Zmiany klimatyczne coraz silniej wpływają na zdrowie ludzi na całym świecie. Według raportu „Lancet Countdown on Health and Climate Change 2026” średnia roczna liczba zgonów związanych z upałami wzrosła o niemal 36% w porównaniu z dekadą poprzedzającą Porozumienie Paryskie. Tylko w 2023 roku wysokie temperatury przyczyniły się do rekordowych 710 tys. zgonów. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podkreśla, że działania klimatyczne powinny stać się integralną częścią polityki zdrowia publicznego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zmiany klimatyczne wpływają na zdrowie ludzi i dlaczego liczba zgonów związanych z upałami rośnie.
- Jakie zagrożenia zdrowotne wynikają z ekstremalnych temperatur, susz i innych zjawisk pogodowych.
- Jak inwestycje w czystą energię i ograniczanie zanieczyszczenia powietrza mogą zmniejszać liczbę przedwczesnych zgonów.
- Jakie działania WHO i autorzy raportu Lancet Countdown 2026 rekomendują w celu ochrony zdrowia publicznego przed skutkami zmian klimatu.
Lancet Countdown 2026 – zmiany klimatu coraz bardziej zagrażają zdrowiu
Raport „Lancet Countdown on Health and Climate Change 2026” przedstawia globalne konsekwencje zdrowotne zmian klimatycznych, analizując 54 wskaźniki obejmujące m.in. śmiertelność związaną z upałami, susze, zanieczyszczenie powietrza i odporność systemów ochrony zdrowia.
Opracowanie powstało pod kierownictwem University College London, przy strategicznej współpracy z WHO. W przygotowaniu raportu uczestniczyło 146 badaczy z ponad 100 instytucji w przeszło 30 krajach. Autorzy wskazują, że dekadę po przyjęciu Porozumienia Paryskiego zdrowotne skutki zmian klimatu nasilają się szybciej niż działania podejmowane w celu ich ograniczenia.
Upały odpowiadają za setki tysięcy zgonów rocznie
Jednym z najbardziej niepokojących ustaleń raportu jest wzrost śmiertelności związanej z wysokimi temperaturami. Średnia roczna liczba zgonów przypisywanych upałom zwiększyła się o prawie 36% w okresie po Porozumieniu Paryskim w porównaniu z poprzednią dekadą.
W samym 2023 roku odnotowano szacunkowo 710 tys. zgonów związanych z upałami, przy czym ponad 70% tego obciążenia przypisano zmianom klimatu wywołanym działalnością człowieka. Ekstremalne temperatury stanowią szczególne zagrożenie dla osób starszych, pacjentów z chorobami przewlekłymi oraz osób pracujących w warunkach wysokiej temperatury. Mogą prowadzić do odwodnienia, zaburzeń termoregulacji i zaostrzenia istniejących schorzeń.
Jednocześnie rosnące narażenie na upały przekłada się na straty gospodarcze związane z ograniczeniem zdolności do pracy.
Susze i ekstremalne zjawiska pogodowe zwiększają zagrożenia zdrowotne
Raport wskazuje również na pogarszające się warunki suszy oraz zwiększone narażenie ludności na ekstremalne zjawiska hydrologiczne. Długotrwałe susze mogą ograniczać dostępność bezpiecznej wody i żywności, zwiększając ryzyko niedożywienia oraz problemów sanitarnych. Z kolei powodzie mogą prowadzić do obrażeń, przerw w dostępie do świadczeń medycznych i pogorszenia warunków higienicznych.
Konsekwencje tych zjawisk nie ograniczają się do bezpośrednich zagrożeń zdrowotnych. Katastrofy klimatyczne mogą również powodować przemieszczenia ludności i zwiększać obciążenie lokalnych systemów ochrony zdrowia.
Czysta energia przynosi wymierne korzyści zdrowotne
Pomimo niepokojących trendów autorzy raportu odnotowali także postęp w działaniach ograniczających negatywny wpływ zmian klimatu. W 2025 roku globalne inwestycje w czystą energię osiągnęły rekordowe 2,1 bln USD.
W wielu krajach ograniczenie zanieczyszczenia powietrza pochodzącego ze spalania paliw kopalnych pozwala, według szacunków przedstawionych w raporcie, zapobiegać tysiącom przedwczesnych zgonów rocznie. Oznacza to, że transformacja energetyczna może przynosić korzyści zdrowotne jeszcze zanim ujawnią się jej długoterminowe efekty klimatyczne.
Systemy ochrony zdrowia muszą przygotować się na zmiany klimatu
Ważnym elementem raportu jest konieczność zwiększenia odporności systemów ochrony zdrowia na zagrożenia klimatyczne. Autorzy odnotowują postęp we wdrażaniu krajowych planów adaptacyjnych oraz systemów wczesnego ostrzegania, które pomagają przygotować placówki medyczne i społeczności na ekstremalne zjawiska pogodowe.
WHO wspiera państwa poprzez nadzór epidemiologiczny, wytyczne techniczne, planowanie adaptacji i reagowanie kryzysowe. Organizacja pełni również funkcję sekretariatu Sojuszu na rzecz Transformacyjnych Działań na rzecz Klimatu i Zdrowia (ATACH). Ponadto WHO uruchomiła działania związane z przewidywanymi konsekwencjami zdrowotnymi zjawiska El Niño, mobilizując ekspertów i wsparcie dla szczególnie zagrożonych krajów.
WHO apeluje o uznanie zmian klimatu za globalne zagrożenie zdrowotne
Przed szczytem COP31 autorzy Lancet Countdown apelują o formalne traktowanie zmian klimatycznych jako globalnego zagrożenia dla zdrowia. Wśród priorytetów wskazują ograniczanie emisji gazów cieplarnianych, zwiększenie finansowania adaptacji oraz inwestycje w odporność infrastruktury medycznej.
Raport podkreśla również potrzebę uwzględniania konsekwencji zdrowotnych przy podejmowaniu decyzji dotyczących polityki klimatycznej. WHO zaznacza, że zdarzenia zdrowotne wywołane skutkami zmian klimatu mogą w określonych okolicznościach spełniać kryteria stanu zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym (PHEIC). Nie oznacza to jednak automatycznego uznania samych zmian klimatu za PHEIC.
Główne wnioski
- Zmiany klimatyczne stanowią coraz poważniejsze zagrożenie dla zdrowia publicznego. Raport „Lancet Countdown on Health and Climate Change 2026”, opracowany przez 146 badaczy z ponad 100 instytucji, analizuje 54 wskaźniki dotyczące wpływu klimatu na zdrowie i wskazuje na narastające zagrożenia.
- Liczba zgonów związanych z upałami wzrosła o niemal 36%. W 2023 roku wysokie temperatury przyczyniły się do szacunkowo 710 tys. zgonów na świecie, z czego ponad 70% przypisano zmianom klimatu wywołanym działalnością człowieka.
- Inwestycje w czystą energię przynoszą korzyści zdrowotne. W 2025 roku globalne nakłady na czystą energię osiągnęły rekordowe 2,1 bln USD. Ograniczanie zanieczyszczenia powietrza pochodzącego ze spalania paliw kopalnych pomaga zapobiegać tysiącom przedwczesnych zgonów rocznie.
- WHO apeluje o uwzględnienie zdrowia w globalnej polityce klimatycznej. Priorytetami są ograniczanie emisji gazów cieplarnianych, rozwój systemów wczesnego ostrzegania, zwiększenie finansowania adaptacji oraz wzmacnianie odporności systemów ochrony zdrowia na ekstremalne zjawiska pogodowe.
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/28-10-2026-climate-change-is-a-growing-health-emergency–lancet-countdown-warns
- https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(26)01779-4/abstract
