Tzw. „wieczne chemikalia”, czyli substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS), od lat budzą rosnące obawy środowiska naukowego, regulatorów i specjalistów zdrowia publicznego. Ich wyjątkowa trwałość sprawia, że nie ulegają naturalnemu rozkładowi, kumulują się w środowisku, a następnie trafiają do organizmu człowieka głównie poprzez wodę pitną. Najnowsze badanie przeprowadzone przez Uniwersytet Arizony ujawnia skalę problemu: obciążenia zdrowotne wynikające z zanieczyszczenia PFAS generują w Stanach Zjednoczonych co najmniej 8 miliardów dolarów rocznie w kosztach społecznych. To pierwsza analiza, która w tak szeroki sposób łączy skutki prenatalnej ekspozycji z konsekwencjami zdrowotnymi i ekonomicznymi w skali całego kraju.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak narażenie na PFAS wpływa na zdrowie niemowląt, w tym na śmiertelność, masę urodzeniową i ryzyko porodu przedwczesnego.
- Jakie są ekonomiczne konsekwencje ekspozycji na „wieczne chemikalia”, w tym dlaczego koszty społeczne w USA przekraczają 8 mld USD rocznie.
- Dlaczego PFOA i PFOS pozostają zagrożeniem, mimo że od lat nie są produkowane w USA.
- Jak można zmniejszyć narażenie na PFAS, w tym jakie technologie filtracji są skuteczne dla gospodarstw domowych i wodociągów.
„Wieczne chemikalia” – czym są PFAS i dlaczego stanowią zagrożenie?
PFAS to szeroka grupa związków chemicznych stosowanych od połowy XX wieku m.in. do produkcji powłok ochronnych odpornych na ciepło, tłuszcz i wodę. Obecnie można je znaleźć w dziesiątkach produktów konsumenckich, w tym w naczyniach nieprzywierających, odzieży, materiałach przemysłowych oraz w pianach gaśniczych.
Ich przydomek –„wieczne chemikalia” – wynika z niezwykle długiego okresu naturalnego rozkładu. Jak zauważa hydrolog Bo Guo:
Wszystkie PFAS, które widzimy w wodach gruntowych, to tylko niewielki ułamek PFAS, które przedostały się do środowiska. Większość PFAS nadal znajduje się w glebie i migruje w dół.
Ta trwałość prowadzi do akumulacji związków w wodach gruntowych, a następnie w wodzie pitnej, co zwiększa ryzyko narażenia na nie populacji generalnej – ze szczególnym zagrożeniem dla kobiet w ciąży i niemowląt.
Badanie z Uniwersytetu Arizony – jak ekspozycja na PFAS wpływa na zdrowie niemowląt?
Zespół badawczy przeanalizował wszystkie porody w stanie New Hampshire w latach 2010–2019, porównując wyniki zdrowotne matek mieszkających w pobliżu obszarów zanieczyszczonych PFAS z wynikami matek spoza tych terenów. Różnice były uderzające.
Najważniejsze obserwacje dotyczące zdrowia niemowląt
U matek pobierających wodę ze studni zlokalizowanych poniżej terenów skażonych PFAS odnotowano:
- wyższą śmiertelność niemowląt w pierwszym roku życia,
- więcej porodów przedwczesnych, w tym przed 28. tygodniem ciąży,
- więcej noworodków o niskiej masie urodzeniowej – poniżej 5,5 funta,
- oraz więcej przypadków skrajnie niskiej masy, poniżej 2,2 funta.
Ekonomistka Ashley Langer podkreśliła, że naukowcy od dawna podejrzewali powiązania PFAS ze złymi wynikami zdrowotnymi, jednak to badanie wnosi zupełnie nową jakość danych.
Odkryliśmy naprawdę znaczący wpływ na zdrowie niemowląt, co rozwinęło to, co odkryli inni przed nami. Następnie obliczyliśmy, jak te negatywne skutki porodowe wpływają na całe życie tych dzieci. Uzyskane przez nas liczby reprezentują najniższy pułap wpływu ekonomicznego – podejrzewamy, że jest on jeszcze większy.
8 miliardów dolarów rocznie – cena zdrowotnych skutków PFAS
Ekstrapolacja wyników na skalę całych Stanów Zjednoczonych ujawniła, że PFAS generują co najmniej 8 mld USD rocznie w kosztach społecznych związanych z:
- opieką medyczną,
- długofalowymi konsekwencjami zdrowotnymi,
- obniżonymi dochodami w ciągu życia osób dotkniętych ekspozycją prenatalną.
Wyniki badania sugerują, że regulacje oraz oczyszczanie zasobów wodnych mogą przynieść ogromne korzyści populacyjne. Autorzy podkreślają, że koszty usuwania PFAS z wody pitnej są niższe niż koszty zaniechania działań.
Profesor ekonomii Derek Lemoine ujął to jednoznacznie:
Odkryliśmy naprawdę znaczący wpływ na zdrowie niemowląt, co rozwinęło to, co odkryli inni przed nami. Następnie obliczyliśmy, jak te negatywne skutki porodowe wpływają na całe życie tych dzieci. Uzyskane przez nas liczby reprezentują najniższy pułap wpływu ekonomicznego – podejrzewamy, że jest on jeszcze większy.
Dlaczego akurat PFOS i PFOA? Najbardziej problematyczne związki
W centrum analizy znalazły się dwa długołańcuchowe związki:
- PFOA,
- PFOS,
które mimo zaprzestania produkcji w USA nadal znajdują się w glebie i w wodach gruntowych. Te związki mają duży potencjał bioakumulacji i są szczególnie trudne do usunięcia.
Jak ograniczyć narażenie? Możliwości technologiczne i zalecenia
Autorzy badania zwracają uwagę na dostępne metody redukcji PFAS z wody pitnej. Najskuteczniejsze są:
- filtry z aktywowanym węglem stosowane przez przedsiębiorstwa wodociągowe,
- filtry domowe o wysokiej skuteczności usuwania PFAS.
Lemoine sugeruje, że szczególnie kobiety w ciąży powinny rozważyć dodatkową ochronę:
Te substancje chemiczne mogą być wszędzie, ale nadal uważamy, że picie wody ma znaczenie dla kobiet w ciąży. Instalacja i konserwacja domowych filtrów do wody może być dla nich rozsądna.
Współpraca interdyscyplinarna – klucz do zrozumienia skutków PFAS
Zespół badawczy z Uniwersytetu Arizony połączył kompetencje ekonomistów, hydrologów i epidemiologów. Badacze podkreślają, że dopiero taka wieloaspektowa analiza pozwala oszacować pełną skalę skutków zdrowotnych i ekonomicznych, jakie generuje ekspozycja na PFAS.
Główne wnioski
- Ekspozycja na PFAS znacząco pogarsza wyniki okołoporodowe – badanie obejmujące porody w latach 2010–2019 wykazało większą śmiertelność niemowląt, więcej porodów przedwczesnych (w tym przed 28. tygodniem) oraz więcej przypadków niskiej i skrajnie niskiej masy urodzeniowej u matek narażonych na skażoną wodę.
- Skutki zdrowotne PFAS generują co najmniej 8 mld USD rocznie w kosztach społecznych w USA, obejmujących opiekę medyczną, niższe dochody w ciągu życia oraz długoterminowe konsekwencje zdrowotne osób narażonych prenatalnie.
- PFOA i PFOS pozostają głównym zagrożeniem, ponieważ mimo zaprzestania produkcji nadal znajdują się w glebie i wodach gruntowych, migrując do zasobów wody pitnej.
- Filtracja wody jest skuteczną metodą redukcji narażenia – szczególnie węglowe filtry aktywne stosowane w wodociągach i w domach mogą usuwać długołańcuchowe PFAS, co jest szczególnie istotne dla kobiet w ciąży.
Źródło:
- University of Arizona
- https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2509801122
