Stany Zjednoczone, które od 2000 roku były uznawane za kraj wolny od endemicznej transmisji odry, stoją dziś w obliczu poważnego kryzysu zdrowia publicznego. Najnowsza analiza opublikowana w The Lancet wskazuje, że większość kluczowych wskaźników eliminacji choroby nie jest już spełniana. Rozprzestrzenianie się ognisk odry na 45 stanów oraz spadek poziomu wyszczepialności mogą doprowadzić do utraty statusu eliminacji – wydarzenia o istotnych konsekwencjach epidemiologicznych i systemowych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak blisko są Stany Zjednoczone utraty statusu kraju wolnego od odry i które wskaźniki zostały przekroczone
- Dlaczego rozprzestrzenienie epidemii na 45 stanów świadczy o powrocie transmisji krajowej
- Jakie znaczenie ma spadek wyszczepialności (do ok. 92%, a lokalnie nawet 79%) dla odporności zbiorowej
- Jakie mogą być długofalowe konsekwencje zdrowotne odry, szczególnie dla niemowląt i dzieci
Od eliminacji do ryzyka nawrotu choroby
W 2000 roku amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) ogłosiły eliminację odry w USA, co oznaczało brak stałej transmisji wirusa na terenie kraju. Aby utrzymać ten status, ustanowiono siedem wskaźników monitorujących sytuację epidemiologiczną.
Jednak analiza zespołu z Boston Children’s Hospital wykazała, że obecnie cztery z siedmiu wskaźników nie są spełnione, a pozostałe znajdują się w stanie wysokiego ryzyka. Badanie przeprowadzili m.in. dr Maimuna Majumder oraz dr Anne Bischops, analizując dane dotyczące zachorowań, ognisk epidemicznych i transmisji wirusa.
Skala epidemii: 45 stanów i tysiące przypadków
Obecna fala zachorowań rozpoczęła się w Teksasie w styczniu 2025 roku. Od tego momentu:
- ogniska odry rozprzestrzeniły się na 45 stanów,
- w 2025 roku 48 ognisk spowodowało ponad 2000 przypadków,
- na początku 2026 roku co najmniej 19 ognisk odpowiada za ponad 1600 zakażeń.
Co istotne, transmisja wirusa ma charakter ciągły i utrzymuje się od ponad roku, co stanowi wyraźne odejście od wcześniejszego modelu sporadycznych przypadków importowanych.
Kluczowe wskaźniki eliminacji – które zostały przekroczone?
Ocena statusu eliminacji odry w Stanach Zjednoczonych opiera się na precyzyjnych wskaźnikach epidemiologicznych, z których kilka zostało obecnie istotnie przekroczonych.
Wzrost liczby przypadków
Jednym z podstawowych kryteriów jest utrzymanie liczby zachorowań poniżej 1 przypadku na 10 milionów osób. Tymczasem na początku 2026 roku wskaźnik ten wyniósł 93 przypadki na 10 milionów, co oznacza wielokrotne przekroczenie dopuszczalnego progu.
Dominacja transmisji krajowej
Zgodnie z założeniami eliminacji większość przypadków powinna pochodzić z importu. Obecnie jednak tylko 6–7% zakażeń ma źródło zagraniczne, co oznacza, że wirus szerzy się głównie lokalnie.
Nadmierna liczba ognisk epidemicznych
Zamiast kilku ograniczonych ognisk, USA odnotowują dziesiątki ognisk rocznie, często obejmujących znacznie więcej niż sześć przypadków.
Wysoki poziom transmisji
Wskaźnik reprodukcji wirusa (R) powinien pozostawać poniżej 1. Tymczasem w USA ponad 75% przypadków od 2025 roku wiąże się z transmisją powyżej tego poziomu, co oznacza aktywne szerzenie się choroby.
Wskaźniki zagrożone – system na granicy utraty kontroli
Od stycznia 2025 roku nie odnotowano czterotygodniowego okresu bez nowych zakażeń, co jest jednym z warunków utrzymania statusu eliminacji. Odporność zbiorowa wymaga zaszczepienia około 95% populacji dwiema dawkami szczepionki MMR. Tymczasem:
- średni poziom wyszczepienia przedszkolaków wynosi 92%,
- w niektórych regionach, np. w Teksasie, spada nawet do 79%.
Jednolity szczep wirusa
Analizy genetyczne wskazują, że większość przypadków wywołuje ten sam szczep wirusa, co sugeruje ciągły łańcuch transmisji, a nie niezależne importy.
Znaczenie szczepień i ryzyko dla dzieci
Eksperci podkreślają, że spadek wyszczepialności stanowi kluczowy czynnik napędzający epidemię. Jak zaznacza dr Anne Bischops:
Spadające wskaźniki szczepień już stanowią sygnał ostrzegawczy przed możliwością powrotu odry. Jednak utrata statusu byłaby wyraźnym i bardzo niepokojącym sygnałem.
Z kolei dr Maimuna Majumder zwraca uwagę na długofalowe skutki zdrowotne:
Infekcje wirusowe nie zawsze są łagodne, a infekcja odry, nawet po wyleczeniu, może prowadzić do problemów przez całe życie – powiedział Majumder. Niemowlęta poniżej pierwszego roku życia należą do grupy największego ryzyka poważnych powikłań, a pełny wpływ na dzieci narażone podczas obecnej epidemii może ujawnić się dopiero po latach.
Kluczowa decyzja w 2026 roku
Obecne dane stanowią istotny sygnał ostrzegawczy przed planowanym na listopad 2026 roku posiedzeniem panelu ekspertów Panamerykańskiej Organizacji Zdrowia. Podczas spotkania zostanie przeprowadzona ponowna ocena statusu eliminacji odry w USA. Utrata tego statusu oznaczałaby nie tylko symboliczny regres, ale także realne konsekwencje dla polityki zdrowotnej, programów szczepień i globalnych działań na rzecz eliminacji chorób zakaźnych.
Główne wnioski
- USA nie spełniają 4 z 7 kryteriów eliminacji odry, a pozostałe są zagrożone – to bezpośrednie ryzyko utraty statusu.
- Epidemia objęła 45 stanów, a w 2025 roku odnotowano ponad 2000 przypadków w 48 ogniskach; w 2026 roku już ponad 1600 zakażeń.
- Transmisja krajowa dominuje – tylko 6–7% przypadków pochodzi z importu, a wskaźnik reprodukcji przekracza 1 w większości przypadków.
- Poziom wyszczepienia spadł poniżej progu odporności zbiorowej (95%), co sprzyja utrzymywaniu się ciągłego łańcucha transmisji.
Źródło:
- https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(26)00466-6/fulltext
- https://www.cdc.gov/measles/data-research/index.html
