Żywność wysokoprzetworzona od lat budzi zainteresowanie naukowców badających wpływ diety na zdrowie. Kolejne analizy wskazują, że jej regularne spożywanie wiąże się nie tylko z otyłością czy cukrzycą typu 2, ale również z większym ryzykiem chorób układu krążenia. Najnowsze badanie opublikowane w The American Journal of Preventive Medicine oraz zaprezentowane podczas Międzynarodowego Kongresu na temat Otyłości (ICO 2026) sugeruje, że wpływ produktów ultraprzetworzonych (UPF – ultra-processed foods) może być jeszcze większy, niż dotychczas przypuszczano. Według autorów nawet 23–38% wszystkich zgonów z powodu chorób sercowo-naczyniowych oraz 23–37% przypadków choroby wieńcowej i udaru mózgu może być związanych ze spożyciem żywności wysokoprzetworzonej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak żywność ultraprzetworzona (UPF) wpływa na ryzyko choroby wieńcowej, udaru mózzgu i zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych,
- Jakie wyniki przyniosło kanadyjskie badanie opublikowane w The American Journal of Preventive Medicine i zaprezentowane podczas ICO 2026,
- Dlaczego ograniczenie spożycia produktów wysokoprzetworzonych może zapobiec tysiącom przypadków chorób serca i zgonów,
- Jakie działania systemowe i zdrowotne eksperci rekomendują, aby zmniejszyć spożycie żywności ultraprzetworzonej.
Czym jest żywność wysokoprzetworzona?
Żywność ultraprzetworzona obejmuje produkty powstające w wyniku wieloetapowej obróbki przemysłowej, często zawierające liczne dodatki technologiczne, konserwanty, wzmacniacze smaku, emulgatory czy sztuczne aromaty. Do tej grupy zaliczane są między innymi:
- słodzone napoje,
- gotowe dania typu instant,
- chipsy i słone przekąski,
- wyroby cukiernicze,
- wysokoprzetworzone wędliny,
- wiele płatków śniadaniowych i produktów typu fast food.
Produkty te często charakteryzują się wysoką zawartością cukrów prostych, soli i tłuszczów nasyconych, a jednocześnie niską zawartością błonnika, witamin i składników mineralnych.
Nawet jedna trzecia chorób serca może być związana z dietą opartą na UPF
Badanie przeprowadzili dr Virginie Hamel, dr Jean-Claude Moubarac z Centrum Badań Zdrowia Publicznego Uniwersytetu w Montrealu oraz współpracownicy. Celem analizy było oszacowanie, jak duże obciążenie chorobami układu sercowo-naczyniowego można przypisać spożyciu produktów ultraprzetworzonych wśród dorosłych mieszkańców Kanady. Naukowcy wykorzystali model porównawczej oceny ryzyka, który uwzględniał:
- dane dotyczące spożycia żywności przez Kanadyjczyków,
- krajowe statystyki zdrowotne,
- wyniki badania Global Burden of Disease Study 2019,
- scenariusze zakładające zarówno ograniczenie, jak i zwiększenie spożycia żywności ultraprzetworzonej.
Analiza objęła osoby dorosłe w wieku co najmniej 20 lat.
Ponad 43% energii w diecie Kanadyjczyków pochodziło z produktów ultraprzetworzonych
Autorzy ustalili, że już w 2015 roku produkty ultraprzetworzone odpowiadały za 43% całkowitego dziennego spożycia energii wśród dorosłych mieszkańców Kanady. Model wykazał, że w 2019 roku spożycie UPF mogło odpowiadać za:
- 58 200–96 000 nowych przypadków chorób układu krążenia, obejmujących chorobę wieńcową i udary mózgu,
- 10 600–17 400 zgonów związanych z chorobami sercowo-naczyniowymi,
- 235 800–388 700 lat życia skorygowanych o niepełnosprawność (DALY).
W praktyce oznacza to, że nawet około jedna trzecia wszystkich zdarzeń sercowo-naczyniowych mogła być związana z dietą bogatą w produkty wysoko przetworzone.
Ograniczenie spożycia UPF mogłoby uratować tysiące osób
Naukowcy przeprowadzili również symulację pokazującą potencjalne korzyści wynikające z ograniczenia spożycia żywności ultraprzetworzonej. Według modelu zmniejszenie spożycia UPF o 50% mogłoby w samej Kanadzie zapobiec:
- 27 300–45 900 nowym przypadkom chorób serca i udaru mózgu,
- 5000–8300 zgonom z powodu chorób układu krążenia,
- 110 900–185 200 DALY.
Autorzy podkreślają, że podobne zależności mogą występować również w innych krajach o wysokich dochodach.
Dlaczego żywność ultraprzetworzona zwiększa ryzyko chorób?
Choć prezentowane badanie miało charakter modelowania epidemiologicznego, wcześniejsze prace wskazują na kilka mechanizmów biologicznych mogących tłumaczyć obserwowaną zależność. Regularne spożywanie produktów ultraprzetworzonych może prowadzić do:
- nadciśnienia tętniczego,
- wzrostu stężenia cholesterolu LDL,
- rozwoju otyłości,
- insulinooporności i cukrzycy typu 2,
- przewlekłego stanu zapalnego,
- zaburzeń mikrobioty jelitowej.
Wszystkie te czynniki należą do najważniejszych elementów zwiększających ryzyko choroby wieńcowej i udaru mózgu.
Autorzy apelują o działania systemowe
Zdaniem autorów sama edukacja zdrowotna może nie wystarczyć. Jak podkreślają:
Spożycie żywności ultraprzetworzonej może stanowić istotny i potencjalnie możliwy do uniknięcia czynnik przyczyniający się do obciążenia chorobami układu krążenia w Kanadzie. Odkrycia te potwierdzają potrzebę interwencji klinicznych i w zakresie zdrowia publicznego mających na celu ograniczenie spożycia UPF jako kluczowego elementu profilaktyki chorób układu krążenia. Dodają również: Nasze odkrycia wskazują na duży potencjał zmiany nawyków żywieniowych w zapobieganiu i poprawie wyników kardiometabolicznych. Podobne badania mogłyby zbadać, w jakim stopniu ograniczenie spożycia UPF w diecie może odwrócić lub zapobiec prekursorom/czynnikom ryzyka chorób układu krążenia, w tym nadciśnieniu tętniczemu, wysokiemu poziomowi cholesterolu, cukrzycy i otyłości.
Według badaczy środowisko żywnościowe w Kanadzie sprzyja wysokiemu spożyciu produktów ultraprzetworzonych, dlatego konieczne są rozwiązania systemowe.
Jakie działania mogą ograniczyć spożycie żywności wysokoprzetworzonej?
Autorzy wskazują, że skuteczne mogą być rozwiązania wdrażane na poziomie całych państw. Proponowane działania obejmują między innymi:
- podatki od niezdrowych produktów,
- obowiązkowe oznaczenia ostrzegawcze na przedniej części opakowań,
- ograniczenie marketingu żywności wysoko przetworzonej,
- reformulację produktów spożywczych.
Przywołano również przykłady krajów, które już wprowadziły podobne rozwiązania.W Chile oznaczenia ostrzegawcze na opakowaniach zmniejszyły zakupy wysokokalorycznej żywności o około 25%. Z kolei w Meksyku wprowadzenie 10-procentowego podatku na napoje słodzone cukrem doprowadziło do spadku spożycia produktów ultraprzetworzonych o 6,3%.
Czy wyniki można odnieść do innych krajów?
Autorzy uważają, że tak, choć zwracają uwagę na pewne ograniczenia. Model wykorzystany w badaniu opierał się na danych epidemiologicznych pochodzących między innymi z Francji, Włoch i Stanów Zjednoczonych, ponieważ Kanada nie dysponuje jeszcze własnymi długoterminowymi badaniami kohortowymi dotyczącymi związku pomiędzy spożyciem UPF, a rozwojem chorób układu krążenia.
Badacze podkreślają jednak, że podobne analizy warto przeprowadzić również w innych krajach, aby uzyskać jeszcze dokładniejsze dane dostosowane do lokalnych warunków żywieniowych.
Główne wnioski
- Badanie wykazało, że 23–38% zgonów z powodu chorób sercowo-naczyniowych oraz 23–37% przypadków choroby wieńcowej i udaru mózzgu może być związanych ze spożyciem żywności ultraprzetworzonej (UPF).
- W 2015 roku produkty UPF dostarczały 43% całkowitej energii w diecie dorosłych Kanadyjczyków, a ich spożycie mogło odpowiadać nawet za 96 tys. nowych przypadków chorób sercowo-naczyniowych oraz 17,4 tys. zgonów w 2019 roku.
- Modelowanie wykazało, że zmniejszenie spożycia UPF o 50% mogłoby zapobiec nawet 45,9 tys. nowych przypadków chorób serca i udaru mózgu oraz 8300 zgonom w Kanadzie.
- Autorzy podkreślają, że oprócz edukacji zdrowotnej potrzebne są działania systemowe, takie jak oznakowanie produktów, ograniczenie marketingu żywności ultraprzetworzonej czy podatki od niezdrowych produktów, aby skuteczniej chronić zdrowie publiczne.
Źródło:
- https://www.ajpmonline.org/article/S0749-3797(26)00106-6/fulltext
