Coraz więcej państw podejmuje działania na rzecz zdrowego starzenia się, rozwija opiekę długoterminową i wprowadza rozwiązania chroniące osoby starsze przed dyskryminacją. Jednocześnie finansowanie tych działań pozostaje niewystarczające. Śródokresowy raport z realizacji Dekady Zdrowego Starzenia się ONZ (2021–2030) pokazuje, że bez zwiększenia inwestycji samo wydłużanie życia nie zagwarantuje ludziom zdrowia, samodzielności i odpowiedniej jakości życia w starszym wieku.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie postępy osiągnięto w pierwszej połowie Dekady Zdrowego Starzenia się ONZ (2021–2030) i w ilu krajach rozwijane są rozwiązania wspierające osoby starsze.
- Jakie są największe luki wskazane w raporcie ONZ, dotyczące m.in. finansowania opieki długoterminowej, dostępu do urządzeń wspomagających oraz monitorowania zdrowia osób starszych.
- Dlaczego wydłużenie życia nie oznacza automatycznie większej liczby lat przeżytych w zdrowiu i jakie wyzwania stwarza szybkie starzenie się światowej populacji.
- Dlaczego WHO i partnerzy ONZ wzywają państwa do zwiększenia inwestycji w zdrowe starzenie się do 2030 roku oraz rozwoju zintegrowanej i długoterminowej opieki.
ONZ podsumowuje pierwszą połowę Dekady Zdrowego Starzenia się
Sekretarz Generalny ONZ przekazał 81. sesji Zgromadzenia Ogólnego śródokresowy raport dotyczący realizacji Dekady Zdrowego Starzenia się ONZ (2021–2030). Dokument został przygotowany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) we współpracy z Międzyagencyjną Grupą ONZ ds. Starzenia się. W jego opracowaniu uczestniczyło 13 podmiotów systemu ONZ, Grupa Banku Światowego oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Raport stanowi podsumowanie pierwszych pięciu lat globalnej inicjatywy i wskazuje obszary, w których konieczne jest przyspieszenie działań do 2030 roku.
Jednym z największych wyzwań pozostaje skala zmian demograficznych. Liczba osób w wieku co najmniej 60 lat przekroczyła 1 mld już w 2020 roku, natomiast do 2050 roku ma wzrosnąć do około 2,1 mld. Najszybsze tempo starzenia się społeczeństw spodziewane jest w krajach o niskich i średnich dochodach. Co ważne, wydłużenie życia nie oznacza automatycznie większej liczby lat przeżytych w zdrowiu. Według raportu w latach 2000–2023 zwiększyła się globalna różnica pomiędzy oczekiwaną długością życia, a oczekiwaną długością życia w zdrowiu w wieku 60 lat.
Dodatkowo szacuje się, że 71 proc. nadmiarowych zgonów związanych z pandemią COVID-19 w latach 2020–2023 dotyczyło osób mających co najmniej 60 lat.
Dłuższe życie jest jednym z największych osiągnięć ludzkości, ale nie możemy sobie gratulować, pozostawiając miliony bez zdrowia i wsparcia, powiedziała dr Pascale Allotey, dyrektor Departamentu Zdrowia Seksualnego, Reprodukcyjnego, Matek, Dzieci i Młodzieży oraz Starzenia się, WHO. Pierwsza połowa Dekady pokazała, co jest możliwe. Druga połowa musi dotyczyć skalowania i finansowania postępu, aby zaspokoić potrzeby i prawa osób starszych.
Więcej państw chroni osoby starsze i rozwija opiekę długoterminową
Raport pokazuje postęp w kilku kluczowych obszarach. Odsetek państw posiadających przepisy przeciwdziałające dyskryminacji ze względu na wiek zwiększył się z 44,5 proc. w 2018 roku do 57,7 proc. Jednocześnie 56,7 proc. krajów posiada obecnie krajowe polityki dotyczące opieki długoterminowej. Jeszcze w 2023 roku odsetek ten wynosił 49 proc. Ponadto 54,6 proc. państw wdrożyło specjalne programy służące tworzeniu środowisk przyjaznych osobom starszym, a taki sam odsetek prowadzi kompleksową ocenę ich stanu zdrowia i sytuacji społecznej.
Znaczenie ma również rozwój opieki świadczonej blisko miejsca zamieszkania. Nowe wytyczne WHO dotyczące usług opieki długoterminowej oraz zintegrowanej opieki nad osobami starszymi, czyli ICOPE, mają wspierać przebudowę systemów ochrony zdrowia. Coraz więcej państw włącza takie świadczenia do krajowych pakietów powszechnej opieki zdrowotnej. Równolegle rozwijane są szkolenia dla pracowników ochrony zdrowia, programy podnoszenia kompetencji oraz cyfrowe narzędzia wspierające opiekę.
Ten raport pokazuje, że Dekada Zdrowego Starzenia się przynosi efekty – powiedziała dr Ritu Sadana, szefowa Sekretariatu WHO ds. Dekady Zdrowego Starzenia się ONZ. Coraz więcej krajów wprowadza przepisy przeciwko dyskryminacji ze względu na wiek, zapewnia zintegrowaną opiekę, wzmacnia systemy opieki długoterminowej i tworzy przyjazne dla osób starszych środowiska niż kiedykolwiek wcześniej, we wszystkich regionach i na wszystkich poziomach dochodów. Postęp jest jednak nierównomierny, a w jednym obszarze regresywny: mniej krajów zgłasza aktywne fora wielostronne poświęcone starzeniu się – spadek z 53,1% w 2020 roku do 43,3% obecnie. Druga połowa tej Dekady musi przełożyć zobowiązania na rezultaty, w każdym kraju.
Finansowanie zdrowego starzenia się pozostaje poważnym problemem
Za jednym z najważniejszych ograniczeń dalszych zmian stoją pieniądze. Aż 33,8 proc. państw objętych raportem dysponuje bardzo niewielkimi środkami na rozwój opieki długoterminowej lub nie przeznacza ich na ten cel wcale. Problem dotyczy także dostępu do technologii wspomagających. Tylko 45,4 proc. krajów posiada przepisy gwarantujące dostęp do takich urządzeń jak aparaty słuchowe, okulary czy balkoniki. Tymczasem mogą one bezpośrednio wpływać na możliwość zachowania sprawności, niezależności i uczestnictwa osób starszych w życiu społecznym.
Szczególnie duża luka dotyczy danych. Zaledwie 22,7 proc. państw jest w stanie monitorować stan zdrowia osób starszych w czasie. To najniższy wynik wśród kluczowych wskaźników ocenianych w ramach Dekady. Brak reprezentatywnych danych utrudnia projektowanie skutecznych polityk publicznych. Osoby w tym samym wieku mogą bowiem znacząco różnić się stanem zdrowia, sprawnością, sytuacją społeczną oraz zapotrzebowaniem na opiekę. Dlatego raport wzywa państwa do zapewnienia stabilnego finansowania poprzez budżety i plany krajowe, współpracę rozwojową oraz nowe mechanizmy finansowe.
Inwestycje w zdrowe starzenie się mogą przynosić oszczędności
Autorzy raportu zwracają uwagę, że finansowania zdrowego starzenia się nie należy rozpatrywać wyłącznie jako rosnącego kosztu dla państwa.
Inwestowanie w zdrowe starzenie się to nie tylko koszt; to jedna z inwestycji przynoszących najwyższy zwrot, na jakie rząd może się zdecydować – powiedziała Fiona Stewart, Global Lead for Ageing and Pensions w Grupie Banku Światowego. Kraje, które wcześnie inwestują w zintegrowaną i długoterminową opiekę, odnotowują oszczędności wielokrotnie przewyższające koszty początkowe. Dowody zawarte w tym raporcie stanowią argument ekonomiczny; obecnie potrzebne jest przewidywalne finansowanie na poziomie krajowym, aby móc działać w tym zakresie, a także działania wspierające starszych przedsiębiorców i srebrną gospodarkę.
Z punktu widzenia systemów ochrony zdrowia znaczenie ma więc nie tylko zwiększenie nakładów, lecz także ich odpowiednio wczesne kierowanie na profilaktykę, utrzymanie sprawności, zintegrowaną opiekę i usługi długoterminowe.
Osoby starsze powinny współtworzyć politykę zdrowotną
Ważnym elementem raportu są również doświadczenia samych osób starszych. Uwzględniono m.in. wyniki wielojęzycznego globalnego badania przeprowadzonego przez Międzynarodową Federację ds. Starzenia się, w którym uczestniczyło ponad 1000 osób z 58 państw. WHO i pozostali partnerzy ONZ podkreślają, że druga połowa Dekady powinna przynieść nie tylko szybsze wdrażanie istniejących zobowiązań, lecz także większe zaangażowanie osób starszych w tworzenie rozwiązań, które bezpośrednio ich dotyczą.
Jednocześnie nie wszystkie wskaźniki zmierzają w dobrym kierunku. Odsetek państw zgłaszających funkcjonowanie aktywnych wielostronnych forów poświęconych starzeniu się zmniejszył się z 53,1 proc. w 2020 roku do 43,3 proc.
Dekada Zdrowego Starzenia się ONZ – czym jest?
Dekada Zdrowego Starzenia się ONZ obejmuje lata 2021–2030 i została ogłoszona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w grudniu 2020 roku. Jest globalną inicjatywą angażującą rządy, organizacje międzynarodowe, społeczeństwo obywatelskie, sektor prywatny, środowisko akademickie oraz osoby starsze.
Jej nadrzędnym celem jest poprawa jakości życia osób starszych, ich rodzin i społeczności. Działania koncentrują się m.in. na przeciwdziałaniu dyskryminacji ze względu na wiek, tworzeniu środowisk przyjaznych osobom starszym, zapewnieniu zintegrowanej opieki oraz dostępu do odpowiedniej opieki długoterminowej. Inicjatywę koordynuje WHO we współpracy z Międzyagencyjną Grupą ONZ ds. Starzenia się. Śródokresowy raport „Wdrażanie Dekady Zdrowego Starzenia się Organizacji Narodów Zjednoczonych (2021–2030)” został przedstawiony jako dokument A/81/366.
Główne wnioski
- Liczba osób w wieku 60 lat i starszych ma wzrosnąć z ponad 1 mld w 2020 roku do około 2,1 mld w 2050 roku. ONZ podkreśla, że wydłużenie życia musi iść w parze z inwestycjami w zdrowie, sprawność i samodzielność osób starszych.
- 57,7 proc. krajów posiada obecnie przepisy przeciwdziałające dyskryminacji ze względu na wiek, a 56,7 proc. krajowe polityki opieki długoterminowej. Raport wskazuje więc na postęp w realizacji Dekady Zdrowego Starzenia się ONZ (2021–2030).
- 33,8 proc. państw ma bardzo niewielkie środki na rozwój opieki długoterminowej lub nie przeznacza ich na ten cel wcale. Jednocześnie tylko 45,4 proc. krajów posiada przepisy zapewniające dostęp do urządzeń wspomagających, takich jak aparaty słuchowe, okulary czy balkoniki.
- Zaledwie 22,7 proc. krajów jest w stanie monitorować stan zdrowia osób starszych w czasie. WHO i partnerzy ONZ wskazują, że druga połowa Dekady powinna koncentrować się na zwiększeniu finansowania, poprawie systemów danych i wdrażaniu skutecznych rozwiązań na większą skalę.
Źródło:
- http://who.int/news/item/01-10-2026-un-decade-of-healthy-ageing-midpoint-report-finds-progress–calls-for-greater-investment
