Coraz częstsze i dłużej utrzymujące się fale upałów nie są już wyłącznie problemem związanym z udarami cieplnymi czy odwodnieniem. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) alarmuje, że rosnące temperatury stwarzają coraz lepsze warunki do rozprzestrzeniania się wielu chorób zakaźnych. Dotyczy to zarówno zakażeń przenoszonych przez żywność, wodę, komary i kleszcze, jak i zagrożeń wynikających z postępujących zmian klimatycznych. Eksperci podkreślają, że skuteczna odpowiedź wymaga nie tylko działań na poziomie pojedynczych państw, ale także ścisłej współpracy międzynarodowej oraz wdrażania strategii adaptacji do zmian klimatu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego dłuższe i cieplejsze lata zwiększają ryzyko rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych w Europie.
- Które cztery grupy zagrożeń zdrowotnych ECDC uznaje obecnie za najważniejsze w okresie letnim.
- Jakie działania profilaktyczne pomagają ograniczyć ryzyko zakażeń przenoszonych przez żywność, wodę, komary i kleszcze.
- Dlaczego podejście „Jedno Zdrowie” (One Health) odgrywa coraz większą rolę w ochronie zdrowia publicznego w dobie zmian klimatu.
Dłuższe i cieplejsze lata sprzyjają rozwojowi patogenów
Według ECDC problem nie wynika wyłącznie z pojedynczych fal upałów. Znacznie większym wyzwaniem są stale rosnące średnie temperatury oraz wydłużający się okres ciepłej pogody, które zmieniają warunki środowiskowe w całej Europie. Wyższe temperatury wpływają na:
- szybszy rozwój bakterii w żywności,
- wydłużenie sezonu aktywności komarów i kleszczy,
- rozszerzanie zasięgu gatunków przenoszących choroby zakaźne,
- tworzenie korzystnych warunków dla bakterii rozwijających się w wodach przybrzeżnych.
W efekcie infekcje, które jeszcze kilkanaście lat temu były rzadkie lub ograniczone do wybranych regionów Europy, mogą pojawiać się coraz częściej.
Choroby przenoszone przez żywność pozostają jednym z największych zagrożeń latem
ECDC zwraca uwagę, że zakażenia pokarmowe należą do najczęściej występujących chorób zakaźnych w sezonie letnim. Wysokie temperatury sprzyjają szybkiemu namnażaniu bakterii w żywności, szczególnie wtedy, gdy produkty są niewłaściwie przechowywane lub przygotowywane. Aby zmniejszyć ryzyko zakażenia, eksperci zalecają:
- dokładne mycie owoców i warzyw,
- przestrzeganie zasad higieny podczas przygotowywania posiłków,
- odpowiednią obróbkę termiczną żywności,
- szczególnie dokładne gotowanie mięsa i owoców morza.
Właściwe postępowanie z żywnością pozostaje jednym z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów zapobiegania zakażeniom.
Cieplejsze morza zwiększają ryzyko wibriozy
Szczególną uwagę ECDC zwraca na wibriozę, czyli zakażenie wywoływane przez bakterie z rodzaju Vibrio. Drobnoustroje te najlepiej rozwijają się w ciepłych wodach o niewielkim zasoleniu, takich jak:
- Morze Bałtyckie,
- ujścia rzek,
- przybrzeżne laguny.
W związku z rosnącym zagrożeniem ECDC udostępniło zaktualizowaną interaktywną mapę prognozującą obszary o podwyższonym ryzyku zakażeń. Aby ograniczyć ryzyko infekcji, eksperci zalecają:
- unikanie kąpieli z otwartymi ranami, zadrapaniami lub świeżymi piercingami,
- spożywanie wyłącznie odpowiednio ugotowanych owoców morza.
Komary przenoszące dengę i chikungunyę pojawiają się w nowych regionach Europy
Zmiany klimatu sprzyjają również rozprzestrzenianiu się inwazyjnych gatunków komarów. Dłuższe, cieplejsze i bardziej wilgotne sezony umożliwiają ich przetrwanie oraz rozmnażanie na terenach, gdzie wcześniej praktycznie nie występowały. To zwiększa ryzyko transmisji takich chorób jak:
- denga,
- chikungunya,
- gorączka Zachodniego Nilu.
Zdaniem ECDC zagrożenie to będzie prawdopodobnie narastać wraz z postępującym ociepleniem klimatu. Najważniejsze metody ochrony obejmują:
- stosowanie repelentów,
- noszenie odzieży zakrywającej ciało,
- używanie moskitier,
- montaż siatek w oknach,
- korzystanie z klimatyzacji,
- usuwanie stojącej wody z otoczenia domu i ogrodu, gdzie komary składają jaja.
Kleszcze pozostają aktywne przez coraz większą część roku
Nie tylko komary korzystają z łagodniejszych warunków pogodowych. ECDC podkreśla, że ocieplenie klimatu wydłuża również sezon aktywności kleszczy. Łagodniejsze zimy oraz wcześniejsze nadejście wiosny sprawiają, że pasożyty pozostają aktywne przez większą część roku. Kleszcze mogą przenosić m.in.:
- boreliozę,
- kleszczowe zapalenie mózgu (KZM).
Obie choroby mogą prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych oraz długotrwałych problemów zdrowotnych. Eksperci zalecają:
- noszenie długich rękawów i długich spodni podczas pobytu w lasach i parkach,
- dokładne oglądanie skóry po powrocie z terenów zielonych,
- szybkie usuwanie kleszczy,
- korzystanie ze szczepień przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu tam, gdzie są zalecane.
ECDC rozwija działania związane z adaptacją do zmian klimatu
Rosnące zagrożenie chorobami zakaźnymi wymaga nie tylko edukacji społeczeństwa, ale także zmian systemowych. ECDC regularnie ocenia przygotowanie państw członkowskich UE do reagowania na skutki zmian klimatu oraz ekstremalnych zjawisk pogodowych.
Najnowsze analizy pokazują, że około połowa państw członkowskich UE posiada krajowe plany adaptacji do zmian klimatu. Jednocześnie agencja podkreśla, że konieczne jest dalsze wdrażanie działań uwzględniających wpływ ekstremalnych zjawisk pogodowych na zdrowie publiczne.
Podejście „Jedno Zdrowie” ma coraz większe znaczenie
Jednym z filarów działań ECDC jest rozwój podejścia „Jedno Zdrowie” (One Health). Zakłada ono, że zdrowie ludzi jest nierozerwalnie związane ze zdrowiem zwierząt, roślin oraz środowiska naturalnego. Zmiany klimatyczne wpływają jednocześnie na wszystkie te obszary, dlatego skuteczne przeciwdziałanie nowym zagrożeniom wymaga współpracy:
- epidemiologów,
- lekarzy,
- weterynarzy,
- specjalistów ochrony środowiska,
- instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo żywności.
Według ECDC tylko interdyscyplinarne działania pozwolą skutecznie ograniczać skutki zmian klimatycznych dla zdrowia publicznego.
Główne wnioski
- ECDC ostrzega, że wydłużające się fale upałów i rosnące temperatury sprzyjają rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych, zwiększając zagrożenie dla zdrowia publicznego w całej Europie.
- Agencja wskazuje cztery główne obszary ryzyka: choroby przenoszone przez żywność, wibriozę, choroby przenoszone przez komary (m.in. dengę, chikungunyę i gorączkę Zachodniego Nilu) oraz choroby odkleszczowe, takie jak borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu.
- Najskuteczniejszą ochronę zapewniają proste działania profilaktyczne, m.in. właściwa higiena żywności, stosowanie repelentów, unikanie kontaktu otwartych ran z ciepłą wodą morską, kontrola obecności kleszczy oraz szczepienia przeciw KZM.
- Najnowsze oceny pokazują, że około połowa państw członkowskich UE posiada krajowe plany adaptacji do zmian klimatu, jednak ECDC podkreśla potrzebę dalszego wzmacniania współpracy między sektorami w ramach podejścia „Jedno Zdrowie” (One Health).
Źródło:
- https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/sustained-heatwaves-increase-risk-infectious-diseases-across-europe-ecdc-scales-action
