Cukrzyca typu 2 pozostaje jednym z największych wyzwań zdrowia publicznego XXI wieku. Mimo rosnącej świadomości społeczeństwa, wciąż zbyt wiele osób dowiaduje się o chorobie zbyt późno. Nowe podejście zaprezentowane przez zespół dr Tainayah Thomas ze Stanford University pokazuje, że możliwe jest wcześniejsze wykrywanie ryzyka cukrzycy nie tylko u pojedynczych osób, lecz całych gospodarstw domowych – na podstawie analizy danych elektronicznych. To przełom, który może zmienić sposób, w jaki prowadzimy działania profilaktyczne w systemach opieki zdrowotnej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak dane elektroniczne mogą pomóc w wykrywaniu ryzyka cukrzycy w całych rodzinach.
- Jakie czynniki ryzyka występują najczęściej wśród członków gospodarstwa domowego.
- Dlaczego analiza danych obejmująca dzieci i dorosłych zwiększa szanse na wczesną interwencję.
- Jakie działania profilaktyczne może wdrożyć system ochrony zdrowia, by skuteczniej walczyć z cukrzycą.
Nowatorskie badanie z USA: analiza danych członków gospodarstw domowych
Badanie, które zostanie zaprezentowane podczas dorocznego spotkania Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą (EASD) w Wiedniu we wrześniu 2025 roku, ma charakter pionierski. Naukowcy ze Stanford University, pod kierownictwem dr Tainayah Thomas, przeanalizowali dane elektroniczne osób mieszkających w jednym gospodarstwie domowym, skupiając się na rodzinach, w których co najmniej jedna osoba cierpi na stan przedcukrzycowy.
Zgodnie z przyjętymi kryteriami, stan przedcukrzycowy zdefiniowano jako glikemię na czczo w zakresie 100–125 mg/dl lub poziom hemoglobiny glikowanej 5,7–6,4% (czyli 39–46 mmol/mol). To stan alarmowy, który bez interwencji – zmian stylu życia lub leczenia – może przejść w pełnoobjawową cukrzycę typu 2.
W odróżnieniu od wcześniejszych analiz, które skupiały się głównie na małżonkach lub partnerach osób z cukrzycą, badanie objęło wszystkich współubezpieczonych domowników w wieku co najmniej 10 lat, w tym także dzieci i nastolatków. Dane pochodziły z zasobów Kaiser Permanente Northern California – jednego z największych zintegrowanych systemów opieki zdrowotnej w USA, obejmującego 4,5 miliona pacjentów.
Ryzyko cukrzycy obecne w całych rodzinach
Spośród 356 626 dorosłych pacjentów z przedcukrzycą objętych badaniem, 52% stanowiły kobiety, a średni wiek wynosił 51 lat. W skład gospodarstw domowych wchodziło łącznie 364 563 osoby, z czego 238 247 to osoby dorosłe, a 126 316 – dzieci. Niemal połowa badanych rodzin była jednoosobowa, ale aż 52% gospodarstw było wieloosobowych.
Analiza wykazała, że aż 65% dorosłych członków gospodarstw domowych oraz 35% dzieci (w wieku 10–17 lat) miało co najmniej jeden czynnik ryzyka cukrzycy. Najczęściej występowała nadwaga lub otyłość – odpowiednio u 55% dorosłych i 34% dzieci. U 32% dorosłych stwierdzono również nieprawidłowy profil glukozy we krwi.
Według naszej wiedzy, to nowatorskie badanie jest pierwszym, które opisuje wykorzystanie elektronicznych danych medycznych do oceny ryzyka cukrzycy w gospodarstwach domowych u dorosłych z przedcukrzycą. Nasze badanie podkreśla, że ryzyko cukrzycy jest skoncentrowane w obrębie gospodarstw domowych; jednak bardzo niewiele badań i programów profilaktycznych w systemie opieki zdrowotnej obejmuje gospodarstwa domowe/rodziny, co odzwierciedla utraconą szansę na profilaktykę cukrzycy na poziomie populacji – podkreśliła dr Thomas.
Znaczenie danych i nowy wymiar profilaktyki
Zidentyfikowanie niemal 30 000 dorosłych osób z pełnoobjawową cukrzycą typu 2, które
mieszkały w tych samych gospodarstwach co osoby z przedcukrzycą, pokazuje, jak ważna może być analiza danych gospodarstw domowych w systemach ochrony zdrowia.
Oczywiście, u wielu z tych osób zdiagnozowano stan przedcukrzycowy lub cukrzycę typu 2, ale znaczna liczba może nie być świadoma swojej diagnozy i dlatego nasze badanie może je zidentyfikować. To ogromna liczba osób zdiagnozowanych zarówno ze stanem przedcukrzycowym, jak i cukrzycą typu 2. Nawet jeśli tylko niewielka część z nich zostanie zdiagnozowana niedawno, będzie to miało znaczący wpływ na zdrowie publiczne – zaznaczyła dr Thomas.
Szczególną uwagę poświęcono także dzieciom. Choć tylko 285 z nich (poniżej 1%) miało objawy cukrzycy typu 2, to aż 72 697 dzieci miało od 10 do 17 lat i wiele z nich miało nadwagę lub otyłość – kluczowe czynniki ryzyka.
W przypadku dzieci rodzice mogą rozważyć wykonanie dodatkowych badań, jeśli cierpią one na nadwagę lub otyłość i mają czynniki ryzyka cukrzycy, ale nie zdiagnozowano u nich jeszcze tej choroby. To również, oczywiście, okazja do zmiany stylu życia, aby zmniejszyć ryzyko powikłań metabolicznych zarówno u dorosłych, jak i u dzieci – dodała dr Thomas.
Wnioski i kolejne kroki
Badacze podkreślają, że ta strategia oparta na danych może stać się skutecznym narzędziem dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie.
Wszystkie systemy opieki zdrowotnej mogłyby wykorzystać to podejście jako strategię opartą na danych, aby lepiej i bardziej systematycznie identyfikować osoby z grupy wysokiego ryzyka zachorowania na cukrzycę. Strategia ta mogłaby umożliwić systemom opieki zdrowotnej identyfikację i dostosowanie komunikatów i programów dotyczących zapobiegania cukrzycy do całych gospodarstw domowych, a nie tylko do poszczególnych osób – podsumowała dr Thomas.
Zespół planuje dalsze analizy, w tym śledzenie przebiegu leczenia, udziału w programach interwencji oraz skuteczności działań zapobiegawczych.
Główne wnioski
- Nowatorskie podejście: Badanie wykorzystuje dane medyczne do oceny ryzyka cukrzycy w całych gospodarstwach domowych.
- Wysokie rozpowszechnienie czynników ryzyka: 65% dorosłych i 35% dzieci mieszkających z osobą z przedcukrzycą ma cechy zwiększające ryzyko choroby.
- Znaczenie danych EHR: Elektroniczne rejestry mogą służyć jako narzędzie do wczesnego wykrywania i profilaktyki na poziomie populacyjnym.
- Potencjał zmiany podejścia: Przyszłe programy prewencyjne powinny uwzględniać kontekst całego gospodarstwa domowego, a nie tylko jednostki.
Źródło:
- European Association for the Study of Diabetes
