Francja wykonała jeden z najważniejszych kroków w swojej współczesnej debacie bioetycznej. Zgromadzenie Narodowe przyjęło projekt ustawy wprowadzający prawo do wspomaganego samobójstwa dla dorosłych pacjentów cierpiących na nieuleczalne choroby. Decyzja kończy wieloletni etap prac parlamentarnych, ale jednocześnie otwiera nowy rozdział dyskusji dotyczącej granic autonomii pacjenta, roli lekarzy oraz ochrony osób szczególnie narażonych na presję społeczną. Choć projekt uzyskał poparcie większości deputowanych, jego wejście w życie może jeszcze zależeć od oceny Rady Konstytucyjnej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie warunki będą musieli spełnić pacjenci, aby skorzystać z przepisów dotyczących wspomaganego samobójstwa we Francji,
- Na czym polega procedura przewidziana w nowej ustawie i jakie zabezpieczenia mają chronić przed nadużyciami,
- Dlaczego projekt ustawy wywołuje silne kontrowersje wśród polityków, lekarzy i organizacji społecznych,
- Jakie kolejne etapy legislacyjne czekają ustawę, zanim nowe przepisy będą mogły wejść w życie.
Francuski parlament przyjął projekt ustawy o wspomaganym samobójstwie
W środę Zgromadzenie Narodowe, czyli niższa izba francuskiego parlamentu, zatwierdziło projekt ustawy dotyczący wspomaganego samobójstwa. W głosowaniu 291 parlamentarzystów opowiedziało się za przyjęciem przepisów, a 241 było przeciw. Tym samym zakończył się wieloletni proces legislacyjny, który przez lata wywoływał intensywne spory polityczne, etyczne i społeczne.
Projekt był wcześniej wielokrotnie przedmiotem debat, a Senat – zdominowany przez ugrupowania prawicowe – trzykrotnie odrzucał proponowane rozwiązania. Ostatecznie decydujący głos należał jednak do Zgromadzenia Narodowego, które przyjęło ustawę.
Kto będzie mógł skorzystać z nowych przepisów?
Projekt ustawy przewiduje możliwość uzyskania dostępu do wspomaganego samobójstwa wyłącznie po spełnieniu ściśle określonych warunków. Z nowych przepisów będą mogli skorzystać wyłącznie:
- pełnoletni obywatele Francji lub osoby legalnie mieszkające we Francji,
- pacjenci cierpiący na poważną i nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu,
- osoby znajdujące się w zaawansowanym lub terminalnym stadium choroby,
- pacjenci doświadczający stałego cierpienia fizycznego lub psychicznego, uznanego za nie do zniesienia lub opornego na leczenie,
- osoby zdolne do podjęcia wolnej i świadomej decyzji.
Autorzy projektu podkreślają, że dostęp do procedury będzie ograniczony do wyjątkowych sytuacji i objęty wieloetapową kontrolą medyczną.
Jak ma wyglądać procedura wspomaganego samobójstwa?
Projekt ustawy określa szczegółową ścieżkę postępowania. Pacjent będzie musiał złożyć wniosek do lekarza prowadzącego. Następnie lekarz przeprowadzi konsultację z co najmniej jednym innym lekarzem oraz dodatkowym pracownikiem ochrony zdrowia. Na wydanie decyzji przewidziano maksymalnie 15 dni.
Po uzyskaniu pozytywnej decyzji pacjent będzie zobowiązany do ponownego potwierdzenia swojej woli po co najmniej dwudniowym okresie namysłu. Co do zasady śmiertelną substancję pacjent będzie podawał sobie samodzielnie. Jeżeli jednak jego stan fizyczny uniemożliwi wykonanie tej czynności, preparat będzie mógł zostać podany przez lekarza lub pielęgniarkę. Bezpośrednio przed wykonaniem procedury lekarz będzie musiał jeszcze raz potwierdzić, że decyzja pacjenta pozostaje dobrowolna i świadoma.
Emmanuel Macron: „dotrzymałem tego zobowiązania”
Prezydent Francji Emmanuel Macron przypomniał, że zapowiedział przygotowanie takich przepisów już w 2022 roku.
W tej kwestii, która jest tak osobista, jak i poważna, a która dotyczy życia, cierpienia i godności, możliwe było tylko jedno podejście: poświęcić czas na słuchanie, zaangażować się w dialog i przeprowadzić debatę – powiedział prezydent Emmanuel Macron. W 2022 roku zobowiązałem się do podążania tą drogą wspólnie z narodem francuskim. Z powagą, pokorą i pełnym szacunkiem dla naszej demokracji, dotrzymałem tego zobowiązania.
Macron zapowiedział jednocześnie możliwość skierowania części przepisów do Rady Konstytucyjnej w celu oceny ich zgodności z francuską konstytucją.
La proposition de loi relative au droit à l'aide à mourir est adoptée.
— Emmanuel Macron (@EmmanuelMacron) July 15, 2026
Sur cette question aussi intime que grave, qui touche à la vie, à la souffrance et à la dignité, une seule méthode était possible : prendre le temps de l’écoute, du dialogue et du débat.…
Zwolennicy ustawy mówią o autonomii pacjenta
Projekt ustawy od początku wspierały organizacje opowiadające się za prawem do decydowania o zakończeniu życia w przypadku nieuleczalnej choroby. Anne Raynaud ze stowarzyszenia ADMD argumentowała:
Czy można to jeszcze nazwać życiem, skoro cierpienie jest tak wielkie, że nie można już nic zrobić? Ludzie będą mogli sami decydować, kiedy i jak chcą umrzeć, gdy ich cierpienie stanie się nie do zniesienia i nie będzie już można go złagodzić.
Według zwolenników nowe przepisy zwiększają autonomię pacjentów, jednocześnie pozostawiając liczne zabezpieczenia mające ograniczyć ryzyko nadużyć.
Przeciwnicy ostrzegają przed presją na osoby najbardziej bezbronne
Projekt od początku spotykał się również z silnym sprzeciwem części środowiska medycznego, organizacji religijnych oraz polityków. Były minister spraw wewnętrznych Bruno Retailleau stwierdził:
Społeczeństwo oparte na braterstwie wspiera, chroni i troszczy się o ludzi. Nigdy nie rezygnuje z najsłabszych z nas.
Karl Olive, deputowany z obozu prezydenckiego, który głosował przeciw ustawie, argumentował, że żaden obywatel nie powinien być zmuszony do rozważania zakończenia życia z powodu niewystarczającej opieki paliatywnej lub braku skutecznego leczenia bólu. Wielu przeciwników postulowało także przeprowadzenie ogólnokrajowego referendum.
Klauzula sumienia dla lekarzy i pielęgniarek
Projekt zachowuje możliwość skorzystania przez pracowników ochrony zdrowia z klauzuli sumienia. Lekarze i pielęgniarki będą mogli odmówić udziału w procedurze wspomaganego samobójstwa. Jednocześnie przepisy zobowiążą ich do wskazania pacjentowi innych specjalistów gotowych przeprowadzić procedurę zgodnie z obowiązującym prawem.
Francja może dołączyć do grupy państw dopuszczających wspomagane umieranie
Jeżeli ustawa ostatecznie wejdzie w życie, Francja dołączy do państw europejskich, które dopuściły wspomagane umieranie w określonych sytuacjach. Obecnie różne formy wspomaganego samobójstwa lub eutanazji funkcjonują m.in. w:
- Holandii,
- Belgii,
- Szwajcarii.
Podobna debata trwa również w Wielkiej Brytanii, gdzie projekt ustawy dotyczącej wspomaganego samobójstwa ma ponownie trafić pod obrady parlamentu.
Rada Konstytucyjna może jeszcze ocenić przepisy
Premier Sébastien Lecornu zapowiedział skierowanie części ustawy do Rady Konstytucyjnej. Analizie mają zostać poddane przede wszystkim:
- długość dwudniowego okresu namysłu,
- możliwość wyrażenia świadomej zgody przez osoby objęte ochroną prawną,
- rola placówek opieki paliatywnej w realizacji nowych przepisów.
Ostateczny kształt regulacji może więc jeszcze ulec zmianie przed ich wejściem w życie.
Główne wnioski
- Zgromadzenie Narodowe Francji przyjęło projekt ustawy stosunkiem głosów 291 do 241, otwierając drogę do legalizacji wspomaganego samobójstwa dla dorosłych pacjentów z nieuleczalnymi chorobami spełniających określone kryteria.
- Nowe przepisy przewidują wieloetapową procedurę, obejmującą ocenę lekarza, konsultacje z innymi specjalistami, okres namysłu oraz możliwość samodzielnego podania substancji śmiercionośnej lub – w określonych przypadkach – podania jej przez lekarza albo pielęgniarkę.
- Projekt ustawy pozostaje przedmiotem szerokiej debaty społecznej i etycznej, a jego zwolennicy wskazują na prawo pacjentów do autonomii, podczas gdy przeciwnicy ostrzegają przed zagrożeniami dla osób szczególnie narażonych i podkreślają znaczenie opieki paliatywnej.
- Przed wejściem ustawy w życie część jej zapisów może zostać poddana ocenie Rady Konstytucyjnej, która sprawdzi ich zgodność z francuską konstytucją.
Źródło:
- opracowanie własne, BBC, euronews.
