Polacy żyją coraz dłużej, jednak główne przyczyny zgonów od lat pozostają praktycznie niezmienne. Z najnowszego opracowania Głównego Urzędu Statystycznego „Trwanie życia w 2025 r.” wynika, że oczekiwana długość życia ponownie wzrosła, ale choroby układu krążenia i nowotwory nadal odpowiadają za większość zgonów. Raport pokazuje również wyraźne różnice między kobietami i mężczyznami oraz pomiędzy województwami.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są najczęstsze przyczyny zgonów w Polsce według najnowszego raportu GUS.
- Jak różni się umieralność kobiet i mężczyzn oraz z czego wynikają te różnice.
- Jakie przyczyny zgonów dominują w poszczególnych grupach wiekowych.
- Które województwa odnotowują najwyższe wskaźniki umieralności.
Polacy żyją coraz dłużej
Według GUS w 2025 r. oczekiwane trwanie życia noworodka wyniosło 75,37 roku dla mężczyzn i 82,48 roku dla kobiet.
W porównaniu z 2024 r. długość życia wzrosła o 0,4 roku w przypadku mężczyzn i o 0,2 roku wśród kobiet.
Na co najczęściej umierają Polacy?
GUS zaznacza, że szczegółowa analiza przyczyn zgonów dotyczy 2024 r. Wynika to z dłuższego procesu opracowywania danych o przyczynach śmierci. Pięć głównych grup przyczyn zgonów odpowiadało w 2024 r. za blisko 81% wszystkich zgonów w Polsce.
Największy udział miały:
- choroby układu krążenia – 37% wszystkich zgonów,
- nowotwory – 27%.
Do najczęstszych przyczyn należały również zewnętrzne przyczyny urazów i zatruć, choroby układu oddechowego oraz choroby układu pokarmowego.
GUS zwraca uwagę, że od 1990 r. systematycznie maleje umieralność z powodu chorób układu krążenia. W tym samym czasie natężenie zgonów z powodu nowotworów pozostaje na zbliżonym poziomie. Znacznie zmniejszyła się także liczba zgonów spowodowanych przyczynami zewnętrznymi.
Mężczyźni umierają znacznie częściej niż kobiety
Standaryzowany współczynnik zgonów w 2025 r. wyniósł 1031 na 100 tys. mieszkańców. Wśród mężczyzn osiągnął poziom 1357, natomiast wśród kobiet 791.
Od 1990 r. współczynnik ten spadł o 42,6% wśród mężczyzn i o 43,6% wśród kobiet. Po okresie wzrostu umieralności podczas pandemii COVID-19 obserwowany jest ponowny powrót do wcześniejszego trendu spadkowego.
Zmniejsza się również nadumieralność mężczyzn. W latach 1990-2025 różnica względem kobiet zmalała o 41,1%.
Jakie choroby najczęściej prowadzą do zgonu kobiet i mężczyzn?
Dane za 2024 r. pokazują wyraźne różnice pomiędzy płciami.
Mężczyźni (na 100 tys. ludności)
- ogółem – 1393
- choroby układu krążenia – 483
- nowotwory – 381
- zewnętrzne przyczyny urazów i zatruć – 78
- choroby układu oddechowego – 118
- choroby układu pokarmowego – 70
Kobiety (na 100 tys. ludności)
- ogółem – 810
- choroby układu krążenia – 315
- nowotwory – 225
- zewnętrzne przyczyny urazów i zatruć – 23
- choroby układu oddechowego – 60
- choroby układu pokarmowego – 35
Największą różnicę między kobietami i mężczyznami odnotowano w przypadku chorób układu krążenia. Standaryzowany współczynnik zgonów był wyższy u mężczyzn o 168 na 100 tys. ludności. Z kolei zgony z przyczyn zewnętrznych występowały u mężczyzn ponad trzykrotnie częściej niż u kobiet.
Przyczyny zgonów zależą od wieku
Raport pokazuje, że najczęstsze przyczyny zgonów zmieniają się wraz z wiekiem.
Wśród mężczyzn do 44. roku życia dominują zgony spowodowane przyczynami zewnętrznymi. U kobiet w tej grupie wiekowej najczęstszą przyczyną śmierci są nowotwory.
W wieku 45-59 lat kobiety nadal najczęściej umierają z powodu nowotworów, natomiast u mężczyzn liczba zgonów spowodowanych chorobami układu krążenia i nowotworami jest bardzo zbliżona.
Po 60. roku życia zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn dominującą przyczyną zgonów stają się choroby układu krążenia.
Ryzyko zgonu gwałtownie rośnie po 60. roku życia
Standaryzowany współczynnik zgonów w 2025 r. wyniósł:
- 83 na 100 tys. osób do 44. roku życia,
- 454 na 100 tys. osób w wieku 45-59 lat,
- 3440 na 100 tys. osób po 60. roku życia.
Oznacza to, że natężenie zgonów w najstarszej grupie wiekowej jest ponad 40 razy wyższe niż wśród osób przed 45. rokiem życia.
Gdzie umiera najwięcej osób?
Najwyższy standaryzowany współczynnik zgonów w 2025 r. odnotowano w województwach:
- łódzkim – 1194 na 100 tys. mieszkańców,
- lubuskim – 1160.
Najniższe wartości wystąpiły w województwach:
- podkarpackim – 958,
- małopolskim – 989.
Analiza przyczyn zgonów za 2024 r. pokazuje także istotne różnice regionalne. Dla całej Polski standaryzowane współczynniki zgonów wyniosły:
- 1088 na 100 tys. mieszkańców ogółem,
- 400 z powodu chorób układu krążenia,
- 294 z powodu nowotworów,
- 49 z powodu zewnętrznych przyczyn urazów i zatruć,
- 85 z powodu chorób układu oddechowego,
- 52 z powodu chorób układu pokarmowego.
Dla województwa za 2024 r. wygląda następująco:
- najwyższą umieralność z powodu chorób układu krążenia odnotowano w województwie dolnośląskim (501 na 100 tys. mieszkańców),
- najwyższą umieralność z powodu nowotworów – w kujawsko-pomorskim (326),
- najwyższy współczynnik zgonów z przyczyn zewnętrznych – w województwie łódzkim (64),
- najwyższą umieralność z powodu chorób układu oddechowego odnotowano w województwie łódzkim (106),
- najwyższą umieralność z powodu chorób układu pokarmowego – w województwie śląskim (64).
Główne wnioski
- Choroby układu krążenia i nowotwory odpowiadały za 64% wszystkich zgonów w Polsce w 2024 r. i pozostają najczęstszymi przyczynami śmierci.
- Polacy żyją coraz dłużej – w 2025 r. oczekiwana długość życia wyniosła 75,37 roku dla mężczyzn i 82,48 roku dla kobiet.
- Mężczyźni umierają znacznie częściej niż kobiety – standaryzowany współczynnik zgonów wyniósł odpowiednio 1357 i 791 na 100 tys. mieszkańców.
- Najwyższą ogólną umieralność w 2025 r. odnotowano w województwach łódzkim i lubuskim, natomiast najniższą w podkarpackim i małopolskim.
Źródło:
- https://publikacje.new.stat.gov.pl/portal-publikacje/trwanie-zycia-w-2025-r
