Konflikt udowo-panewkowy (FAI) jest jedną z najczęstszych przyczyn bólu biodra u młodych, aktywnych fizycznie osób. Mimo że fizjoterapia jest rekomendowana jako leczenie pierwszego wyboru, dotychczas brakowało badań porównujących skuteczność różnych modeli postępowania. Wyniki niedawno opublikowanego randomizowanego badania (RCT) dostarczają nowych informacji na temat roli treningu siłowego i rozciągania w leczeniu FAI.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie efekty przyniosły trening siłowy i ćwiczenia rozciągające u pacjentów z konfliktem udowo-panewkowym.
- Dlaczego trening siłowy nie wykazał przewagi w głównym punkcie końcowym, mimo częściej zgłaszanej poprawy bólu.
- Jak wyglądał 6-miesięczny program fizjoterapii zastosowany w badaniu PhysioFIRST.
- Jakie ograniczenia badania należy uwzględnić przy interpretacji jego wyników.
Co zbadano?
Celem badania było porównanie skuteczności dwóch modeli fizjoterapii u pacjentów z FAI. Do randomizowanego badania włączono 154 pacjentów w wieku 18–50 lat z potwierdzonym klinicznie i radiologicznie konfliktem udowo-panewkowym. Uczestników losowo przydzielono do jednej z dwóch grup:
- STRENGTH – realizującej 6-miesięczny program treningu siłowego
- STRETCH – wykonującej standaryzowany program ćwiczeń rozciągających.
W obu grupach leczenie prowadzone było przez fizjoterapeutów przeszkolonych przez autorów badania, a jego skuteczność oceniano przede wszystkim na podstawie zmian jakości życia związanej z funkcją stawu biodrowego oraz zmian w siłach mięśni kończyn dolnych.
Jak wyglądała interwencja?
Obie grupy uczestniczyły w 6-miesięcznym programie fizjoterapii prowadzonym przez przeszkolonych przez autorów badania fizjoterapeutów. Interwencję podzielono na dwa etapy. W pierwszych trzech miesiącach pacjenci odbyli 6 konsultacji fizjoterapeutycznych oraz 12 nadzorowanych sesji ćwiczeń. Dodatkowo zalecano wykonywanie dwóch samodzielnych treningów tygodniowo. W tym okresie fizjoterapeuci regularnie modyfikowali program ćwiczeń, dostosowując go do postępów uczestników.
W kolejnych trzech miesiącach uczestnicy kontynuowali terapię przede wszystkim samodzielnie. W ramach badania otrzymali trzymiesięczny dostęp do siłowni oraz odbywali comiesięczne wizyty kontrolne z fizjoterapeutą, podczas których monitorowano postępy i w razie potrzeby modyfikowano program ćwiczeń.
Program ćwiczeń siłowych miał charakter zindywidualizowany. Obejmował progresywny trening mięśni stawu biodrowego oraz mięśni tułowia, ćwiczenia funkcjonalne, elementy treningu plyometrycznego, stopniowy powrót do aktywności fizycznej lub sportu, edukację oraz, w uzasadnionych przypadkach, terapię manualną. Dobór ćwiczeń i obciążeń był dostosowywany do możliwości oraz celów każdego uczestnika, a ich celem była poprawa zarówno hipertrofii, wytrzymałości jak i mocy. Program obejmował edukację pacjenta w tematyce schorzenia oraz rekomendacji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczących zalecanej tygodniowej dawki aktywności fizycznej.
Grupa STRETCH realizowała standaryzowany program ćwiczeń rozciągających mięśnie kończyny dolnej i okolicy biodra. Program również obejmował edukację oraz zalecenia dotyczące aktywności fizycznej zgodne z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). W przeciwieństwie do grupy wykonującej trening siłowy ćwiczenia nie były indywidualizowane, lecz realizowane według wcześniej ustalonego schematu.
Istotnym elementem projektu było zapewnienie obu grupom porównywalnej liczby wizyt oraz podobnego kontaktu z fizjoterapeutą. Dzięki temu oceniano przede wszystkim wpływ rodzaju zastosowanych ćwiczeń, a nie różnic w intensywności opieki terapeutycznej.
Najważniejsze wyniki
Po 6 miesiącach nie stwierdzono istotnych różnic między grupami w zakresie głównego punktu końcowego badania (ang.: primary outcomes), czyli jakości życia związanej z funkcją stawu biodrowego ocenianą z wykorzystaniem kwestionariusza iHOT-33. W obu grupach odnotowano poprawę przekraczającą dwukrotnie minimalną klinicznie istotną zmianę.
Drugą miarą primary outcomes były kwestionariusze zmiany odczuwanego bólu i funkcjonowania, kolejno GROC-pain i GROC-function. Pierwotnie nie wykazano istotnych różnic pomiędzy grupami, lecz po wprowadzeniu podziału na “stan się poprawił” i “stan się nie poprawił” dla wyników GROC-pain, otrzymano istotnie lepsze wyniki w grupie poddawanej treningowi siłowemu. 72% tej grupy odczuwało poprawę w porównaniu do 52% z grupy poddawanej treningowi rozciągającemu.
Jednocześnie analiza drugorzędowych punktów końcowych (ang.: secondary outcomes) nie wykazała istotnych różnice pomiędzy grupami dla wykorzystanych wskaźniki wyników zgłaszanych przez pacjenta (ang.: patient-reported outcome measures; PROMs). Co jednak spodziewane, wykazano istotne różnice w sile mięśniowej dla mięśni wykonujących przywiedzenie, odwiedzenie oraz rotację zewnętrzną i wewnętrzną stawu biodrowego w grupie poddawanej treningowi siłowemu.
W żadnej z grup nie odnotowano działań niepożądanych związanych z zastosowaną terapią.
Co oznaczają wyniki?
Wyniki badania dostarczają nowych argumentów przemawiających za stosowaniem fizjoterapii jako leczenia zachowawczego u pacjentów z konfliktem udowo-panewkowym. Oba analizowane modele postępowania doprowadziły do klinicznie istotnej poprawy jakości życia związanej z funkcją stawu biodrowego, co wskazuje, że odpowiednio zaplanowany i prowadzony program rehabilitacji może przynieść wymierne korzyści.
Jednocześnie badanie pokazuje, że nie każda przewaga jednej metody nad drugą musi być widoczna w głównym punkcie końcowym badania. Chociaż trening siłowy nie okazał się skuteczniejszy od programu ćwiczeń rozciągających pod względem poprawy jakości życia, to pacjenci realizujący ten model terapii częściej zgłaszali poprawę oraz uzyskali większy przyrost siły mięśniowej. Z klinicznego punktu widzenia może to przemawiać za uwzględnieniem progresywnego treningu oporowego jako jednego z podstawowych elementów rehabilitacji osób z konfliktem udowo-panewkowym.
Autorzy zwracają jednak uwagę, że uzyskane wyniki nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, iż to właśnie rodzaj wykonywanych ćwiczeń odpowiadał za obserwowane efekty. Obie grupy uczestniczyły w intensywnym, sześciomiesięcznym programie fizjoterapii, obejmującym regularny kontakt z terapeutą, edukację oraz zalecenia dotyczące aktywności fizycznej. Niewykluczone więc, że za znaczną część poprawy odpowiadały elementy wspólne dla obu interwencji, a nie wyłącznie zastosowanie ćwiczeń siłowych lub rozciągających.
W praktyce oznacza to, że fizjoterapia u pacjentów z konfliktem udowo-panewkowym nie powinna sprowadzać się wyłącznie do wyboru konkretnego rodzaju ćwiczeń. Równie istotne wydają się odpowiednio długi czas prowadzenia terapii, systematyczna progresja obciążeń, edukacja pacjenta oraz utrzymanie regularnej aktywności fizycznej. To właśnie kompleksowe podejście może odgrywać kluczową rolę w osiąganiu trwałej poprawy stanu klinicznego.
Ograniczenia badania
Interpretując wyniki badania, należy uwzględnić kilka jego ograniczeń. Przede wszystkim porównano dwa aktywne modele fizjoterapii, dlatego nie można określić, jaka część uzyskanej poprawy wynikała ze specyfiki zastosowanych ćwiczeń, a jaka z samego udziału w regularnym, prowadzonym przez fizjoterapeutę programie leczenia. Badanie nie obejmowało również grupy kontrolnej otrzymującej standardową opiekę lub niepoddawanej interwencji, co uniemożliwia ocenę skuteczności fizjoterapii względem naturalnego przebiegu choroby.
Autorzy zwracają również uwagę, że nie analizowano szczegółowo stopnia realizacji programu ćwiczeń przez uczestników, dlatego nie można ocenić, w jakim stopniu przestrzeganie zaleceń wpływało na uzyskane rezultaty. Ponadto okres obserwacji wynosił sześć miesięcy, co nie pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy zastosowane interwencje wpływają na długoterminowy przebieg konfliktu udowo-panewkowego, ryzyko rozwoju zmian zwyrodnieniowych stawu biodrowego lub konieczność leczenia operacyjnego.
Dodatkowo końcowa faza projektu przypadła na okres pandemii COVID-19, w związku z czym część uczestników realizowała terapię w formie teleporad.
Główne wnioski
- W badaniu obejmującym 154 pacjentów z konfliktem udowo-panewkowym porównano 6-miesięczny program treningu siłowego STRENGTH ze standaryzowanym programem rozciągania STRETCH.
- Po 6 miesiącach obie grupy uzyskały klinicznie istotną poprawę jakości życia związanej z funkcją biodra, a między grupami nie stwierdzono istotnej różnicy w głównym punkcie końcowym ocenianym za pomocą iHOT-33.
- Poprawę bólu zgłaszało 72% pacjentów w grupie STRENGTH wobec 52% w grupie STRETCH po zastosowaniu podziału wyników GROC-pain na poprawę i brak poprawy.
- Trening siłowy prowadził do większego wzrostu siły mięśni odpowiedzialnych za ruchy stawu biodrowego, jednak wyniki nie pozwalają oddzielić wpływu rodzaju ćwiczeń od wspólnych elementów obu programów fizjoterapii.
Źródło:
Kemp, J. L., Scholes, M. J., Smith, A. J., Coburn, S. L., Johnston, R. R. T., Jones, D. M., Girdwood, M. A., King, M. G., Mentiplay, B. F., De Oliveira Silva, D., Pazzinatto, M., Schache, A. G., Gomes, D. A., Coburn, G. M., & Crossley, K. M. (2026). Physiotherapist-led treatment for femoroacetabular impingement syndrome (the PhysioFIRST study): an assessor-blinded, limited disclosure randomised controlled trial. British Journal of Sports Medicine, bjsports-2025-110986. https://doi.org/10.1136/bjsports-2025-110986
Autor: Dr Rafał Borkowski – fizjoterapeuta specjalizujący się w rehabilitacji ortopedycznej, pourazowej i pooperacyjnej. W pracy stawia na indywidualną ocenę, terapię opartą na aktualnej wiedzy naukowej oraz budowanie długofalowej sprawności pacjentów . Absolwent i wykładowca AWF Warszawa Bieżąca strona, aktywnie rozwija kompetencje poprzez liczne kursy i szkolenia z zakresu analizy ruchu, terapii barku, stawu skokowego i pracy z tkankami miękkimi.
