Samo przekazanie pacjentowi prawidłowych wyników badań może nie wystarczyć, aby rozwiać jego obawy. Badanie przeprowadzone przez naukowców z Niemiec pokazuje, że znaczenie ma również sposób komunikacji lekarza. Kompetencja, a w mniejszym stopniu także serdeczność, wpływały na to, jak pacjenci interpretowali identyczną informację diagnostyczną. Wyniki opublikowano w „The Annals of Family Medicine”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak kompetencje i serdeczność lekarza wpływają na sposób, w jaki pacjent interpretuje prawidłowe wyniki badań.
- Jakie są wyniki eksperymentu z udziałem 349 osób, które otrzymały identyczną informację diagnostyczną przekazaną w różny sposób.
- Dlaczego pacjent może nadal obawiać się poważnej choroby mimo prawidłowych wyników badań i jaką rolę odgrywa w tym immunizacja poznawcza.
- Które elementy komunikacji lekarza mogą zmniejszać obawy pacjenta oraz potrzebę szukania drugiej opinii lub wykonania kolejnych badań.
Prawidłowy wynik badania nie zawsze uspokaja pacjenta
Przekazanie informacji, że wyniki badań są prawidłowe i nie wskazują na poważną chorobę, teoretycznie powinno zmniejszać niepokój. W praktyce pacjent może nadal obawiać się, że diagnoza jest błędna, rozważać kolejne badania albo szukać drugiej opinii. Naukowcy pod kierunkiem dr. Tobiasa Kubego z Goethe University Frankfurt i RPTU University Kaiserslautern-Landau oraz dr Anny Seewald z University of Marburg sprawdzili, czy na reakcję pacjenta wpływa zachowanie lekarza.
W internetowym eksperymencie uczestniczyło 349 osób. Poproszono je, aby wyobraziły sobie występowanie objawów żołądkowo-jelitowych oraz sytuację, w której u członka ich rodziny z podobnymi dolegliwościami niedawno rozpoznano raka jelita grubego.
349 osób otrzymało tę samą informację od lekarza
Uczestników losowo przydzielono do obejrzenia jednego z czterech nagrań. We wszystkich lekarka przekazywała identyczną informację: wyniki badań były prawidłowe, rak jelita grubego bardzo mało prawdopodobny, kolonoskopia była możliwa, ale na tym etapie niezalecana. Pacjent miał obserwować objawy przez kilka tygodni i stosować się do zaleceń dietetycznych.
Zmieniały się natomiast dwa elementy zachowania lekarki: serdeczność i kompetencja. W wariancie o wysokim poziomie serdeczności lekarka utrzymywała kontakt wzrokowy, uśmiechała się, przyjmowała otwartą postawę i stosowała język podkreślający współpracę. Przy niskiej serdeczności unikała kontaktu wzrokowego, nie uśmiechała się i krzyżowała ramiona. Wysoką kompetencję sygnalizowały m.in. wyprostowana postawa oraz precyzyjne i płynne wyjaśnienie wyników. W wariancie niskiej kompetencji lekarka częściej używała słów-wypełniaczy, przeszukiwała dokumentację i bawiła się długopisem.
Kompetencja lekarza miała największe znaczenie
Mimo że treść informacji medycznej pozostawała taka sama, reakcje uczestników różniły się zależnie od sposobu jej przekazania. Osoby oglądające lekarza prezentującego wysoki poziom kompetencji oceniały prawdopodobieństwo poważnej choroby i raka jelita grubego jako niższe. Zgłaszały również mniej obaw emocjonalnych, a ponadto rzadziej deklarowały chęć konsultacji z innym lekarzem lub wykonania kolonoskopii.
Podobny kierunek zależności zaobserwowano w przypadku serdeczności, jednak jej wpływ był słabszy niż wpływ kompetencji.
Dlaczego pacjent może nie uwierzyć w prawidłowy wynik?
Badacze analizowali również tzw. immunizację poznawczą. Mechanizm ten może prowadzić do podważania informacji, która nie pasuje do wcześniejszych przekonań. Pacjent przekonany, że jego objawy oznaczają poważną chorobę, może więc zakwestionować uspokajającą informację diagnostyczną.
Uczestnicy częściej podważali wiarygodność informacji, gdy lekarz prezentował niski poziom kompetencji. Podobną, choć słabszą zależność stwierdzono przy niskim poziomie serdeczności. Analiza badaczy wskazała, że dewaluowanie otrzymanej informacji pomagało wyjaśnić wpływ zachowania lekarza na reakcję pacjenta.
Z perspektywy pacjenta wydaje się zatem, że informacje diagnostyczne przedstawione przez lekarza nie mówią same za siebie – piszą autorzy. Potrzebny jest raczej ciepły i kompetentny lekarz, aby pacjenci mogli przyswoić sobie informacje medyczne i nabrać do nich zaufania.
Komunikacja lekarza może być częścią skutecznego uspokajania pacjenta
Badanie pokazuje, że sposób przekazywania prawidłowych wyników może wpływać na ich odbiór. Nie wystarczy zatem wyłącznie poinformować, że badania nie wykazały nieprawidłowości. Znaczenie może mieć również jasne i pewne wyjaśnienie wyniku oraz zachowania niewerbalne budujące poczucie kompetencji i życzliwości. Jednocześnie był to eksperyment internetowy oparty na hipotetycznym scenariuszu, dlatego wyników nie należy bezpośrednio utożsamiać z reakcjami pacjentów podczas rzeczywistych konsultacji.
Główne wnioski
- W eksperymencie obejmującym 349 uczestników wszyscy otrzymywali identyczną informację o prawidłowych wynikach badań, ale sposób jej interpretacji zależał od zachowania lekarza.
- Wysoki poziom kompetencji lekarza wiązał się z mniejszym niepokojem, niższą oceną prawdopodobieństwa poważnej choroby oraz mniejszą chęcią uzyskania drugiej opinii lub wykonania kolonoskopii.
- Serdeczność lekarza również wpływała na reakcje uczestników, jednak jej znaczenie było mniejsze niż w przypadku sygnałów świadczących o kompetencji.
- Badanie opublikowane w „The Annals of Family Medicine” wskazuje, że sposób komunikowania prawidłowych wyników może wpływać na zaufanie pacjenta do informacji diagnostycznej. Eksperyment przeprowadzono jednak online i opierał się na hipotetycznym scenariuszu.
Źródło:
- https://www.annfammed.org/content/24/5/391
