7 kwietnia 2026 r., w Światowy Dzień Zdrowia, Rzecznik Praw Obywatelskich uhonorował dr. n. med. Marka Balickiego odznaką „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka”. Wyróżnienie przyznano za wieloletnią działalność na rzecz systemu ochrony zdrowia oraz praw pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem psychiatrii. Uroczystość stała się jednocześnie okazją do szerszej refleksji nad kondycją systemu i rolą praw człowieka w opiece zdrowotnej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie znaczenie ma odznaka RPO „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka”.
- Jaką rolę w systemie ochrony zdrowia odgrywa perspektywa praw pacjenta.
- Jakie wyzwania stoją dziś przed systemem ochrony zdrowia w Polsce.
- Dlaczego model środowiskowy psychiatrii pozostaje kluczowym kierunkiem zmian.
Odznaka RPO dla Marka Balickiego
Rzecznik Praw Obywatelskich, Marcin Wiącek, wręczył odznakę honorową „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka” dr. n. med. Markowi Balickiemu – lekarzowi, specjaliście w dziedzinie anestezjologii i psychiatrii, byłemu ministrowi zdrowia oraz wieloletniemu uczestnikowi prac eksperckich na rzecz systemu ochrony zdrowia.
Jak zaznaczył Rzecznik, wyróżnienie ma nie tylko wymiar symboliczny, ale również praktyczny.
– Chciałbym, aby dzisiejsze wyróżnienie było sygnałem zachęcającym wszystkich ludzi związanych z systemem ochrony zdrowia w naszym kraju do zachowania szczególnej wrażliwości wszędzie tam, gdzie chodzi o dobro i godność pacjenta – podkreślał RPO.
Wiącek zwrócił uwagę, że znaczenie odznaki wynika przede wszystkim z dorobku jej laureatów. W przypadku Marka Balickiego jest to wieloletnia aktywność łącząca doświadczenie kliniczne, działalność publiczną i ekspercką.
System ochrony zdrowia a prawa człowieka
W trakcie wystąpienia Rzecznik odniósł się również do aktualnych wyzwań systemowych. Wskazał na utrzymujące się problemy finansowe, niedokończone reformy – szczególnie w obszarze zdrowia psychicznego – oraz rosnącą liczbę skarg kierowanych do Biura RPO.
Podkreślił, że zdrowie pozostaje jednym z kluczowych elementów praw jednostki, a działania instytucji publicznych powinny konsekwentnie uwzględniać perspektywę pacjenta.
– Przede wszystkim jednak w naszych działaniach priorytet ma zawsze zapewnienie poszanowania godności pacjenta. Tak rozumiemy naszą rolę i misję. I tego oczekujemy również od wszystkich osób związanych z ochroną zdrowia. Aby w swojej pracy i działaniach perspektywę zawodową – naukowca, lekarza, pielęgniarki, ratownika medycznego czy urzędnika lub polityka – łączyli z perspektywą obrońcy praw człowieka. Aby każdy w miarę możliwości stosował się do klasycznej zasady etyki lekarskiej: dobro chorego najwyższym prawem – mówił Wiącek.
Laureat: psychiatria, prawa pacjenta i model środowiskowy
Dr Marek Balicki od lat angażuje się w rozwój psychiatrii środowiskowej oraz działania na rzecz deinstytucjonalizacji opieki. W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na potrzebę realnego wdrażania praw pacjentów, zwłaszcza osób z doświadczeniem kryzysu psychicznego.
– Dzisiejszy dzień daje okazję żeby przypomnieć o potrzebie poszanowania godności praw osób z doświadczeniem kryzysu zdrowia psychicznego oraz o potrzebie ochrony godności i praw osób z takim doświadczeniem – podkreślał dr Balicki.
Balicki podkreślił, że mimo deklaracji systemowych nadal widoczna jest stygmatyzacja tej grupy pacjentów, również na poziomie instytucjonalnym. Wskazał, że działania w obszarze zdrowia psychicznego powinny koncentrować się na dwóch równoległych celach: zapewnieniu dostępnej pomocy oraz umożliwieniu pełnego uczestnictwa w życiu społecznym.
Istotnym elementem tej koncepcji pozostaje rozwój modelu środowiskowego, który zakłada ograniczenie hospitalizacji na rzecz opieki lokalnej i wsparcia w naturalnym środowisku pacjenta.
Kongres Zdrowia Psychicznego i integracja środowiska
Laureat przypomniał również o znaczeniu inicjatyw środowiskowych, takich jak Kongres Zdrowia Psychicznego, który doprowadził do integracji różnych grup zaangażowanych w system – od specjalistów po osoby z doświadczeniem choroby i ich bliskich.
Jak zaznaczył, to właśnie dialog między tymi środowiskami umożliwił rozpoczęcie procesu transformacji systemu w 2018 r. oraz wypracowanie wspólnego kierunku zmian.
W jego ocenie kluczowe jest utrzymanie tej współpracy oraz realne włączanie pacjentów i ich rodzin w procesy decyzyjne.
Data uroczystości nie była przypadkowa
Uroczystość odbyła się w dniu obchodów Światowy Dzień Zdrowia, ustanowionego przez Światowa Organizacja Zdrowia w 1948 r. i obchodzonego od 1950 r.
Wybór tej daty nie był przypadkowy – podkreśla ona globalny kontekst zdrowia jako prawa człowieka oraz potrzebę podejmowania działań systemowych na rzecz poprawy jego dostępności i jakości.
Kim jest Marek Balicki?
Marek Balicki to lekarz, specjalista w dziedzinie anestezjologii i psychiatrii, absolwent Akademii Medycznej w Gdańsku. W swojej karierze pełnił funkcję ministra zdrowia (2003 oraz 2004–2005), był także wiceministrem zdrowia i uczestniczył w pracach nad reformą systemu.
Działał m.in. w Komitecie Bioetyki PAN oraz Narodowej Radzie Rozwoju przy Prezydencie RP (2015–2025). Kierował Biurem ds. Pilotażu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego i zarządzał placówkami medycznymi. Jest autorem licznych publikacji z zakresu zdrowia publicznego, polityki zdrowotnej i praw pacjenta.
Obecnie pełni funkcję współprzewodniczącego Komisji Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego przy RPO.
Główne wnioski
- 7 kwietnia 2026 r., w Światowy Dzień Zdrowia, RPO uhonorował dr. n. med. Marka Balickiego odznaką „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka”.
- Wyróżnienie dotyczy wieloletniej działalności na rzecz systemu ochrony zdrowia i praw pacjenta, szczególnie w obszarze psychiatrii.
- RPO wskazuje na trwałe problemy systemowe, w tym niedofinansowanie, niedokończone reformy i rosnącą liczbę skarg pacjentów.
- Kluczowym kierunkiem zmian pozostaje model środowiskowy psychiatrii oraz realne włączanie pacjentów w procesy decyzyjne.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-odznaka-honorowa-dr-marek-balicki
