Świat stopniowo odbudowuje poziom wyszczepialności dzieci po zakłóceniach wywołanych pandemią COVID-19. Najnowsze dane Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i UNICEF pokazują, że w 2025 roku więcej niemowląt otrzymało podstawowe szczepienia niż rok wcześniej. Jednocześnie organizacje alarmują, że postęp jest zbyt wolny, a konflikty zbrojne, ubóstwo, dezinformacja oraz ograniczenia finansowe nadal pozbawiają miliony dzieci ochrony przed chorobami zakaźnymi. Szczególne obawy budzi utrzymująca się liczba dzieci, które nie kończą pełnego cyklu szczepień oraz rosnąca liczba epidemii odry.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zmienił się globalny poziom wyszczepialności dzieci w 2025 roku i ile niemowląt nadal nie otrzymuje podstawowych szczepień,
- Dlaczego konflikty zbrojne, ubóstwo i dezinformacja wciąż utrudniają realizację programów szczepień na świecie,
- Jakie zagrożenia niesie spadek liczby dzieci kończących pełny cykl szczepień, zwłaszcza w kontekście epidemii odry,
- Jakie działania rekomendują WHO, UNICEF i Gavi, aby zwiększyć dostęp do szczepień i osiągnąć cele Agendy Szczepień 2030.
90% niemowląt na świecie otrzymało pierwszą dawkę szczepionki DTP
Opublikowane przez WHO i UNICEF coroczne szacunki krajowego zasięgu szczepień (WUENIC) pokazują, że w 2025 roku:
- 90% niemowląt na świecie, czyli około 116 milionów dzieci, otrzymało co najmniej jedną dawkę szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (DTP),
- 85% niemowląt, czyli około 110 milionów dzieci, ukończyło pełny cykl trzech dawek szczepionki DTP.
Oba wskaźniki wzrosły o jeden punkt procentowy w porównaniu z 2024 rokiem. Mimo to świat nadal nie wrócił do poziomu sprzed pandemii – globalny zasięg szczepień pozostaje o jeden punkt procentowy niższy niż w 2019 roku. Co więcej, od kilkunastu lat utrzymuje się w podobnym zakresie, co wskazuje na stagnację dalszego wzrostu wyszczepialności.
Liczba dzieci bez żadnej dawki szczepionki spadła, ale problem nadal jest ogromny
Jednym z najważniejszych wskaźników monitorowanych przez WHO i UNICEF jest liczba tzw. dzieci „zero-dose”, czyli tych, które w pierwszym roku życia nie otrzymały ani jednej szczepionki. W 2025 roku takich dzieci było około 13,5 miliona, co oznacza spadek o blisko 750 tysięcy względem poprzedniego roku.
Choć jest to pozytywna wiadomość, eksperci podkreślają, że jednocześnie utrzymuje się wysoka liczba dzieci rozpoczynających szczepienia, ale niekończących pełnego programu immunizacji. Większość z nich mieszka w państwach objętych wsparciem Gavi – Sojuszu na rzecz Szczepień.
Coraz więcej dzieci przerywa cykl szczepień
WHO zwraca uwagę na niepokojący trend dotyczący kontynuacji szczepień. Szacuje się, że 7,3 miliona niemowląt otrzymało pierwszą dawkę szczepionki DTP, jednak nie dotrwało do momentu podania pierwszej dawki szczepionki przeciw odrze. Przełożyło się to na niższy poziom ochrony:
- pierwszą dawkę szczepionki przeciw odrze (MCV1) otrzymało 84% dzieci,
- drugą dawkę (MCV2) otrzymało jedynie 77%.
Oba wskaźniki pozostają znacznie poniżej poziomu 95%, który jest uznawany za niezbędny do skutecznego zapobiegania epidemiom odry. W efekcie w 2025 roku aż 57 krajów zgłosiło duże lub znaczące ogniska tej choroby.
UNICEF: miliony dzieci nadal pozostają bez ochrony
Eksperci podkreślają, że poprawa globalnych statystyk nie oznacza zakończenia problemu.
Rządy i pracownicy służby zdrowia pomogli globalnym wskaźnikom szczepień odbić się po znacznym spadku podczas pandemii COVID-19 – powiedziała Catherine Russell, dyrektor wykonawcza UNICEF. Miliony bezbronnych dzieci wciąż pozostają jednak bez ochrony z powodu konfliktów, przesiedleń i ubóstwa. Musimy dotrzeć do każdego dziecka i odbudować zaufanie tam, gdzie jest ono nadszarpnięte. Żadne dziecko nie powinno cierpieć na chorobę, której można zapobiec za pomocą prostej szczepionki.
Konflikty zbrojne nadal należą do największych zagrożeń dla programów szczepień
Dane pokazują, że ponad połowa wszystkich dzieci, które nie otrzymały żadnej szczepionki, mieszka w krajach dotkniętych konfliktami, niestabilnością polityczną lub kryzysami humanitarnymi. Choć państwa te zamieszkuje około jednej trzeciej światowej populacji dzieci, właśnie tam koncentruje się większość problemów związanych z realizacją programów szczepień.
WHO wskazuje, że wojny, brak bezpieczeństwa oraz chroniczne niedofinansowanie systemów ochrony zdrowia utrudniają prowadzenie regularnych szczepień. Dobrym przykładem pozostaje Syria, gdzie w ciągu jednego roku poziom wyszczepialności pierwszą dawką DTP spadł o 6 punktów procentowych, a szczepieniami przeciw odrze o 12 punktów. Jednocześnie Sudan pokazał, że poprawa jest możliwa nawet podczas konfliktu – w ciągu roku wyszczepialność DTP1 wzrosła tam o 35 punktów procentowych, a MCV1 o 22 punkty procentowe.
Problemy dotyczą również krajów o wysokich dochodach
Eksperci podkreślają, że spadki poziomu szczepień nie są wyłącznie problemem państw rozwijających się. Coraz częściej obserwuje się je także w krajach o średnich i wysokich dochodach, gdzie dostęp do szczepionek jest powszechny. Przyczynami są między innymi:
- zmieniające się priorytety polityczne,
- problemy organizacyjne systemów ochrony zdrowia,
- narastająca niepewność społeczna,
- dezinformacja dotycząca szczepień.
Przykładem jest Republika Południowej Afryki, gdzie od 2019 roku poziom szczepień DTP1 spadł o 20 punktów procentowych. Z kolei Bośnia i Hercegowina po wcześniejszej poprawie odnotowała w 2025 roku spadek wyszczepialności przeciw odrze aż o 23 punkty procentowe.
WHO: szczepienia pozostają jedną z najskuteczniejszych metod ochrony zdrowia
Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, Dyrektor Generalny WHO podkreśla, że szczepienia pozostają jednym z najbardziej opłacalnych działań zdrowia publicznego.
Każde dziecko, niezależnie od tego, czy urodziło się w zamożnej, czy biednej rodzinie, w czasach pokoju czy konfliktu, zasługuje na życiodajną ochronę, jaką zapewniają szczepionki. Szczepienia to jedna z najbardziej opłacalnych, najsprawiedliwszych i najskuteczniejszych metod ochrony zdrowia i dobrostanu dzieci. Nasze największe bezpieczeństwo zaczyna się od zapewnienia, że każdy, niezależnie od miejsca zamieszkania, jest chroniony przed śmiertelnymi chorobami, którym szczepionki są w stanie zapobiec.
Dzięki inwestycjom liczba dzieci bez szczepień spadła o 40% w ciągu 25 lat
WHO przypomina, że długoterminowe inwestycje przyniosły wymierne efekty. W ciągu ostatniego ćwierćwiecza liczba dzieci nieotrzymujących żadnej dawki szczepionki zmniejszyła się globalnie o 40%. Szczególnie widoczne efekty osiągnięto w krajach wspieranych przez Gavi, gdzie dzieci są obecnie chronione przed większą liczbą chorób niż kiedykolwiek wcześniej, a średni poziom realizacji pełnego programu szczepień zalecanego przez WHO wynosi 74%.
Rosną obawy o finansowanie programów szczepień
WHO, UNICEF i Gavi zwracają uwagę, że osiągnięty postęp może zostać zahamowany. W ostatnich dwóch latach wiele państw ograniczyło finansowanie międzynarodowych programów zdrowotnych. Jednocześnie pogarsza się jakość systemów monitorowania szczepień.
W 2025 roku przeprowadzono jedynie 18 krajowych badań dotyczących poziomu wyszczepialności, podczas gdy rok wcześniej było ich 50, a średnia z lat 2015–2019 wynosiła 33. Eksperci ostrzegają, że osłabienie systemów zbierania danych utrudni identyfikowanie dzieci pomijanych przez programy szczepień, co może prowadzić do kolejnych epidemii chorób zakaźnych.
WHO i UNICEF apelują o zdecydowane działania
Aby osiągnąć cele Agendy Szczepień 2030, organizacje wzywają rządy oraz partnerów międzynarodowych do:
- zwiększenia dostępu do szczepień w krajach dotkniętych konfliktami,
- przeciwdziałania dezinformacji dotyczącej szczepień,
- utrzymania stabilnego finansowania programów immunizacji,
- inwestowania w nowoczesne systemy monitorowania oraz nadzoru epidemiologicznego.
Zdaniem ekspertów jedynie równoczesne działania w tych obszarach pozwolą skutecznie ograniczyć liczbę dzieci pozostających bez ochrony przed chorobami zakaźnymi.
Główne wnioski
- W 2025 roku 90% niemowląt (około 116 mln) otrzymało co najmniej jedną dawkę szczepionki DTP, a 85% (110 mln) ukończyło pełny cykl trzech dawek. Mimo poprawy globalny poziom wyszczepialności nadal pozostaje poniżej poziomu z 2019 roku.
- Liczba dzieci, które nie otrzymały żadnej szczepionki w pierwszym roku życia, spadła do 13,5 mln, jednak aż 7,3 mln niemowląt rozpoczęło szczepienia, ale nie ukończyło podstawowego cyklu immunizacji.
- Zbyt niski poziom szczepień przeciw odrze – 84% dla pierwszej dawki (MCV1) i 77% dla drugiej dawki (MCV2) – przyczynił się do wystąpienia 57 dużych lub znaczących epidemii odry w 2025 roku.
- WHO, UNICEF i Gavi apelują o zwiększenie finansowania programów szczepień, przeciwdziałanie dezinformacji, wzmocnienie działań w krajach dotkniętych konfliktami oraz rozwój systemów monitorowania, aby osiągnąć cele Agendy Szczepień 2030 (IA2030).
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/15-07-2026-global-childhood-immunization-coverage-inches-forward-despite-conflict-and-hesitancy—unicef–who
