Utrata węchu lub smaku przez wiele lat była traktowana jako stosunkowo niewielka dolegliwość, która wpływa głównie na komfort życia. Najnowsze badania pokazują jednak, że takie podejście może być błędne. Naukowcy wykazali, że zaburzenia węchu i smaku mogą prowadzić do poważnych konsekwencji psychologicznych, społecznych i zdrowotnych, a poziom cierpienia zgłaszanego przez pacjentów bywa porównywalny z tym obserwowanym w przypadku choroby Parkinsona, udaru mózgu czy przewlekłej niewydolności serca. Wyniki opublikowane na łamach czasopisma „Clinical Otolaryngology” rzucają nowe światło na problem, który dotyka milionów osób na całym świecie i który szczególnie mocno uwidocznił się podczas pandemii COVID-19.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego utrata węchu i smaku może wpływać na jakość życia równie silnie jak niektóre ciężkie choroby przewlekłe,
- Jakie konsekwencje zdrowotne, psychologiczne i społeczne mogą wiązać się z anosmią oraz ageuzją,
- W jaki sposób pandemia COVID-19 zwróciła uwagę na problem zaburzeń węchu i smaku, który przez lata był niedoceniany,
- Dlaczego eksperci apelują o większe inwestycje w diagnostykę, leczenie i specjalistyczne poradnie dla pacjentów z zaburzeniami sensorycznymi.
Utrata węchu i smaku to nie tylko niedogodność
Zmysły węchu i smaku odgrywają znacznie większą rolę w codziennym funkcjonowaniu, niż większość ludzi zdaje sobie sprawę. Odpowiadają nie tylko za przyjemność płynącą z jedzenia, ale również za bezpieczeństwo, relacje społeczne oraz dobrostan psychiczny. Badacze przeanalizowali wyniki dziesiątek badań dotyczących jakości życia osób cierpiących na zaburzenia węchu i smaku. Następnie porównali je z wynikami pacjentów z innymi chorobami przewlekłymi, takimi jak:
- cukrzyca,
- udar mózgu,
- niewydolność serca,
- astma,
- choroby układu sercowo-naczyniowego,
- przewlekłe schorzenia układu oddechowego.
Analiza wykazała, że konsekwencje utraty węchu i smaku są znacznie poważniejsze, niż powszechnie się uważa.
Pacjenci zgłaszają cierpienie porównywalne z ciężkimi chorobami przewlekłymi
Autorzy badania zwracają uwagę, że osoby z anosmią (utratą węchu) lub ageuzją (utratą smaku) często doświadczają głębokich zmian w codziennym życiu. Jak podkreśla Carl Philpott z Norwich Medical School na Uniwersytecie Wschodniej Anglii:
Odkryliśmy, że zaburzenia węchu i smaku stale powodują znaczne cierpienie emocjonalne, społeczne i psychologiczne, często porównywalne ze schorzeniami powszechnie uważanymi za zmieniające życie.
Pacjenci uczestniczący w analizowanych badaniach opisywali między innymi:
- utratę przyjemności z jedzenia,
- ograniczenie kontaktów społecznych,
- pogorszenie samopoczucia psychicznego,
- wzrost poziomu lęku,
- problemy z poczuciem bezpieczeństwa,
- poczucie emocjonalnego odrętwienia.
Szczególnie niepokojące okazały się wysokie wskaźniki depresji i wycofania społecznego obserwowane w tej grupie chorych.
Kiedy jedzenie przestaje sprawiać przyjemność
Jednym z najbardziej odczuwalnych skutków utraty węchu jest zmiana sposobu odbierania smaku pokarmów. Jak wyjaśnia Philpott:
Zapach odpowiada za większość tego, co ludzie postrzegają jako smak.
Oznacza to, że utrata zdolności rozpoznawania zapachów wpływa bezpośrednio na doświadczenia związane z jedzeniem. Badacz dodaje:
Dlatego, gdy go zabraknie, posiłki mogą wydawać się mdłe, metaliczne, a nawet odpychające. Niektórzy tracą na wadze z powodu braku apetytu, podczas gdy inni tyją, goniąc za mocniejszymi lub słodszymi smakami.
Dla wielu osób wspólne posiłki stanowią ważny element życia rodzinnego i społecznego. Kiedy jedzenie przestaje sprawiać przyjemność, cierpią nie tylko nawyki żywieniowe, ale również relacje międzyludzkie.
Utrata węchu może zagrażać bezpieczeństwu
Węch pełni również funkcję ostrzegawczą. Pozwala wykryć zagrożenia, które mogą stanowić bezpośrednie niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia. Osoby z anosmią mogą nie wyczuć:
- dymu podczas pożaru,
- ulatniającego się gazu,
- zepsutej żywności,
- substancji chemicznych obecnych w otoczeniu.
Badacze podkreślają, że przewlekły lęk związany z utratą tej funkcji może dodatkowo pogarszać jakość życia i zwiększać obciążenie psychiczne pacjentów.
Dlaczego system ochrony zdrowia wciąż bagatelizuje problem?
Autorzy publikacji zwracają uwagę, że zaburzenia węchu i smaku przez lata pozostawały na marginesie zainteresowania systemów ochrony zdrowia. Pomimo rosnącej liczby dowodów naukowych dostęp do specjalistycznej diagnostyki i leczenia nadal jest ograniczony. Jak zauważa Philpott:
Problem polega na tym, że lekarze często uspokajają pacjentów, że problem jest niewielki lub przejściowy, nawet jeśli objawy utrzymują się latami. Istnieje niewiele specjalistycznych usług, a dostęp do leczenia pozostaje ograniczony. Jednak nasze badania pokazują, że gdy pacjenci wypełniają standardowe kwestionariusze jakości życia, ich wyniki często dorównują – a nawet są niższe – wynikom osób z rozpoznanymi chorobami przewlekłymi.
Według autorów badania taka sytuacja może prowadzić do niedostatecznego wsparcia pacjentów oraz opóźnionej diagnostyki schorzeń odpowiedzialnych za utratę zmysłów.
Pandemia COVID-19 zwróciła uwagę na problem
Przełomowym momentem dla świadomości społecznej okazała się pandemia COVID-19. Utrata węchu i smaku była jednym z najbardziej charakterystycznych objawów zakażenia wirusem SARS-CoV-2. Jak przypomina Philpott:
Pandemia COVID-19 nagle zwróciła uwagę na utratę węchu, znaną jako anosmia, oraz utratę smaku, znaną jako ageuzja, ponieważ miliony osób doświadczyły tych objawów podczas infekcji.
Choć u wielu pacjentów funkcje sensoryczne wróciły do normy, część osób do dziś zmaga się z trwałymi zaburzeniami. Szczególnym problemem pozostaje parosmia – zaburzenie polegające na zniekształconym odbieraniu zapachów. W takim przypadku codzienne aromaty mogą być odbierane jako nieprzyjemne, zgniłe lub wręcz odrażające.
Potrzebne są nowe inwestycje i badania
Zdaniem autorów publikacji pandemia ujawniła jedynie problem, który istniał od wielu lat. Philpott podkreśla:
Chociaż wielu wyzdrowiało, inni pozostali z trwałym lub zniekształconym postrzeganiem sensorycznym, w tym z parosmią, w której codzienne zapachy stają się mdłe. Jednak nasze badania sugerują, że COVID-19 jedynie ujawnił problem, który istniał od dziesięcioleci – problem, który medycyna traktowała z niechęcią.
Eksperci apelują o:
- zwiększenie liczby specjalistycznych poradni,
- rozwój metod diagnostycznych,
- większe finansowanie badań naukowych,
- opracowanie skuteczniejszych terapii,
- poprawę świadomości wśród lekarzy i pacjentów.
Główne wnioski
- Analiza opublikowana w czasopiśmie „Clinical Otolaryngology” wykazała, że utrata węchu i smaku może powodować cierpienie emocjonalne, społeczne i psychologiczne porównywalne z chorobą Parkinsona, udarem czy niewydolnością serca.
- Pacjenci często zgłaszają depresję, wycofanie społeczne, utratę przyjemności z jedzenia oraz zwiększony lęk o bezpieczeństwo, związany m.in. z niemożnością wykrycia dymu, gazu czy zepsutej żywności.
- Badacze podkreślają, że zaburzenia węchu i smaku pozostają niedostatecznie rozpoznawane przez systemy ochrony zdrowia, mimo że ich wpływ na jakość życia może być równie poważny jak w przypadku wielu uznanych chorób przewlekłych.
- Pandemia COVID-19 uwidoczniła skalę problemu, ponieważ miliony osób doświadczyły anosmii, ageuzji lub parosmii, a część pacjentów nadal zmaga się z trwałymi zaburzeniami sensorycznymi.
Źródło:
- https://www.authorea.com/doi/full/10.22541/au.177153427.73544396/v1
