Substancje PFAS, określane mianem „wiecznych chemikaliów”, już od lat budzą obawy toksykologów, epidemiologów i specjalistów zdrowia środowiskowego. Teraz badacze z University of Rochester Medical Center (URMC) dostarczają kolejnych dowodów na ich niepokojący wpływ – tym razem na rozwijający się układ odpornościowy dzieci. Zespół wykazał, że PFAS przenikają zarówno przez łożysko, jak i mleko matki, powodując zaburzenia równowagi kluczowych populacji limfocytów T u niemowląt. Takie zmiany mogą utrudnić skuteczne zwalczanie infekcji i osłabić odpowiedź na szczepionki, a także zwiększyć ryzyko alergii i chorób autoimmunologicznych w późniejszym życiu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak PFAS przenikają przez łożysko i mleko matki, wpływając na odporność dziecka.
- Jakie zmiany w komórkach układu odpornościowego zaobserwowano u niemowląt.
- Dlaczego ekspozycja na PFAS może obniżać skuteczność szczepień i zwiększać ryzyko chorób.
- Jakie działania mogą ograniczyć kontakt z „wiecznymi chemikaliami” w codziennym życiu.
PFAS a rozwój odporności u niemowląt
Związki PFAS (per- i polifluoroalkilowe substancje), ze względu na swoją trwałość i wszechobecność, znajdują się w wodzie, powietrzu i wielu produktach codziennego użytku. Choć ich obecność w środowisku jest powszechna, dopiero niedawno zaczęto dokładnie analizować ich wpływ na układ odpornościowy najmłodszych.
Zespół badawczy z URMC objął obserwacją 200 par matka–dziecko. Mierzono stężenie PFAS we krwi kobiet w ciąży, a następnie monitorowano skład i dynamikę populacji limfocytów T dzieci tuż po urodzeniu, w szóstym miesiącu życia i w wieku 12 miesięcy.
U niemowląt, których matki miały wyższy poziom ekspozycji na PFAS, odnotowano znaczne zmiany w profilu odpornościowym – przede wszystkim spadek liczby limfocytów grudkowych Tfh (pomocniczych pęcherzykowych), odpowiedzialnych za wspieranie limfocytów B w produkcji silnych i trwałych przeciwciał. Jednocześnie zaobserwowano wzrost limfocytów Th1, Th2 oraz Treg, które w nadmiarze mogą prowadzić do nieprawidłowej regulacji odpowiedzi immunologicznej.
To pierwsze badanie, w którym zidentyfikowano zmiany w specyficznych komórkach układu odpornościowego, które rozwijają się w momencie narażenia na PFAS – powiedziała dr Kristin Scheible, adiunkt pediatrii oraz mikrobiologii i immunologii w URMC, główna autorka publikacji.
Co oznacza to dla szczepień i przyszłego zdrowia dzieci?
Odkrycia naukowców tłumaczą, dlaczego dzieci narażone na PFAS wykazują słabszą odpowiedź na szczepionki – m.in. przeciwko odrze i tężcowi. Zaburzenia ilości i funkcji komórek Tfh przekładają się na zmniejszoną zdolność do wytwarzania przeciwciał i budowania trwałej odporności poszczepiennej.
Jednocześnie zwiększona liczba komórek Th2 i Treg może predysponować dziecko do rozwoju alergii i stanów zapalnych, a dominacja Th1 – do chorób autoimmunologicznych, takich jak młodzieńcze zapalenie stawów czy cukrzyca typu 1.
Komórki dotknięte ekspozycją na PFAS odgrywają ważną rolę w zwalczaniu infekcji i budowaniu długotrwałej pamięci o szczepionkach – podkreśliła dr Darline Castro Meléndez, współautorka badania. Zaburzenie równowagi w czasie, gdy układ odpornościowy uczy się, jak i kiedy reagować, może prowadzić do wyższego ryzyka nawracających infekcji z cięższymi objawami, które mogą utrzymywać się przez całe życie.
Minimalizowanie narażenia na PFAS – co mogą zrobić rodziny?
Choć całkowite uniknięcie PFAS jest praktycznie niemożliwe, autorzy badania podkreślają, że warto podjąć kroki ograniczające ekspozycję, zwłaszcza w okresie ciąży i karmienia piersią.
PFAS obecne są m.in. w:
- opakowaniach żywności (szczególnie tłuszczoodpornych),
- patelniach z powłoką zapobiegającą przywieraniu,
- wodzie pitnej (nawet w przypadku spełnienia norm),
- impregnowanych tkaninach i ubraniach,
- produktach higieny osobistej.
Aby zredukować ryzyko narażenia:
- używaj filtrów do wody typu węglowego lub z certyfikatem usuwania PFAS,
- unikaj gotowania na uszkodzonych patelniach teflonowych,
- przechowuj żywność w pojemnikach szklanych lub ceramicznych,
- unikaj produktów reklamowanych jako „plamoodporne” lub „nieprzywierające”.
Choć zmiany te mogą wydawać się niewielkie, w kontekście rozwoju układu odpornościowego dziecka mają ogromne znaczenie.
👉 Wyniki oraz opis badań znajdziesz pod TYM LINKIEM
Główne wnioski
- PFAS przenikają do organizmu dziecka – substancje te wykryto zarówno w łożysku, jak i mleku matki, co wpływa na rozwój odporności niemowlęcia.
- Obniżenie poziomu komórek Tfh – u dzieci matek z wyższą ekspozycją na PFAS stwierdzono mniej limfocytów Tfh, co może osłabić odpowiedź na szczepienia.
- Zaburzenia równowagi limfocytów – wzrost liczby Th1, Th2 i Treg może sprzyjać alergiom, autoimmunizacji i osłabieniu mechanizmów obronnych.
- Ograniczenie ryzyka ekspozycji – filtrowanie wody, unikanie teflonu i przechowywanie żywności w szkle to skuteczne sposoby zmniejszania kontaktu z PFAS.
Źródło:
- University of Rochester Medical Center
- Environmental Health Perspectives
