Ministerstwo Zdrowia chce szczegółowo określić, którzy pacjenci będą kwalifikowani do żywienia dojelitowego w warunkach domowych, a kiedy takie leczenie nie będzie mogło być prowadzone. Projekt nowelizacji rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej został 4 września skierowany do konsultacji publicznych. Nowe przepisy mają również określić wymagania dotyczące przygotowania pacjentów i opiekunów do prowadzenia terapii. Rozporządzenie ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie kryteria mają decydować o kwalifikacji pacjenta do żywienia dojelitowego w warunkach domowych.
- W jakich sytuacjach pacjent nie będzie mógł zostać zakwalifikowany do tego świadczenia.
- Jakie wymagania mają spełnić pacjenci i opiekunowie przygotowujący się do prowadzenia terapii w domu.
- Kiedy planowane zmiany mają wejść w życie i ilu pacjentów obecnie korzysta z domowego żywienia dojelitowego.
Ministerstwo Zdrowia chce ujednolicić kwalifikację pacjentów
Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia z 13 sierpnia 2026 r. zmienia zasady realizacji świadczenia gwarantowanego „99.87 Żywienie dojelitowe w warunkach domowych: Żywienie dojelitowe”. Zmiany mają zostać wprowadzone w załączniku nr 5 do rozporządzenia z 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.
Powodem przygotowania nowych przepisów jest brak szczegółowych kryteriów kwalifikacji do domowego żywienia dojelitowego. Obecne regulacje nie wskazują precyzyjnie kryteriów włączenia i wyłączenia pacjentów z tego świadczenia.
Resort chce w ten sposób stworzyć jednolite zasady kwalifikacji, które mają ograniczyć różnice w interpretowaniu warunków udzielania świadczenia, zapewnić równy dostęp pacjentów oraz poprawić jakość i efektywność leczenia.
Proponowane kryteria opracowała Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Podstawą było opracowanie analityczne z 13 czerwca 2025 r. „Kryteria kwalifikacji do świadczenia gwarantowanego żywienie dojelitowe w warunkach domowych” (WS.422.8.2025).
AOTMiT przeanalizowała rekomendacje i wytyczne praktyki klinicznej, rozwiązania refundacyjne i organizacyjne stosowane w 10 krajach oraz opinie ekspertów klinicznych – m.in. konsultantów krajowych, prezesów towarzystw naukowych i kierowników ośrodków żywienia klinicznego.
Kto będzie mógł zostać zakwalifikowany do żywienia dojelitowego?
Projekt szczegółowo określa warunki rozpoczęcia żywienia dojelitowego w warunkach domowych. Do terapii będzie można zakwalifikować pacjenta, jeśli spełnione zostaną określone kryteria:
- występują zaburzenia funkcji lub anatomii przewodu pokarmowego, które uniemożliwiają prawidłowe trawienie lub wchłanianie składników odżywczych z diety doustnej;
- nie ma możliwości pokrycia zapotrzebowania żywieniowego drogą doustną, mimo stosowania diety naturalnej lub wspomaganej żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego;
- stwierdzono niedożywienie lub istotne ryzyko jego wystąpienia, potwierdzone co najmniej jednym ze wskazanych kryteriów, m.in.:
- BMI poniżej 18,5 kg/m²,
- spełnienie kryteriów GLIM (Global Leadership Initiative on Malnutrition) – co najmniej jednego kryterium fenotypowego, takiego jak utrata masy ciała, niski BMI lub zmniejszona masa mięśniowa, oraz jednego kryterium etiologicznego, czyli zmniejszonego spożycia lub wchłaniania albo obecności stanu zapalnego,
- znacząca, niezamierzona utrata masy ciała – powyżej 5% w ciągu ostatnich 6 miesięcy lub powyżej 10% w okresie dłuższym niż 6 miesięcy,
- inne wyniki klinicznych lub przesiewowych ocen niedożywienia, m.in. według Mini Nutritional Assessment (MNA),
- w przypadku dzieci – przewlekły brak lub niedostateczny przyrost masy ciała lub wzrostu, spadek masy ciała, nieprawidłowe wskaźniki antropometryczne albo utrzymująca się niemożność przyjmowania odpowiedniej ilości pokarmu doustnie;
- pacjent ma dostęp do wydolnego i drożnego przewodu pokarmowego, umożliwiającego realizację celów żywieniowych;
- nie ma wskazań do hospitalizacji – stan pacjenta charakteryzuje się stabilnością metaboliczną i wydolnością narządową pozwalającą na bezpieczne leczenie w warunkach domowych.
Kto nie będzie mógł zostać zakwalifikowany do żywienia dojelitowego?
Projekt określa również kryteria wyłączenia z żywienia dojelitowego w warunkach domowych. Świadczenie nie będzie mogło być realizowane, jeśli występuje co najmniej jedna z następujących przesłanek:
- brak możliwości uzyskania skutecznego dostępu do przewodu pokarmowego;
- występują stany kliniczne wymagające hospitalizacji lub stanowiące przeciwwskazanie do żywienia dojelitowego, w szczególności:
- ciężka psychoza,
- całkowita niedrożność przewodu pokarmowego,
- ostre krwawienie z przewodu pokarmowego,
- ostry brzuch,
- perforacja przewodu pokarmowego,
- wstrząs,
- zapalenie otrzewnej;
- istnieją ograniczenia prawne lub społeczne, które uniemożliwiają bezpieczne prowadzenie terapii w domu, takie jak:
- brak świadomej zgody pacjenta, jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego,
- znaczna niesprawność fizyczna lub intelektualna przy braku zapewnionej opieki ze strony opiekunów.
Pacjent i opiekun będą musieli przygotować się do prowadzenia terapii
Ministerstwo Zdrowia proponuje również doprecyzowanie wymagań dotyczących przygotowania pacjenta lub jego opiekunów do prowadzenia leczenia żywieniowego w domu.
Przed rozpoczęciem terapii konieczne ma być ukończenie szkolenia dotyczącego obsługi systemu żywienia dojelitowego. Pacjent lub opiekun powinien znać objawy mogące świadczyć o powikłaniach związanych z leczeniem oraz potrafić reagować na drobne problemy techniczne i kliniczne.
Projekt przewiduje również zobowiązanie do niezwłocznego kontaktu z ośrodkiem żywieniowym lub personelem medycznym w razie wystąpienia trudności bądź sytuacji nagłej.
Około 25 tys. pacjentów korzysta z domowego żywienia dojelitowego
Z danych NFZ za 2025 r. przywołanych w OSR projektu wynika, że świadczenie dotyczy około 25 tys. pacjentów. Realizuje je około 58 świadczeniodawców, którzy zawarli umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia.
Ministerstwo zakłada, że wprowadzenie jednoznacznych zasad kwalifikacji ma zapewnić równy dostęp do żywienia dojelitowego w warunkach domowych oraz poprawić jakość i efektywność leczenia żywieniowego.
Projekt został skierowany do konsultacji publicznych 4 września 2026 r. Zgodnie z jego obecnym brzmieniem nowe regulacje mają zacząć obowiązywać 1 stycznia 2027 r.
Główne wnioski
- Ministerstwo Zdrowia chce wprowadzić szczegółowe kryteria włączenia i wyłączenia pacjentów z żywienia dojelitowego w warunkach domowych.
- Do kryteriów wyłączenia należą m.in. brak skutecznego dostępu do przewodu pokarmowego oraz stany wymagające hospitalizacji, takie jak całkowita niedrożność przewodu pokarmowego, ostre krwawienie, perforacja, wstrząs czy zapalenie otrzewnej.
- Pacjent lub opiekun ma być odpowiednio przygotowany do prowadzenia terapii w domu, m.in. poprzez szkolenie z obsługi systemu żywienia dojelitowego i rozpoznawania możliwych powikłań.
- Według danych NFZ za 2025 r. ze świadczenia korzysta około 25 tys. pacjentów, a realizuje je około 58 świadczeniodawców. Projektowane przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r.
Źródło:
- https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12414252
