Ponad 3,5 mln dzieci i młodzieży miało w latach 2022-2024 prawo do bezpłatnych badań profilaktycznych w podstawowej opiece zdrowotnej, jednak korzystała z nich jedynie część uprawnionych. Najwyższa Izba Kontroli wskazuje, że poziom realizacji poszczególnych świadczeń wynosił od 16,9% do 42,3%, a w wielu placówkach nie wykonywano pełnego zakresu badań lub nie dokumentowano ich prawidłowo. Według NIK ogranicza to możliwość wczesnego wykrywania chorób i wad rozwojowych oraz utrudnia ocenę stanu zdrowia populacji dzieci i młodzieży.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jaki odsetek dzieci i młodzieży korzystał z badań bilansowych, patronażowych i przesiewowych.
- Jakie nieprawidłowości NIK wykryła w dokumentacji 18 placówek POZ.
- Dlaczego Ministerstwo Zdrowia nie miało pełnych danych o realizacji profilaktyki.
- Jakie zmiany NIK rekomenduje Ministerstwu Zdrowia i Narodowemu Funduszowi Zdrowia.
Niewielki odsetek dzieci korzystał z badań profilaktycznych
Kontrola NIK objęła Ministerstwo Zdrowia, pięć oddziałów wojewódzkich Narodowego Funduszu Zdrowia oraz 18 placówek podstawowej opieki zdrowotnej z województw: lubuskiego, opolskiego, podkarpackiego, śląskiego i warmińsko-mazurskiego.
Z danych Ministerstwa Zdrowia wynika, że w latach 2022-2024:
- badaniami bilansowymi lekarzy POZ objęto od 25,2% do 26,2% uprawnionych dzieci,
- poradami patronażowymi lekarzy od 39% do 42,3%,
- testami przesiewowymi wykonywanymi przez pielęgniarki od 43,2% do 67%,
- wizytami patronażowymi pielęgniarek jedynie od 16,9% do 18,2%.
Najwyższy poziom realizacji dotyczył wizyt patronażowych położnych POZ. Wskaźniki przekraczały 100%, co – jak wyjaśnia NIK – wynikało z rozliczania wizyt dzieci urodzonych pod koniec roku już w kolejnym roku kalendarzowym.
Kontrola wykazała braki w realizacji i dokumentowaniu badań
NIK ustaliła, że w 17 z 18 skontrolowanych placówek dokumentacja medyczna nie potwierdzała wykonania pełnego zakresu badań profilaktycznych przewidzianych w obowiązujących przepisach. Oznacza to, że część świadczeń nie została wykonana albo nie została odpowiednio udokumentowana.
Według kontrolerów przyczynami były m.in. wykonywanie badań profilaktycznych podczas wizyt związanych z leczeniem choroby dziecka, złożoność problemów zgłaszanych przez rodziców oraz niewystarczająca znajomość aktualnych wymagań przez personel.
Kontrola wykazała również duże różnice pomiędzy placówkami. W sześciu spośród 18 skontrolowanych podmiotów nie odnotowano wykonania żadnego testu przesiewowego, a w kolejnych trzech poziom realizacji wynosił od 0,5% do 4,3%.
Rodzice rzadko otrzymywali przypomnienia o badaniach
Zdaniem NIK placówki POZ w niewystarczającym stopniu zachęcały rodziców do korzystania z profilaktyki. W większości przypadków nie przekazywano informacji o korzyściach wynikających z badań ani nie przypominano o terminach ich wykonania.
Izba ocenia, że bez aktywnego informowania rodziców trudno zwiększyć zgłaszalność dzieci na badania profilaktyczne, mimo że świadczenia są finansowane ze środków publicznych i pozostają bezpłatne.
Miliardy złotych na POZ, ale brak pełnych danych o efektach
Na finansowanie podstawowej opieki zdrowotnej, obejmującej również profilaktykę dzieci i młodzieży, przeznaczono:
- 3,2 mld zł w 2022 r.,
- 3,6 mld zł w 2023 r.,
- 3,8 mld zł w 2024 r.
Dodatkowo za wizyty patronażowe położnych NFZ wypłacił około 37 mln zł w 2022 r. oraz po około 36 mln zł w latach 2023 i 2024.
Jednocześnie Fundusz finansuje świadczeniodawców poprzez stawkę kapitacyjną za każdego zadeklarowanego pacjenta, niezależnie od tego, czy korzysta on ze świadczeń.
NIK krytycznie oceniła nadzór Ministerstwa Zdrowia i NFZ
Według Izby Minister Zdrowia nie dysponował rzetelnymi informacjami o rzeczywistej skali realizacji profilaktyki dzieci i młodzieży. Jednym z powodów było nieegzekwowanie obowiązku składania sprawozdań statystycznych MZ-11 przez placówki POZ. W latach objętych kontrolą formularze przekazało:
- 78,1% zobowiązanych podmiotów w 2022 r.,
- 77,4% w 2023 r.,
- 71,5% w 2024 r.
NIK wskazuje również, że minister nie prowadził nadzoru nad działalnością NFZ w zakresie profilaktyki dzieci i młodzieży oraz nie przeprowadzał kontroli świadczeniodawców, tłumacząc to brakiem sygnałów o nieprawidłowościach.
Zastrzeżenia dotyczą także obowiązującego rozporządzenia regulującego świadczenia gwarantowane w POZ, które nadal zawiera odniesienia do zlikwidowanych gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych.
NFZ nie kontrolował systemowo realizacji badań
Kontrola wykazała, że Narodowy Fundusz Zdrowia jedynie sporadycznie sprawdzał realizację badań profilaktycznych dzieci i młodzieży. Oddziały wojewódzkie NFZ w większości nie analizowały raportów przekazywanych przez świadczeniodawców, choć są zobowiązane do monitorowania wykonywania umów.
NIK stwierdziła także rozbieżności pomiędzy dokumentacją medyczną, raportami przekazywanymi do NFZ oraz sprawozdaniami MZ-11. Jedynie pięć spośród 18 skontrolowanych placówek przekazało dane odpowiadające rzeczywiście wykonanym świadczeniom.
NIK wskazuje kierunek zmian
Wśród najważniejszych rekomendacji Najwyższej Izby Kontroli znalazły się działania mające zwiększyć liczbę dzieci objętych profilaktyką poprzez przypomnienia kierowane do rodziców, m.in. z wykorzystaniem Internetowego Konta Pacjenta, aplikacji mObywatel oraz wiadomości SMS.
Izba rekomenduje również wprowadzenie elektronicznego dokumentowania badań profilaktycznych z możliwością udostępniania wyników lekarzom spoza placówki POZ, zobowiązanie świadczeniodawców do rzetelnego raportowania danych, objęcie profilaktyki dzieci skuteczniejszym nadzorem Ministerstwa Zdrowia i NFZ oraz aktualizację przepisów dotyczących terminów wykonywania badań profilaktycznych zgodnie z obecnym systemem edukacji.
NIK ocenia, że bez poprawy organizacji, nadzoru i jakości raportowania trudno będzie wykorzystać profilaktykę jako narzędzie do wczesnego wykrywania chorób oraz planowania polityki zdrowotnej wobec dzieci i młodzieży w Polsce.
Główne wnioski
- Realizacja części świadczeń profilaktycznych wynosiła od 16,9% do 42,3%, mimo że badania były bezpłatne i dostępne dla ponad 3,5 mln dzieci i młodzieży.
- W 17 z 18 skontrolowanych placówek POZ dokumentacja nie potwierdzała wykonania pełnego zakresu badań profilaktycznych przez lekarzy, pielęgniarki lub położne.
- Ministerstwo Zdrowia nie miało rzetelnych danych o skali profilaktyki, a odsetek placówek składających sprawozdania MZ-11 spadł z 78,1% w 2022 r. do 71,5% w 2024 r.
- NIK zaleciła skuteczniejszy nadzór MZ i NFZ, elektroniczne dokumentowanie badań oraz przypomnienia dla rodziców przez IKP, aplikację mObywatel i wiadomości SMS.
Źródło:
- https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/nik-o-profilaktyce-zdrowotnej-dla-dzieci-i-mlodziezy-w-polsce.html
