Wyścig z czasem w odpowiedzi na epidemię wirusa Ebola przyniósł pierwszy ważny rezultat. Zaledwie osiem tygodni po ogłoszeniu stanu zagrożenia zdrowia publicznego naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego opracowali eksperymentalną szczepionkę przeciwko szczepowi Bundibugyo wirusa Ebola, która otrzymała zgodę brytyjskiego regulatora na rozpoczęcie badań klinicznych. To pierwsza z czterech opracowywanych obecnie szczepionek, która weszła do fazy badań z udziałem ludzi.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego szczepionka przeciwko wirusowi Ebola została opracowana w zaledwie osiem tygodni i jakie technologie umożliwiły tak szybkie tempo prac,
- Jak będzie przebiegać pierwsze badanie kliniczne szczepionki przeciwko szczepowi Bundibugyo wirusa Ebola w Wielkiej Brytanii,
- Dlaczego szczep Bundibugyo wymaga opracowania odrębnej szczepionki i jakie zagrożenie stwarza trwająca epidemia,
- Jakie znaczenie dla przyszłego reagowania na epidemie może mieć wykorzystanie sprawdzonych platform szczepionkowych.
Szczepionka powstała w rekordowym tempie
Prace nad nowym preparatem rozpoczęto natychmiast po ogłoszeniu 17 maja stanu zagrożenia zdrowia publicznego związanego z epidemią wywołaną przez szczep Bundibugyo wirusa Ebola. Już po ośmiu tygodniach szczepionka została przygotowana do badań klinicznych.
Tak szybkie tempo było możliwe dzięki wykorzystaniu platformy technologicznej opracowanej wcześniej podczas pandemii COVID-19. Zespół badaczy zastosował ten sam wektor wirusowy, który wykorzystano przy tworzeniu szczepionki Oxford/AstraZeneca przeciwko SARS-CoV-2. Dzięki temu naukowcy nie musieli projektować całego rozwiązania od podstaw, lecz dostosowali sprawdzoną technologię do nowego patogenu.
Na czym polega technologia wykorzystana w nowej szczepionce?
Eksperymentalna szczepionka wykorzystuje zmodyfikowanego genetycznie adenowirusa szympansiego, który pełni funkcję bezpiecznego nośnika materiału genetycznego. Do jego wnętrza wprowadzono fragment kodu genetycznego wirusa Ebola z gatunku Bundibugyo. Po podaniu preparatu organizm zaczyna produkować jedno z białek wirusa, co pozwala układowi odpornościowemu rozpoznać zagrożenie i wytworzyć odpowiedź immunologiczną.
Szczepionka nie zawiera żywego wirusa Ebola i nie może wywołać choroby. Jej zadaniem jest przygotowanie organizmu do szybkiej reakcji w przypadku kontaktu z prawdziwym patogenem.
Dlaczego potrzebna jest nowa szczepionka przeciwko szczepowi Bundibugyo?
Choć istnieją szczepionki przeciwko niektórym gatunkom wirusa Ebola, nie zapewniają one ochrony przed wszystkimi jego odmianami. Naukowcy wyróżniają sześć gatunków wirusa Ebola, które – mimo bliskiego pokrewieństwa – różnią się na tyle, że wymagają opracowania odrębnych szczepionek i metod leczenia.
Obecna epidemia została wywołana przez szczep Bundibugyo, dla którego dotychczas nie istniała zatwierdzona szczepionka ani skuteczne leczenie. Szczep ten odpowiadał już wcześniej za dwie epidemie, a śmiertelność zakażenia wynosi około jednej trzeciej przypadków.
Ruszają badania kliniczne w Wielkiej Brytanii
Brytyjska Agencja Regulacyjna ds. Leków i Produktów Opieki Zdrowotnej (MHRA) wydała zgodę na rozpoczęcie badań klinicznych fazy I. Do badania zostanie włączonych 50 zdrowych ochotników w wieku od 18 do 55 lat. Ich stan zdrowia będzie monitorowany przez rok, jednak pierwsze informacje dotyczące bezpieczeństwa preparatu i odpowiedzi immunologicznej powinny pojawić się znacznie wcześniej.
Pierwsze dawki mają zostać podane zdrowym dorosłym w Wielkiej Brytanii w ciągu najbliższych tygodni. Równocześnie prowadzone są przygotowania do rozpoczęcia badań również w Ugandzie.
Epidemia w Demokratycznej Republice Konga nadal trwa
Pilne prace nad szczepionką są odpowiedzią na rozwijającą się epidemię w Demokratycznej Republice Konga. Według przedstawionych danych potwierdzono laboratoryjnie 1792 przypadki zakażenia, a liczba zgonów osiągnęła 625.
Dodatkowym wyzwaniem pozostaje fakt, że epidemia rozwija się na obszarach objętych konfliktami zbrojnymi, gdzie przemieszczanie się ludności utrudnia prowadzenie działań epidemiologicznych oraz ograniczanie transmisji wirusa.
Naukowcy: byliśmy przygotowani na taki scenariusz
Badacze podkreślają, że możliwość błyskawicznego opracowania szczepionki jest efektem wieloletnich przygotowań do reagowania na przyszłe epidemie. Dr Katrina Pollock, główna badaczka prowadząca badania na Uniwersytecie Oksfordzkim, powiedziała:
Cały czas prowadzimy badania kliniczne nowych szczepionek w fazie pierwszej (wczesnym etapie), właśnie po to, aby być gotowym na dokładnie taki rodzaj epidemii.
Z kolei Alex Sampson zwrócił uwagę na tempo prac po wykryciu ogniska zachorowań:
Gdy tylko usłyszeliśmy o wybuchu epidemii, bardzo, bardzo szybko zwiększyliśmy skalę działań.
Jednocześnie badacze podkreślają, że przyspieszenie procesu nie oznaczało rezygnacji z wymaganych procedur. Jak zaznaczył Sampson:
Wykonujemy wszystkie te same testy, które zwykle przeprowadzamy, tyle że możemy je przeprowadzać równolegle, co oznacza, że wiele zespołów pracuje 24 godziny na dobę w wielu różnych miejscach, ale nadal robimy wszystko, co zwykle.
Szczepionka została już wyprodukowana na dużą skalę
Eksperymentalny preparat przeszedł badania przedkliniczne na myszach oraz makakach. Jego produkcja odbywa się zgodnie ze standardami klinicznymi w Serum Institute of India, który przygotował już około 620 tys. dawek szczepionki.
Tak duża liczba gotowych dawek ma umożliwić szybkie rozpoczęcie szerszych badań oraz ewentualne wykorzystanie preparatu w sytuacji potwierdzenia jego bezpieczeństwa i skuteczności.
Bezpieczeństwo pozostaje priorytetem
Zastosowana technologia była wcześniej wykorzystywana w szczepionce Oxford/AstraZeneca przeciwko COVID-19, która – według szacunków – uratowała około 6 milionów istnień ludzkich w pierwszym roku stosowania na świecie. Jednocześnie preparat ten był wiązany z bardzo rzadkimi przypadkami zakrzepicy, występującymi z częstością około jednego przypadku na 100 tys. zaszczepionych osób. Naukowcy podkreślają jednak, że potencjalne ryzyko należy oceniać w kontekście zagrożenia, jakie stwarza sam wirus Ebola. Dr Katrina Pollock zaznaczyła:
Chcę podkreślić, że szczepionka AstraZeneca przeciwko Covid została podana bezpiecznie milionom ludzi.
Badaczka dodała również, że poważne działania niepożądane są „bardzo rzadkie”, a wszyscy uczestnicy badania zostaną szczegółowo poinformowani o potencjalnym ryzyku przed udziałem w eksperymencie.
Trwają prace nad kolejnymi szczepionkami
Preparat opracowany przez Uniwersytet Oksfordzki nie jest jedynym kandydatem przeciwko szczepowi Bundibugyo. Równolegle rozwijane są trzy kolejne szczepionki, w tym preparaty wykorzystujące technologię mRNA opracowywane przez Modernę oraz rozwiązania rozwijane przez International AIDS Vaccine Initiative i Public Health Vaccines.
Obecnie jednak to właśnie projekt Uniwersytetu Oksfordzkiego jako pierwszy osiągnął etap badań klinicznych z udziałem ludzi.
Główne wnioski
- Naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego opracowali eksperymentalną szczepionkę przeciwko szczepowi Bundibugyo wirusa Ebola w zaledwie osiem tygodni, a brytyjska agencja MHRA wydała zgodę na rozpoczęcie badań klinicznych.
- W badaniu fazy I weźmie udział 50 zdrowych dorosłych w wieku 18–55 lat. Uczestnicy będą monitorowani przez rok, a pierwsze dawki mają zostać podane w Wielkiej Brytanii w ciągu najbliższych tygodni.
- Szczepionka wykorzystuje tę samą platformę wektorową, która została zastosowana w szczepionce Oxford/AstraZeneca przeciwko COVID-19, co pozwoliło znacząco skrócić czas jej opracowania.
- Nowy preparat powstaje w odpowiedzi na epidemię w Demokratycznej Republice Konga, gdzie potwierdzono 1792 zakażenia i odnotowano 625 zgonów. Obecnie nie istnieje zatwierdzona szczepionka przeciwko szczepowi Bundibugyo.
Źródło:
- https://www.ox.ac.uk/news/2026-07-13-worlds-first-phase-i-bundibugyo-ebolavirus-vaccine-trial-launched-by
- https://www.bbc.com/news/articles/cpwep8xnkrqo
