 lat obserwacji w Danii.
- Jakie są dane pokazujące, które nowotwory częściej występują u osób z cukrzycą typu 2, w tym raka jelita grubego, piersi po menopauzie i płuca.
- Dlaczego szczególnie duże różnice dotyczą nowotworów związanych z otyłością i jakie czynniki mogą odpowiadać za obserwowaną zależność.
- Dlaczego profilaktyka nowotworów i ich wczesne wykrywanie mogą mieć coraz większe znaczenie w długoterminowej opiece nad osobami z cukrzycą typu 2.
Cukrzyca typu 2 wiąże się z większą zapadalnością na nowotwory
Naukowcy wykorzystali dane z ogólnokrajowych duńskich rejestrów zdrowotnych, aby porównać występowanie nowych nowotworów u dorosłych z cukrzycą typu 2 oraz bez cukrzycy. Analiza objęła lata 1996–2022. W ciągu 27 lat obserwacji u osób z cukrzycą typu 2 rozpoznano 75 540 pierwszych przypadków raka, natomiast w populacji bez cukrzycy – 635 323 przypadki. W latach 2010–2022 ogólna zapadalność na nowotwory była o 12 proc. wyższa u mężczyzn z cukrzycą typu 2 i o 22 proc. wyższa u kobiet z T2D w porównaniu z osobami bez cukrzycy. Co istotne, różnica zwiększyła się względem wcześniejszego okresu. W latach 1996–2009 wynosiła odpowiednio 9 proc. u mężczyzn i 15 proc. u kobiet.
Nasze odkrycia podkreślają rosnące obciążenie chorobami nowotworowymi wśród osób z cukrzycą typu 2 i podkreślają potrzebę priorytetowego traktowania profilaktyki nowotworów i wczesnego wykrywania jako elementu długoterminowej opieki nad chorymi na cukrzycę – powiedziała dr Tinne Laurberg ze Steno Diabetes Center w Szpitalu Uniwersyteckim w Aarhus, kierująca badaniem.
Największa różnica dotyczy nowotworów związanych z otyłością
Szczególnie istotne wyniki dotyczą nowotworów, których występowanie na poziomie populacyjnym jest związane z otyłością. W latach 2010–2022 ich zapadalność była aż o 45 proc. wyższa u mężczyzn z cukrzycą typu 2 i o 30 proc. wyższa u kobiet z T2D niż w grupie bez cukrzycy. W latach 1996–2009 różnice wynosiły odpowiednio 34 i 23 proc.
W przypadku raka jelita grubego w ostatnim analizowanym okresie zapadalność była o 17 proc. wyższa u mężczyzn i o 14 proc. wyższa u kobiet z cukrzycą typu 2. Natomiast rak piersi po menopauzie występował o 8 proc. częściej u kobiet z T2D. Duńskie dane wskazują również, że osoby z cukrzycą typu 2 mają podwyższone ryzyko raka jelita grubego, a jednocześnie mogą rzadziej uczestniczyć w badaniach przesiewowych.
Jest to szczególnie ważne w przypadku powszechnych nowotworów związanych z otyłością, takich jak rak jelita grubego i rak piersi po menopauzie, w przypadku których programy badań przesiewowych istnieją już w wielu krajach. Musimy zadbać o to, aby osoby z cukrzycą typu 2 w pełni korzystały z tych programów, zachęcając je do szerszego udziału – podkreśliła dr Laurberg.
Rak płuca częstszy, rak prostaty rzadszy
Zależności nie były jednak jednakowe dla wszystkich typów nowotworów. W latach 2010–2022 zapadalność na raka płuca była o 23 proc. wyższa u mężczyzn i o 25 proc. wyższa u kobiet z cukrzycą typu 2 w porównaniu z osobami bez cukrzycy. Szczególnie duża zmiana nastąpiła wśród kobiet. W latach 1996–2009 zapadalność na raka płuca była u kobiet z T2D o 12 proc. niższa niż w grupie bez cukrzycy, natomiast w latach 2010–2022 była już o 25 proc. wyższa. Odwrotną zależność zaobserwowano w przypadku raka prostaty. W ostatnim analizowanym okresie zapadalność na ten nowotwór była o 19 proc. niższa u mężczyzn z cukrzycą typu 2.
Dlaczego cukrzyca typu 2 może być powiązana z nowotworami?
Mechanizmy stojące za obserwowaną zależnością są złożone. Długotrwale podwyższone stężenia glukozy i insuliny, insulinooporność oraz przewlekły stan zapalny mogą tworzyć środowisko sprzyjające rozwojowi niektórych nowotworów. Jednocześnie cukrzyca typu 2 i część chorób nowotworowych dzielą czynniki ryzyka, w tym otyłość i niektóre elementy stylu życia. Autorzy podkreślają jednak, że ich badanie nie pozwala stwierdzić, iż cukrzyca typu 2 sama w sobie jest przyczyną większej zapadalności na raka. Analiza miała charakter obserwacyjny i służyła przede wszystkim opisaniu zmian w częstości występowania nowotworów.
Nie oceniano przy tym wpływu takich czynników jak masa ciała, palenie tytoniu, spożycie alkoholu czy aktywność fizyczna. Również określenie „nowotwory związane z otyłością” oznacza ustalony na poziomie populacyjnym związek danego nowotworu z otyłością, a nie dowód, że nadmierna masa ciała odpowiada za różnice zaobserwowane między osobami z cukrzycą i bez niej.
Profilaktyka nowotworów coraz ważniejsza w opiece diabetologicznej
Znaczenie tych wyników wykracza poza samą epidemiologię. Wraz z poprawą profilaktyki i leczenia powikłań sercowo-naczyniowych oraz nerkowych zmienia się struktura przyczyn zgonów osób z cukrzycą. Najnowsze badania populacyjne wskazują na rosnące znaczenie nowotworów w tej grupie pacjentów. Zdaniem autorów profilaktyka i wczesne wykrywanie raka powinny więc zajmować ważniejsze miejsce w długoterminowej opiece nad pacjentami z T2D. Dotyczy to zwłaszcza nowotworów objętych programami przesiewowymi.
Nasze wyniki podkreślają, jak ważne jest uwzględnienie profilaktyki nowotworów i ich wczesnego wykrywania w kontekście innych uznanych aspektów leczenia cukrzycy, zwłaszcza w przypadku powszechnie występujących nowotworów, takich jak rak jelita grubego, płuc i piersi.
Główne wnioski
- W latach 2010–2022 ogólna zapadalność na nowotwory była o 12 proc. wyższa u mężczyzn i o 22 proc. wyższa u kobiet z cukrzycą typu 2 niż u osób bez cukrzycy. W latach 1996–2009 różnice wynosiły odpowiednio 9 i 15 proc.
- Największe różnice dotyczyły nowotworów związanych z otyłością. W latach 2010–2022 ich zapadalność była o 45 proc. wyższa u mężczyzn i o 30 proc. wyższa u kobiet z cukrzycą typu 2.
- Wśród osób z T2D odnotowano m.in. wyższą zapadalność na raka jelita grubego, raka piersi po menopauzie oraz raka płuca. Jednocześnie zapadalność na raka prostaty była o 19 proc. niższa niż u mężczyzn bez cukrzycy.
- Badanie nie dowodzi, że cukrzyca typu 2 jest przyczyną zwiększonej zapadalności na raka. Wyniki wskazują jednak na rosnące znaczenie profilaktyki onkologicznej i badań przesiewowych w długoterminowej opiece diabetologicznej.
Źródło:
- European Association for the Study of Diabetes
