Po raz pierwszy od rozpoczęcia globalnego monitorowania jaglicy liczba osób na świecie wymagających interwencji medycznej z powodu tej choroby spadła poniżej 100 milionów. Jak poinformowała Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), w listopadzie 2025 r. populacja zagrożona jaglicą i wymagająca leczenia wyniosła 97,1 mln osób. To przełomowy moment w globalnej walce z najczęstszą zakaźną przyczyną ślepoty, będący efektem ponad dwóch dekad skoordynowanych działań zdrowia publicznego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak bardzo zmniejszyła się globalna populacja wymagająca interwencji w leczeniu jaglicy i dlaczego spadek poniżej 100 mln jest kamieniem milowym.
- Jaką rolę odegrała strategia SAFE zatwierdzona przez WHO w ograniczaniu zachorowań i zapobieganiu ślepocie.
- Ile krajów wyeliminowało już jaglicę jako problem zdrowia publicznego oraz jakie znaczenie mają partnerstwa międzynarodowe.
- Dlaczego mimo ogromnego postępu potrzebne są dalsze inwestycje, aby osiągnąć globalny cel eliminacji choroby do 2030 roku.
Skala postępu: spadek ryzyka o 94% w ciągu dwóch dekad
Dane WHO pokazują bezprecedensową redukcję skali zagrożenia. W 2002 r. aż 1,5 mld ludzi było narażonych na zachorowanie na jaglicę (łac. trachoma) i wymagało interwencji profilaktycznych lub leczniczych. Jeszcze w 2011 r. liczbę tę szacowano na 314 mln. Osiągnięcie poziomu poniżej 100 mln oznacza spadek o 94% w porównaniu z 2002 r., co czyni jaglicę jednym z najbardziej spektakularnych przykładów postępu w obszarze zaniedbanych chorób tropikalnych.
Strategia SAFE jako fundament globalnego sukcesu
Kluczowym narzędziem walki z jaglicą pozostaje strategia SAFE, zatwierdzona przez WHO i konsekwentnie wdrażana przez kraje endemiczne. Obejmuje ona cztery filary:
- Surgery – operacyjne leczenie trichiazy trachomatologicznej, stadium bezpośrednio prowadzącego do ślepoty,
- Antibiotics – masowe podawanie antybiotyków w celu eliminacji zakażenia,
- Facial cleanliness – promowanie czystości twarzy w celu ograniczenia transmisji,
- Environmental improvement – poprawa warunków sanitarnych i dostępu do wody.
Jak podkreślił dr Daniel Ngamije Madandi, dyrektor Departamentu Malarii i Zaniedbanych Chorób Tropikalnych WHO:
Zmniejszenie populacji wymagającej interwencji przeciwko jaglicy poniżej 100 milionów świadczy o silnym przywództwie kraju i konsekwentnej realizacji strategii SAFE. Dodał również: Postęp we wszystkich regionach WHO, w których jaglica jest endemiczna, pokazuje, że program SAFE jest zarówno skuteczny, jak i elastyczny w różnych kontekstach.
Coraz więcej krajów wolnych od jaglicy
Kolejnym wskaźnikiem postępu jest rosnąca liczba państw, które WHO oficjalnie uznała za wolne od jaglicy jako problemu zdrowia publicznego. Po niedawnym potwierdzeniu eliminacji choroby w Egipcie i Fidżi, łączna liczba takich krajów wzrosła do 27. Co istotne, obejmuje ona co najmniej jeden kraj w każdym regionie WHO, w którym jaglica była endemiczna.
Na liście znajdują się m.in. Chiny, Indie, Meksyk, Maroko, Arabia Saudyjska, Wietnam oraz Papua-Nowa Gwinea, co pokazuje, że eliminacja jest możliwa zarówno w krajach o niskich, jak i średnich dochodach.
Partnerstwa i darowizny leków kluczowe dla postępu
Globalny sukces nie byłby możliwy bez szerokiej współpracy międzynarodowej. Istotną rolę odegrały organizacje pozarządowe, instytucje akademickie oraz darczyńcy, działający m.in. w ramach Międzynarodowej Koalicji na rzecz Kontroli Jaglicy (ICTC). Szczególne znaczenie miała darowizna ponad 1,1 mld dawek azytromycyny od firmy Pfizer, przekazana poprzez Międzynarodową Inicjatywę na rzecz Jaglicy (ITI). Jak zaznaczyła Michaela Kelly, przewodnicząca ICTC:
Spadek liczby osób zagrożonych o 94% od 2002 roku to niezwykłe osiągnięcie. Jednak prawie 100 milionów osób nadal jest zagrożonych.
Podkreśliła także, że do osiągnięcia globalnego celu eliminacji do 2030 r. potrzeba jeszcze około 300 mln dolarów, aby uzupełnić luki finansowe w zakresie operacji, antybiotyków, badań ankietowych i priorytetowych badań naukowych.
Dane i mapowanie: niewidoczny filar sukcesu
Równie istotnym elementem była precyzyjna identyfikacja obszarów zagrożonych. Global Trachoma Mapping Project (GTMP), realizowany w latach 2012–2016, był największą serią badań ankietowych dotyczących chorób zakaźnych w historii. Zebrano dane od 2,6 mln osób w 29 krajach, wykorzystując technologie mobilne.
Prace te są obecnie kontynuowane przez inicjatywę Tropical Data, która wsparła już ponad 4000 badań ankietowych w 55 krajach, obejmując ponad 13,1 mln osób. Dzięki tym działaniom możliwe było precyzyjne ukierunkowanie interwencji i potwierdzanie eliminacji choroby. Od 2012 r. średnio jedna osoba była badana pod kątem jaglicy co 25 sekund.
Jaglica a cele globalnego zdrowia
Eliminacja jaglicy wpisuje się bezpośrednio w Cel Zrównoważonego Rozwoju 3.3, zakładający zakończenie epidemii zaniedbanych chorób tropikalnych, oraz w plan działania WHO dotyczący NTD na lata 2021–2030. Do grudnia 2025 r. 58 krajów wyeliminowało co najmniej jedną NTD, co potwierdza, że globalne cele są osiągalne przy odpowiednim zaangażowaniu politycznym i finansowym.
Główne wnioski
- Liczba osób wymagających interwencji przeciwko jaglicy spadła do 97,1 mln w listopadzie 2025 r., co oznacza redukcję o 94% w porównaniu z 2002 r.
- Strategia SAFE WHO – obejmująca chirurgię, antybiotyki, czystość twarzy i poprawę środowiska – była kluczowym narzędziem globalnego sukcesu.
- 27 krajów uzyskało potwierdzenie eliminacji jaglicy jako problemu zdrowia publicznego, w tym państwa z każdego regionu WHO, gdzie choroba była endemiczna.
- Do pełnej eliminacji jaglicy do 2030 r. nadal potrzebne jest ok. 300 mln USD na operacje, antybiotyki, badania ankietowe i dalsze badania naukowe.
Źródło:
- WHO
