Ekspozycja na substancje perfluoroalkilowe i polifluoroalkilowe (PFAS), określane jako „wieczne substancje chemiczne”, od lat budzi obawy naukowców ze względu na ich trwałość w środowisku oraz zdolność do kumulowania się w organizmie człowieka. Dotychczas PFAS wiązano między innymi z zaburzeniami hormonalnymi, problemami metabolicznymi czy zwiększonym ryzykiem niektórych nowotworów. Najnowsze badanie opublikowane w Clinical Gastroenterology and Hepatology wskazuje, że narażenie na te związki już w życiu płodowym oraz we wczesnym dzieciństwie może być również związane ze zwiększonym stanem zapalnym jelit u dzieci. Odkrycia mogą pomóc lepiej zrozumieć środowiskowe czynniki ryzyka rozwoju nieswoistych zapaleń jelit (NZJ).
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym są substancje PFAS i dlaczego określa się je mianem „wiecznych substancji chemicznych”,
- Jakie wyniki przyniosło badanie dotyczące związku między ekspozycją na PFAS we wczesnym okresie życia a stanem zapalnym jelit u dzieci,
- Dlaczego kalprotektyna w kale jest ważnym biomarkerem zdrowia jelit i ryzyka nieswoistych zapaleń jelit,
- Jakie znaczenie dla zdrowia publicznego i profilaktyki może mieć ograniczenie ekspozycji na PFAS w czasie ciąży i wczesnego dzieciństwa.
PFAS – czym są „wieczne substancje chemiczne”?
PFAS (substancje perfluoroalkilowe i polifluoroalkilowe) to liczna grupa syntetycznych związków chemicznych wykorzystywanych od kilkudziesięciu lat w wielu produktach codziennego użytku. Można je znaleźć m.in. w:
- naczyniach z powłoką nieprzywierającą,
- opakowaniach do żywności,
- tkaninach odpornych na plamy i wodę,
- piankach gaśniczych,
- niektórych produktach przemysłowych.
Ich charakterystyczną cechą jest wyjątkowo wysoka trwałość. Związki te bardzo wolno ulegają rozkładowi, dlatego pozostają w środowisku przez wiele lat i mogą stopniowo gromadzić się w organizmie człowieka.
Badanie objęło trzy kohorty urodzeniowe
Badanie przeprowadzili naukowcy z Icahn School of Medicine at Mount Sinai we współpracy z ośrodkami naukowymi ze Stanów Zjednoczonych, Meksyku, Portugalii, Izraela i Danii. Analiza objęła trzy kohorty urodzeniowe z USA i Meksyku. Naukowcy oceniali stężenia PFAS na różnych etapach wczesnego rozwoju dziecka. Do analiz wykorzystano:
- krew matek pobraną podczas ciąży,
- krew pępowinową,
- zaschnięte krople krwi pobrane od noworodków.
Następnie dzieci obserwowano nawet przez 11 lat, oceniając markery stanu zapalnego jelit.
Wyższe stężenie PFAS wiązało się z wyższym poziomem kalprotektyny
Najważniejszym odkryciem badania było wykazanie związku pomiędzy ekspozycją na PFAS, a podwyższonym poziomem kalprotektyny w kale. Kalprotektyna jest powszechnie stosowanym biomarkerem stanu zapalnego jelit i znajduje zastosowanie między innymi w diagnostyce oraz monitorowaniu przebiegu nieswoistych zapaleń jelit.
We wszystkich trzech analizowanych kohortach wyższe stężenia mieszaniny PFAS były związane z wyższym poziomem kalprotektyny oznaczanym w późniejszym dzieciństwie. To pierwsze badanie, które wykazało taką zależność zarówno dla ekspozycji prenatalnej, jak i we wczesnym okresie życia.
Dlaczego odkrycie jest ważne?
Autorzy podkreślają, że genetyka nie wyjaśnia w pełni przyczyn rozwoju nieswoistych zapaleń jelit. Jak wskazuje autorka korespondencyjna badania, dr Manasi Agrawal:
Chociaż genetyka odgrywa ważną rolę w nieswoistych zapaleniach jelit, nie wyjaśnia w pełni przyczyn ich rozwoju. Nasze odkrycia sugerują, że ekspozycja na PFAS w okresie prenatalnym i we wczesnym okresie życia może przyczyniać się do stanu zapalnego jelit w ważnym etapie rozwoju. Zrozumienie tych wpływów środowiskowych może ostatecznie pomóc nam zidentyfikować możliwości zmniejszenia ryzyka zachorowania w przyszłości, zanim pojawią się objawy.
Badanie dostarcza więc nowych argumentów przemawiających za uwzględnianiem czynników środowiskowych w analizie ryzyka rozwoju chorób zapalnych jelit.
Naukowcy analizowali całe mieszaniny PFAS
Jednym z ważnych elementów projektu było zastosowanie nowoczesnej, nieukierunkowanej analizy chemicznej. Dzięki temu badacze mogli ocenić wpływ całych mieszanin PFAS, a nie pojedynczych związków chemicznych. Analiza wykazała, że zarówno starsze związki PFAS, jak i ich nowsze odpowiedniki były związane ze zwiększonym stanem zapalnym jelit. Jak wyjaśnia pierwszy autor badania, dr Vishal Midya:
Badając PFAS jako mieszaniny, a nie pojedyncze substancje chemiczne, mogliśmy lepiej odzwierciedlić narażenie ludzi na nie w życiu codziennym. Dodaje również: Spójność naszych wyników uzyskanych w wielu próbkach biologicznych i trzech niezależnych kohortach urodzeniowych wzmacnia dowody na to, że wczesna ekspozycja na PFAS może mieć trwały wpływ na zdrowie jelit.
Czy PFAS powodują nieswoiste zapalenia jelit?
Autorzy badania zwracają uwagę na ważne ograniczenie swoich analiz. Podwyższony poziom kalprotektyny nie oznacza, że u dziecka rozwinie się nieswoiste zapalenie jelit. Kalprotektyna jest jedynie bardzo czułym wskaźnikiem stanu zapalnego przewodu pokarmowego, który wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby w przyszłości.
Ponieważ badanie miało charakter obserwacyjny, nie można na jego podstawie stwierdzić, że PFAS bezpośrednio powodują stan zapalny jelit lub rozwój NZJ.
Badania będą kontynuowane
Naukowcy planują dalszą obserwację uczestników, aby sprawdzić, czy dzieci z większą ekspozycją na PFAS oraz podwyższonym poziomem kalprotektyny rzeczywiście częściej rozwijają nieswoiste zapalenia jelit w późniejszym wieku. Jednocześnie autorzy podkreślają znaczenie działań z zakresu zdrowia publicznego, których celem jest ograniczenie ekspozycji kobiet w ciąży oraz małych dzieci na PFAS.
Ze względu na powszechne występowanie tych związków w środowisku ograniczenie narażenia pozostaje dużym wyzwaniem, jednak może mieć istotne znaczenie dla zdrowia przyszłych pokoleń.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w Clinical Gastroenterology and Hepatology wykazało, że ekspozycja na PFAS w okresie prenatalnym i we wczesnym dzieciństwie wiąże się z podwyższonym poziomem kalprotektyny w kale – biomarkera stanu zapalnego jelit.
- Naukowcy analizowali próbki biologiczne z trzech kohort urodzeniowych w Stanach Zjednoczonych i Meksyku, obserwując dzieci przez okres do 11 lat. We wszystkich kohortach wyższe stężenia mieszaniny PFAS były związane z większym stanem zapalnym jelit.
- Badanie wykazało, że zarówno starsze związki PFAS, jak i nowsze substancje zastępujące mogą wpływać na zdrowie jelit, co wskazuje na znaczenie oceny całych mieszanin tych związków, a nie pojedynczych substancji.
- Autorzy podkreślają, że badanie miało charakter obserwacyjny i nie dowodzi, że PFAS bezpośrednio powodują nieswoiste zapalenia jelit, jednak wskazuje na potrzebę ograniczania ekspozycji na te związki w czasie ciąży i we wczesnym dzieciństwie.
Źródło:
- https://www.cghjournal.org/article/S1542-3565(26)00513-6/abstract
- Mount Sinai Health System
