Choroby układu krążenia pozostają główną przyczyną zgonów na świecie, dlatego naukowcy intensywnie poszukują skutecznych metod ograniczania ich ryzyka. Coraz więcej uwagi poświęca się składnikom diety, które mogą wspierać zdrowie naczyń krwionośnych i serca. Najnowszy przegląd opublikowany w czasopiśmie Nutrients sugeruje, że polifenole obecne w borówkach i winogronach mogą korzystnie wpływać na funkcję śródbłonka, ciśnienie tętnicze oraz inne markery ryzyka sercowo-naczyniowego. Autorzy podkreślają jednak, że choć wyniki są obiecujące, nadal brakuje dowodów potwierdzających wpływ tych związków na zmniejszenie liczby zawałów serca, udarów mózgu czy zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak polifenole obecne w borówkach i winogronach mogą wpływać na zdrowie naczyń krwionośnych oraz które mechanizmy odpowiadają za ich potencjalne działanie kardioprotekcyjne.
- Jakie są wyniki największego przeglądu badań obejmującego 37 publikacji, w tym randomizowane badania kliniczne oraz metaanalizy dotyczące wpływu tych owoców na układ sercowo-naczyniowy.
- Które markery ryzyka sercowo-naczyniowego ulegały poprawie, a w jakich obszarach obecne dowody naukowe nadal pozostają niewystarczające.
- Dlaczego eksperci podkreślają potrzebę większych i długoterminowych badań klinicznych, zanim będzie można potwierdzić wpływ polifenoli na zmniejszenie ryzyka zawału serca i udaru mózgu.
Choroby serca nadal największym wyzwaniem zdrowotnym
Choroby układu krążenia należą do najczęstszych chorób niezakaźnych i pozostają główną przyczyną zgonów w Europie. Według autorów przeglądu odpowiadają one za ponad 60 milionów potencjalnie utraconych lat życia na kontynencie. Jednocześnie dieta jest uznawana za jeden z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Z tego względu naukowcy coraz częściej analizują wpływ bioaktywnych składników żywności na funkcjonowanie naczyń krwionośnych i serca.
Dlaczego borówki i winogrona budzą zainteresowanie naukowców?
Borówki oraz winogrona są bogatym źródłem polifenoli – naturalnych związków roślinnych o szerokim działaniu biologicznym. Szczególną uwagę zwracają:
- antocyjany,
- flawonoidy,
- resweratrol,
- inne związki fenolowe.
Badania eksperymentalne wskazują, że substancje te mogą:
- ograniczać stres oksydacyjny,
- zmniejszać stan zapalny,
- hamować utlenianie cholesterolu LDL,
- zmniejszać agregację płytek krwi,
- poprawiać funkcję śródbłonka naczyń,
- wspierać prawidłowe rozszerzanie naczyń krwionośnych.
Dodatkowo mikrobiota jelitowa przekształca część polifenoli do aktywnych metabolitów, które również mogą oddziaływać na układ sercowo-naczyniowy.
Resweratrol może wspierać pracę serca
Szczególne zainteresowanie wzbudza resweratrol, którego wysokie stężenia występują przede wszystkim w skórce ciemnych winogron. Według autorów przeglądu związek ten:
- wykazuje silne właściwości przeciwutleniające,
- działa przeciwzapalnie,
- wspiera biogenezę mitochondriów,
- może ograniczać przebudowę mięśnia sercowego,
- zmniejsza stres oksydacyjny poprzez regulację białek odpowiedzialnych za procesy utleniania.
Mechanizmy te mogą częściowo tłumaczyć obserwowane korzyści dla układu sercowo-naczyniowego.
Jak przeprowadzono analizę?
Autorzy wykonali systematyczny przegląd literatury naukowej opublikowanej od stycznia 2015 do kwietnia 2026 roku. Do analizy włączono:
- 20 randomizowanych badań klinicznych (RCT),
- 17 przeglądów systematycznych i metaanaliz.
Łącznie oceniono 37 publikacji, analizując wpływ borówek, winogron oraz ich bioaktywnych składników na:
- funkcję śródbłonka,
- ciśnienie tętnicze,
- markery zapalne,
- utlenianie cholesterolu LDL,
- agregację płytek krwi,
- profil lipidowy.
Jakość badań oceniano z wykorzystaniem uznanych narzędzi metodologicznych, w tym skali Jadad oraz AMSTAR-2.
Najsilniejsze dowody dotyczą funkcji naczyń krwionośnych
Najbardziej przekonujące wyniki dotyczyły poprawy funkcjonowania naczyń. Dwa wysokiej jakości przeglądy wykazały między innymi:
- istotną poprawę funkcji naczyń krwionośnych,
- obniżenie skurczowego ciśnienia tętniczego,
- zmniejszenie stężenia białka C-reaktywnego (CRP) po stosowaniu polifenoli z winogron w dawkach przekraczających 500 mg dziennie przez co najmniej 12 tygodni.
W jednym z przeglądów poprawę funkcji naczyń lub ciśnienia tętniczego odnotowano w 84% analizowanych badań z udziałem ludzi.
Randomizowane badania potwierdzają korzystny wpływ
Spośród badań klinicznych szczególnie interesujące były te dotyczące:
- całych winogron,
- ekstraktów z pestek winogron,
- wytłoków winogronowych,
- resweratrolu,
- borówek.
Badania wykazywały między innymi:
- poprawę rozszerzalności naczyń zależnej od przepływu (FMD),
- poprawę funkcji śródbłonka,
- obniżenie ciśnienia rozkurczowego,
- zmniejszenie peroksydacji lipidów,
- poprawę profilu lipidowego,
- wzrost aktywności paraoksonazy,
- redukcję markerów stresu oksydacyjnego.
Największe korzyści obserwowano zwłaszcza u osób z hipercholesterolemią oraz zaburzeniami metabolicznymi.
Borówki poprawiały sztywność tętnic u osób z zespołem metabolicznym
Na uwagę zasługuje jedno z wysokiej jakości badań RCT obejmujące 115 starszych mężczyzn z zespołem metabolicznym. Po sześciu miesiącach codziennego spożywania borówek zaobserwowano:
- poprawę funkcji śródbłonka,
- zmniejszenie sztywności tętnic.
Autorzy oszacowali, że wielkość uzyskanego efektu mogłaby odpowiadać potencjalnemu zmniejszeniu ryzyka chorób sercowo-naczyniowych o około 12–15%. Jednocześnie podkreślili, że badanie nie analizowało rzeczywistej liczby zawałów czy udarów.
Nowe odmiany czerwonych winogron wymagają dalszych badań
Przegląd uwzględnił również analizy nowo wyhodowanych odmian winogron stołowych o czerwonym miąższu. Odmiany te zawierały więcej:
- antocyjanów,
- związków fenolowych,
niż tradycyjne winogrona. Nie przeprowadzono jednak badań klinicznych z udziałem ludzi oceniających wpływ tych nowych odmian na zdrowie układu sercowo-naczyniowego. Autorzy zaznaczają, że potencjalne korzyści wynikają obecnie jedynie z analiz składu chemicznego oraz wcześniejszych badań nad innymi odmianami winogron.
Czy wyniki można bezpośrednio przełożyć na codzienną dietę?
Autorzy zwracają uwagę na kilka istotnych ograniczeń. Znaczna część analizowanych badań wykorzystywała:
- skoncentrowane ekstrakty,
- suplementy,
- proszki,
- czerwone wino,
a nie świeże owoce spożywane w typowej diecie. Ponadto badania różniły się dawkami, czasem trwania oraz zastosowanymi preparatami, co utrudnia bezpośrednie porównania. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że główna autorka ujawniła finansowanie swojego czasu pracy przez firmę Bloom Fresh International Limited, która opracowała odmiany czerwonych winogron omawiane w publikacji. Jednocześnie w artykule znalazło się również oświadczenie o braku finansowania zewnętrznego, co autorzy wskazują jako potencjalną niespójność wymagającą uwzględnienia podczas interpretacji wyników.
Potrzebne są większe badania kliniczne
Autorzy podkreślają, że obecne dowody sugerują korzystny wpływ polifenoli z borówek i winogron na markery ryzyka sercowo-naczyniowego, przede wszystkim funkcję śródbłonka i ciśnienie tętnicze. Nie oznacza to jednak, że wykazano już ich zdolność do zmniejszania ryzyka zawału serca, udaru mózgu czy zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych.
Dlatego kolejnym krokiem powinny być duże, długoterminowe randomizowane badania kliniczne z wykorzystaniem całych świeżych owoców oraz oceną twardych punktów końcowych, takich jak częstość incydentów sercowo-naczyniowych.
Główne wnioski
- Przegląd opublikowany w Nutrients objął 37 publikacji, w tym 20 randomizowanych badań klinicznych (RCT) oraz 17 przeglądów systematycznych i metaanaliz, analizujących wpływ polifenoli z borówek i winogron na zdrowie układu sercowo-naczyniowego.
- Najsilniejsze dowody wskazują, że polifenole mogą poprawiać funkcję śródbłonka, obniżać ciśnienie tętnicze oraz zmniejszać markery stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego. W jednym z przeglądów poprawę funkcji naczyń lub ciśnienia odnotowano w 84% analizowanych badań, a suplementacja polifenolami z winogron w dawce powyżej 500 mg dziennie przez co najmniej 12 tygodni wiązała się z obniżeniem stężenia białka C-reaktywnego (CRP).
- Jedno z wysokiej jakości badań RCT z udziałem 115 starszych mężczyzn z zespołem metabolicznym wykazało, że codzienne spożywanie borówek przez sześć miesięcy poprawiało funkcję śródbłonka i zmniejszało sztywność tętnic. Autorzy oszacowali, że obserwowany efekt mógłby odpowiadać potencjalnej redukcji ryzyka chorób sercowo-naczyniowych o 12–15%, jednak nie oceniano rzeczywistych incydentów sercowo-naczyniowych.
- Mimo obiecujących wyników nie potwierdzono jeszcze, że spożywanie polifenoli z borówek i winogron zmniejsza ryzyko zawału serca, udaru mózgu lub zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych. Autorzy podkreślają potrzebę dużych, długoterminowych badań klinicznych z wykorzystaniem całych świeżych owoców i oceną klinicznie istotnych punktów końcowych.
Źródło:
- https://www.mdpi.com/2072-6643/18/12/1968
