Niemal jedna trzecia cywilnych mieszkańców Ukrainy spełnia kryteria zespołu stresu pourazowego (PTSD) lub złożonego PTSD (CPTSD). W reprezentatywnym badaniu obejmującym 2504 dorosłych odsetek ten wyniósł 31,2 proc. Naukowcy wskazują na ogromną skalę ekspozycji ludności na traumatyczne wydarzenia związane z trwającą wojną. Wyniki opublikowano w „European Journal of Psychotraumatology”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak często PTSD i złożone PTSD (CPTSD) występowały w reprezentatywnym badaniu cywilnych mieszkańców Ukrainy podczas trwającej wojny.
- Jakie są wyniki badania obejmującego 2504 dorosłych mieszkańców kontrolowanych przez ukraiński rząd regionów kraju.
- Jak doświadczenia związane z wojną, w tym przesiedlenie, ostrzał, utrata bliskich i zniszczenia, wiążą się ze zdrowiem psychicznym ludności cywilnej.
- Jakie czynniki wiązały się z większym prawdopodobieństwem spełniania kryteriów PTSD lub CPTSD oraz dlaczego wyniki są istotne dla planowania wsparcia psychologicznego i psychiatrycznego.
PTSD lub CPTSD u 31,2 proc. badanych
Badanie przedstawia ogólnokrajową ocenę zdrowia psychicznego cywilów mieszkających w kontrolowanych przez ukraiński rząd regionach kraju. Naukowcy przeprowadzili ankietę telefoniczną, która pozwoliła ocenić doświadczenie traumatycznych wydarzeń w ciągu całego życia, ekspozycję na traumę związaną z wojną oraz objawy zaburzeń psychicznych. Analiza danych 2504 dorosłych wykazała, że 31,2 proc. respondentów spełniało kryteria PTSD lub CPTSD. Kryteria PTSD spełniało 25,2 proc. badanych, natomiast złożonego PTSD – 6 proc.
Najbardziej uderzającym odkryciem w tych wynikach jest ogromna skala narażenia na traumę – mówi starsza autorka, dr Deirdre MacManus, wykładowczyni kliniczna psychiatrii sądowej w King’s College London (KCL).
Wojna oznacza wielokrotną ekspozycję na traumę
Większość uczestników zgłaszała doświadczenie wielu traumatycznych wydarzeń zarówno w ciągu życia, jak i podczas wojny. Obejmowały one m.in. pożary i eksplozje, ostrzał, zniszczenia wojenne, obrażenia, przymusowe przesiedlenia, a także zaginięcia lub śmierć członków rodziny i innych bliskich osób.
Pełnoskalowa rosyjska inwazja rozpoczęta w lutym 2022 roku pogłębiła obciążenie psychologiczne ludności, która już wcześniej doświadczała skutków konfliktu. Zagrożenie ostrzałem, utrata bliskich, zniszczenie miejsca zamieszkania, przesiedlenie oraz długotrwała niepewność mogą tworzyć środowisko ciągłego stresu. PTSD może rozwinąć się po doświadczeniu lub byciu świadkiem traumatycznego zdarzenia i wiązać się m.in. z natrętnymi wspomnieniami, lękiem, drażliwością czy zaburzeniami snu. CPTSD jest natomiast związane przede wszystkim z długotrwałą lub powtarzającą się traumą i obejmuje szerszy zakres trudności psychicznych.
Kto był bardziej narażony na PTSD i złożone PTSD?
Badacze zidentyfikowali kilka czynników związanych z większym prawdopodobieństwem spełniania kryteriów PTSD lub CPTSD. Należały do nich płeć żeńska, starszy wiek, niższy poziom wykształcenia, wcześniejsza służba wojskowa oraz przesiedlenie spowodowane wojną. Ryzyko było również większe wraz ze wzrostem liczby traumatycznych wydarzeń doświadczonych w ciągu życia i stresorów bezpośrednio związanych z wojną. Bycie singlem było natomiast jedynym czynnikiem specyficznie związanym z CPTSD, a nie PTSD. Autorzy zwracają przy tym uwagę, że problem nie ogranicza się do osób mieszkających w bezpośrednim sąsiedztwie frontu.
Należy pamiętać, że PTSD i CPTSD nie ograniczają się do weteranów ani osób przebywających w pobliżu stref działań wojennych. Są one również powszechne wśród innych grup silnie dotkniętych wojną, takich jak osoby wewnętrznie przesiedlone, osoby, które ucierpiały w wyniku ataków rakietowych i dronów na swoje miasta i miasteczka położone daleko od linii frontu, a także osoby opiekujące się rannymi lub z traumą – podkreśla prof. Wołodymyr Kulyk z Kijowskiej Szkoły Ekonomicznej.
PTSD częstsze niż złożone PTSD
Jednym z istotnych wyników badania była wyraźnie większa częstość PTSD niż CPTSD – odpowiednio 25,2 proc. i 6 proc. Zdaniem naukowców może to wskazywać, że reakcje psychologiczne podczas aktywnego konfliktu różnią się od obserwowanych po jego zakończeniu.
Może to sugerować, że reakcje psychologiczne na trwającą wojnę nie zawsze idealnie wpisują się w modele opracowane w warunkach pokonfliktowych. Gdy zagrożenie pozostaje aktywne i nieprzewidywalne, sposoby, w jakie ludzie doświadczają stresu pourazowego i adaptują się do niego, mogą być inne, co stanowi ważny obszar przyszłych badań – mówi dr Emma Facer-Irwin z KCL.
Badanie pokazuje skalę potrzeb w zakresie zdrowia psychicznego
Autorzy wskazują, że wyniki mogą mieć znaczenie dla planowania zarówno natychmiastowego, jak i długoterminowego wsparcia psychiatrycznego i psychologicznego w Ukrainie. Oprócz terapii skoncentrowanych na traumie istotne mogą być wsparcie społeczności, wzmacnianie więzi społecznych oraz działania dotyczące zdrowia psychicznego prowadzone na poziomie całej populacji. Badanie ma jednak ograniczenia. Dane zebrano w jednym punkcie podczas trwającej wojny, dlatego pokazują stan badanej populacji w określonym momencie, a nie zmiany objawów w czasie. Ponadto ocenę oparto na samoopisie respondentów, a nie diagnozie klinicznej.
Główne wnioski
- W reprezentatywnym badaniu obejmującym 2504 dorosłych 31,2 proc. respondentów spełniało kryteria PTSD lub złożonego PTSD. Kryteria PTSD spełniało 25,2 proc. badanych, a CPTSD – 6 proc.
- Większość uczestników zgłaszała liczne traumatyczne doświadczenia związane z wojną, w tym ostrzał, eksplozje, zniszczenia, obrażenia, przymusowe przesiedlenia oraz zaginięcia lub śmierć bliskich.
- Z większym prawdopodobieństwem PTSD lub CPTSD wiązały się m.in. płeć żeńska, starszy wiek, niższe wykształcenie, wcześniejsza służba wojskowa, przesiedlenie z powodu wojny oraz większa liczba doświadczeń traumatycznych.
- Autorzy podkreślają potrzebę długoterminowego rozwoju usług zdrowia psychicznego w Ukrainie. Badanie opierało się jednak na samoocenie objawów i danych zebranych w jednym punkcie trwającego konfliktu, dlatego nie pokazuje zmian stanu psychicznego w czasie.
Źródło:
- https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20008066.2026.2697563
