Nadmierny przyrost masy ciała w czasie ciąży może znacząco zwiększać ryzyko wystąpienia ciężkich powikłań zagrażających zdrowiu i życiu matki – niezależnie od tego, czy kobieta przed ciążą miała niedowagę, prawidłową masę ciała, nadwagę czy otyłość. Takie wnioski płyną z jednego z największych badań dotyczących tego zagadnienia, obejmującego ponad milion ciąż. Wyniki zaprezentowano podczas Międzynarodowego Kongresu na temat Otyłości (ICO 2026), organizowanego przez Światową Federację Otyłości (World Obesity Federation).
Badacze podkreślają, że prawidłowy przyrost masy ciała w ciąży jest jednym z czynników, na które można wpływać poprzez odpowiednią opiekę medyczną, edukację i wsparcie ciężarnych. Uzyskane wyniki mogą mieć istotne znaczenie dla przyszłych zaleceń dotyczących prowadzenia ciąży.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak nadmierny przyrost masy ciała w ciąży wpływa na ryzyko wystąpienia ciężkich powikłań u matki, niezależnie od BMI sprzed ciąży,
- Jakie wyniki przyniosło badanie obejmujące ponad 1 milion ciąż oraz które grupy kobiet były najbardziej narażone na powikłania,
- Czym jest ciężka zachorowalność matek (SMM) i jakie powikłania obejmuje to pojęcie,
- Dlaczego kontrola przyrostu masy ciała oraz chorób współistniejących, takich jak cukrzyca czy nadciśnienie, ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa matki i dziecka.
Ponad milion ciąż poddanych analizie
Badanie przeprowadzili naukowcy z Uniwersytetu McMaster w Kanadzie pod kierownictwem adiunkt Laury Anderson oraz doktorantki Sahar Khademioore. Analiza stanowi część projektu SERENE, którego celem jest lepsze poznanie przyczyn ciężkich powikłań okołoporodowych u matek oraz opracowanie skuteczniejszych metod ich zapobiegania.
Do analizy wykorzystano dane z rejestru Better Outcomes Registry & Network (BORN) oraz informacje dotyczące hospitalizacji zgromadzone przez Canadian Institute for Health Information (CIHI). Oceniono 1 035 927 ciąż pojedynczych zakończonych porodem szpitalnym pomiędzy kwietniem 2012 roku, a marcem 2022 roku. Przyrost masy ciała w ciąży sklasyfikowano zgodnie z rekomendacjami amerykańskiego Instytutu Medycyny (Institute of Medicine, IOM) jako:
- niewystarczający,
- prawidłowy,
- nadmierny.
Następnie oceniono ich związek z występowaniem ciężkiej zachorowalności matek (Severe Maternal Morbidity – SMM).
Czym jest ciężka zachorowalność matek (SMM)?
Ciężka zachorowalność matek obejmuje poważne, potencjalnie zagrażające życiu powikłania występujące w okresie okołoporodowym. Mogą one prowadzić do długotrwałych konsekwencji zdrowotnych, zarówno fizycznych, jak i psychicznych. Do najczęstszych zdarzeń zaliczanych do SMM należą między innymi:
- masywne krwotoki,
- sepsa,
- niewydolność narządowa,
- ciężkie powikłania nadciśnienia tętniczego,
- inne stany wymagające intensywnego leczenia.
W analizowanej populacji SMM wystąpiło u 1,46% kobiet, co oznacza około 3 przypadki na każde 200 ciąż.
Ponad połowa kobiet przybrała na wadze więcej niż zalecają wytyczne
Jednym z najbardziej niepokojących wyników badania była skala nadmiernego przyrostu masy ciała. Spośród wszystkich analizowanych ciąż:
- 52,8% kobiet przybrało na wadze więcej niż zalecają wytyczne,
- 28,6% osiągnęło zalecany przyrost masy ciała,
- 18,6% przybrało zbyt mało.
Oznacza to, że ponad połowa ciężarnych przekroczyła rekomendowane wartości, co – jak wykazało badanie – przekłada się na wyższe ryzyko ciężkich powikłań.
Nadmierny przyrost masy ciała zwiększa ryzyko niezależnie od BMI
Najważniejszym wnioskiem badania jest fakt, że nadmierny przyrost masy ciała zwiększał ryzyko ciężkiej zachorowalności matek we wszystkich analizowanych grupach BMI sprzed ciąży. W porównaniu z kobietami, które przybrały na wadze zgodnie z zaleceniami, ryzyko wzrastało o:
- 33% u kobiet z niedowagą,
- 24% u kobiet z prawidłową masą ciała,
- 16% u kobiet z nadwagą,
- 21% u kobiet z otyłością I stopnia,
- 28% u kobiet z otyłością II stopnia,
- 24% u kobiet z otyłością III stopnia.
Największy względny wzrost ryzyka zaobserwowano u kobiet rozpoczynających ciążę z niedowagą. Wyniki pokazują więc, że problem nie dotyczy wyłącznie kobiet z nadwagą lub otyłością.
Zbyt mały przyrost masy ciała również może być niebezpieczny
Autorzy zwracają uwagę, że także niewystarczający przyrost masy ciała może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem ciężkich powikłań. Najwyższy wzrost ryzyka odnotowano u kobiet:
- z prawidłową masą ciała przed ciążą – o 13%,
- z nadwagą – o 19%.
Badacze zauważyli również, że zbyt niski przyrost masy ciała był szczególnie istotnym czynnikiem ryzyka u kobiet rozpoczynających ciążę z niedowagą, prawidłową masą ciała lub nadwagą, natomiast jego wpływ był słabiej zaznaczony u kobiet z otyłością.
Choroby współistniejące dodatkowo zwiększają ryzyko
Szczególnie niepokojące okazały się wyniki dotyczące kobiet cierpiących na przewlekłe schorzenia, takie jak:
- cukrzyca,
- przewlekłe nadciśnienie tętnicze.
Badanie wykazało, że nadmierny przyrost masy ciała oraz obecność tych chorób wzajemnie potęgowały swoje działanie. Kobieta z prawidłową masą ciała przed ciążą, która cierpiała na przewlekłe nadciśnienie lub cukrzycę i jednocześnie nadmiernie przybrała na wadze w czasie ciąży, miała niemal trzykrotnie większe ryzyko wystąpienia ciężkiej zachorowalności matek niż kobieta bez chorób współistniejących oraz z prawidłowym przyrostem masy ciała. Autorzy podkreślają, że ryzyko to było wyższe, niż można byłoby przewidzieć na podstawie prostego zsumowania obu czynników.
Wyniki mogą wpłynąć na przyszłe wytyczne dotyczące prowadzenia ciąży
Autorzy badania wskazują, że uzyskane wyniki mogą mieć znaczenie dla aktualizacji rekomendacji dotyczących kontroli masy ciała podczas ciąży. Jak podsumowują:
Przyrost masy ciała w ciąży poza zalecane zakresy może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem poważnych powikłań u kobiet w ciąży, a wzorce skutków różnią się w zależności od BMI sprzed ciąży. Odkrycia te mogą przyczynić się do udoskonalenia wytycznych dotyczących przyrostu masy ciała w ciąży.
Z kolei Sahar Khademioore podkreśla:
Zdrowy przyrost masy ciała w ciąży jest ważny nie tylko dla kobiet z wyższym BMI; ma znaczenie dla wszystkich kobiet w ciąży, niezależnie od ich wagi. Stwierdziliśmy, że nadmierny przyrost masy ciała był powszechny i zwiększał ryzyko poważnych powikłań we wszystkich kategoriach BMI. Podkreśla to potrzebę zwiększenia zasobów wspierających zdrowy przyrost masy ciała w ciąży i poprawę wyników dla matek i dzieci.
Dlaczego wyniki tego badania są istotne?
Dotychczas uwaga klinicystów koncentrowała się przede wszystkim na kobietach z nadwagą i otyłością. Najnowsze dane pokazują jednak, że kontrola przyrostu masy ciała powinna być elementem opieki nad każdą ciężarną, niezależnie od BMI przed zajściem w ciążę.
Badanie wskazuje również, że odpowiednio prowadzona edukacja żywieniowa, regularne monitorowanie masy ciała oraz indywidualne wsparcie kobiet ciężarnych mogą ograniczyć ryzyko wystąpienia ciężkich powikłań okołoporodowych. Ma to szczególne znaczenie u kobiet z chorobami przewlekłymi, u których nawet niewielkie odchylenia od zalecanego przyrostu masy ciała mogą prowadzić do znacznego zwiększenia ryzyka.
Główne wnioski
- Badanie objęło 1 035 927 ciąż i wykazało, że nadmierny przyrost masy ciała zwiększał ryzyko ciężkiej zachorowalności matek (SMM) we wszystkich kategoriach BMI – od 16% do 33%, a najwyższe ryzyko dotyczyło kobiet z niedowagą przed ciążą.
- Ponad połowa kobiet (52,8%) przybrała na wadze więcej, niż zalecają wytyczne Instytutu Medycyny (IOM), podczas gdy prawidłowy przyrost masy ciała osiągnęło jedynie 28,6% ciężarnych.
- Niewystarczający przyrost masy ciała również wiązał się ze wzrostem ryzyka powikłań, szczególnie u kobiet z prawidłową masą ciała i nadwagą przed ciążą.
- Najwyższe ryzyko występowało u kobiet z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca lub przewlekłe nadciśnienie. W połączeniu z nadmiernym przyrostem masy ciała ryzyko ciężkich powikłań było nawet blisko trzykrotnie wyższe niż u kobiet bez tych czynników.
Źródło
- McMaster University
