Problemy z koordynacją ruchową, spowolnienie ruchów czy mimowolne ruchy ciała od ponad stu lat są uznawane za jedne z możliwych objawów zaburzeń psychicznych. Dotychczas jednak nie było jasne, czy stanowią one uniwersalny wskaźnik pogarszającego się zdrowia psychicznego, czy raczej są charakterystyczne dla określonych jednostek chorobowych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie Clinical Psychological Science wskazuje, że prawdziwe mogą być oba scenariusze – nieprawidłowości motoryczne są zarówno markerem ogólnego ryzyka psychopatologii, jak i sygnałem konkretnych zaburzeń, takich jak psychoza czy depresja.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dowiesz się, dlaczego zaburzenia motoryczne mogą być jednym z pierwszych sygnałów zwiększonego ryzyka chorób psychicznych.
- Poznasz wyniki badania, które pokazują związek problemów z koordynacją, dyskinez i aktywności fizycznej z objawami psychopatologicznymi.
- Zrozumiesz, czym jest Hierarchiczna Taksonomia Psychopatologii (HiToP) i dlaczego pomaga lepiej analizować zależności między objawami.
- Dowiesz się, jak ocena funkcji motorycznych może w przyszłości wspierać wcześniejszą diagnostykę i leczenie zaburzeń psychicznych.
Objawy motoryczne od dawna są łączone z zaburzeniami psychicznymi
Związek pomiędzy funkcjonowaniem układu ruchu, a zdrowiem psychicznym jest znany psychiatrii od XIX wieku. Objawy motoryczne obserwowano przede wszystkim u osób z psychozą i schizofrenią, jednak z czasem zaczęto je opisywać również u pacjentów z:
- depresją,
- chorobą afektywną dwubiegunową,
- zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD),
- zaburzeniami ze spektrum autyzmu.
Do najczęściej analizowanych nieprawidłowości należą zaburzenia koordynacji ruchowej, spowolnienie ruchowe, dyskinezy, czyli mimowolne ruchy, a także poziom aktywności fizycznej. Jak podkreślają autorzy badania, funkcje motoryczne są łatwe do obiektywnego pomiaru, dobrze poznane pod względem neurobiologicznym i odgrywają kluczową rolę zarówno w codziennym funkcjonowaniu, jak i relacjach społecznych.
Czy objawy motoryczne wskazują na konkretną chorobę psychiczną?
Jednym z głównych celów badania było ustalenie, czy zaburzenia motoryczne są uniwersalnym markerem ryzyka wszystkich chorób psychicznych, czy też mogą pomagać w przewidywaniu konkretnych zaburzeń. Jessica Fattal z laboratorium profesora Vijaya Mittala na Northwestern University wyjaśnia:
Kiedy zaobserwowano coś od bardzo wczesnych czasów, gdy zaczęto podejrzewać zaburzenia, to o czymś świadczy.
Badaczka zwraca uwagę, że przez lata brakowało narzędzi pozwalających jednocześnie analizować wiele wymiarów psychopatologii. Jak dodaje:
Czy objawy motoryczne są po prostu szeroko powiązane z jakąkolwiek psychopatologią i nie da się ich w ogóle rozróżnić? A może, na przykład, w psychozie są bardzo ważne, ale w lęku nie mają ze sobą żadnego związku?
HiToP pozwala spojrzeć na zdrowie psychiczne jako kontinuum
Do analizy badacze wykorzystali Hierarchiczną Taksonomię Psychopatologii (HiToP), czyli nowoczesny model klasyfikacji zaburzeń psychicznych. W przeciwieństwie do tradycyjnych systemów diagnostycznych HiToP nie traktuje poszczególnych chorób jako całkowicie odrębnych jednostek. Zamiast tego zakłada, że zaburzenia psychiczne tworzą kontinuum wzajemnie powiązanych objawów.
Model obejmuje szerokie wymiary psychopatologii, takie jak psychoza czy zaburzenia internalizacyjne, które następnie dzielą się na bardziej szczegółowe grupy objawów, między innymi:
- lęk,
- stres,
- dysocjację,
- manię,
- nadużywanie substancji psychoaktywnych.
Jak wyjaśnia Jessica Fattal:
To model, który potrafi zadawać pytania o specyfikę różnych grup objawów w tej hierarchicznej strukturze, ale także pozwala na odmienne powiązanie objawów z różnymi rzeczami. Dodaje również: jesteśmy w stanie zadawać te pytania zarówno w obrębie [zaburzeń], jak i w ich obrębie, w sposób, w jaki niewiele innych systemów jest tak dobrze wyposażonych i skonstruowanych, by to robić.
Badanie objęło blisko 3500 osób bez wcześniejszej diagnozy psychiatrycznej
W badaniu uczestniczyło niemal 3500 osób, które wcześniej nie zgłaszały problemów ze zdrowiem psychicznym. Każdy uczestnik wypełnił zestaw kwestionariuszy oceniających:
- doświadczenia psychotyczne,
- objawy depresji,
- poziom lęku,
- manię,
- dysocjację,
- nadużywanie substancji psychoaktywnych.
Równocześnie oceniano obecność objawów motorycznych, takich jak:
- opóźnienia rozwoju ruchowego we wczesnym dzieciństwie,
- zaburzenia koordynacji,
- mimowolne ruchy (dyskinezy),
- poziom aktywności fizycznej.
Następnie badacze porównali kilka modeli statystycznych, aby sprawdzić, czy objawy motoryczne lepiej przewidują ogólne ryzyko psychopatologii, czy konkretne grupy zaburzeń.
Zaburzenia motoryczne wiążą się zarówno z ogólnym ryzykiem, jak i określonymi zaburzeniami
Analizy wykazały, że najlepsze dopasowanie uzyskały modele obejmujące od pięciu do ośmiu czynników psychopatologii. Jak podsumowuje Jessica Fattal:
Modele bardziej skupione na objawach wypadły lepiej pod każdym względem. Wydawało się, że najlepiej sprawdzało się od pięciu do ośmiu czynników, co oznacza, że różnicowanie objawów ma pewną wartość.
Badanie wykazało, że:
- zaburzenia koordynacji oraz dyskinezy dodatnio korelują z nasileniem stresu, lęku i dysocjacji,
- większe nasilenie objawów motorycznych wiąże się z większym nasileniem psychopatologii,
- wyższa aktywność fizyczna dodatnio koreluje z objawami manii oraz nadużywaniem substancji psychoaktywnych,
- jednocześnie aktywność fizyczna była ujemnie związana z lękiem, strachem i wycofaniem społecznym.
Jak zauważa badaczka:
Badane objawy psychologiczne są powiązane z innymi objawami motorycznymi, ale być może istnieje jedynie zróżnicowanie w ilości, w jakiej są one z nimi powiązane. Dodaje również: w przypadku niektórych objawów motorycznych, takich jak aktywność fizyczna, istnieje również pewne zróżnicowanie w kierunku.
Wyniki potwierdzają dwie konkurencyjne hipotezy
Najważniejszy wniosek płynący z badania jest taki, że nieprawidłowości motoryczne nie są wyłącznie wskaźnikiem konkretnej choroby ani jedynie ogólnym markerem ryzyka. Jak podsumowuje Jessica Fattal: “to potwierdza obie teorie”.
Zdaniem autorów wyniki pokazują, że obraz zależności pomiędzy funkcjami motorycznymi, a zdrowiem psychicznym jest znacznie bardziej złożony niż wcześniej zakładano.
Co wyniki mogą oznaczać dla przyszłej diagnostyki psychiatrycznej?
Autorzy podkreślają, że łatwość oceny objawów motorycznych sprawia, iż mogą one stać się cennym elementem przyszłej diagnostyki psychiatrycznej. Jeżeli kolejne badania potwierdzą uzyskane wyniki, analiza funkcji motorycznych może pomóc:
- wcześniej identyfikować osoby zagrożone rozwojem zaburzeń psychicznych,
- monitorować postęp choroby,
- lepiej dobierać strategie terapeutyczne,
- rozwijać bardziej spersonalizowane modele opieki psychiatrycznej.
Jessica Fattal podsumowuje:
Najważniejszym wnioskiem jest to, że powinniśmy nadal myśleć o objawach motorycznych. Dodaje również: potrzebujemy więcej badań i ciągłego myślenia praktycznego o tym, jak możemy zintegrować te aspekty z praktyką i pomagać osobom z poważnymi zaburzeniami psychicznymi.
Główne wnioski
- Badanie z udziałem blisko 3500 osób wykazało, że nieprawidłowości motoryczne są związane zarówno z ogólnym ryzykiem zaburzeń psychicznych, jak i z bardziej specyficznymi problemami, takimi jak psychoza czy depresja.
- Zaburzenia koordynacji i dyskinezy dodatnio korelowały z nasileniem objawów stresu, lęku i dysocjacji, natomiast aktywność fizyczna wykazywała odmienne zależności z wybranymi wymiarami psychopatologii.
- Do analizy wykorzystano Hierarchiczną Taksonomię Psychopatologii (HiToP), która umożliwia ocenę zaburzeń psychicznych jako wzajemnie powiązanego spektrum objawów, a nie wyłącznie odrębnych jednostek chorobowych.
- Autorzy badania podkreślają, że objawy motoryczne mogą stać się ważnym elementem przyszłej diagnostyki psychiatrycznej, pomagając wcześniej identyfikować osoby zagrożone rozwojem zaburzeń psychicznych oraz lepiej monitorować przebieg choroby.
Źródło:
- https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/21677026261450607
- Association for Psychological Science
